ՀՀ կառավարությունից հայտնում են, որ Հայաստանի վարչապետը Ռուսաստանի նախագահին շնորհավորել է ծննդյան օրվա առիթով եւ բարեմաղթանքներ փոխանցել։
Զրուցակիցները մտքեր են փոխանակել նաեւ Հայաստան-Ռուսաստան հարաբերությունների օրակարգային հարցերի շուրջ:
«Չնայած հակամարտության ավարտին՝ անհետ կորածների ճակատագրի պարզաբանումը շարունակում է մնալ Ադրբեջանի համար կարեւորագույն հարցերից մեկը։
Ադրբեջանի կողմից ինքնիշխանության եւ տարածքային ամբողջականության ամբողջական վերականգնումը, ինչպես նաեւ մեր երկրի վարած քաղաքականությունը պատմական հնարավորություն են ստեղծել Հարավային Կովկասում կայուն խաղաղության եւ համագործակցության համար»,- անհետ կորած անձանց վերաբերյալ Բաքվի երկխոսության շրջանակում անցկացվող IV միջազգային համաժողովի մասնակիցներին ուղղված ուղերձում ասել է Ադրբեջանի նախագահը:
Իլհամ Ալիեւը նշել է, որ կայուն խաղաղության հաստատումը, քաղաքական պայմանավորվածություններից բացի, «պահանջում է նաեւ վստահության ամրապնդում եւ հակամարտության հումանիտար հետեւանքների վերացում»։
«Պատերազմից հետո նոր հնարավորություններ են ստեղծվել անհետ կորած քաղաքացիների որոնման համար: Մարդկային ճակատագրերին առնչվող տեղեկատվությունը չպետք է լինի քաղաքական պայմանների առարկա: Հայաստանը պետք է պայմաններ ստեղծի համապատասխան արխիվների բացման եւ վկաների ցուցմունքների հավաքագրման համար»,- ասել է նա:
Ներկայացնում ենք Թուրքիայի նախկին նախագահ Աբդուլահ Գյուլի հոդվածի հայերեն թարգմանությունը:
Աբդուլահ Գյուլ
Փետրվարի 28-ին Միացյալ Նահանգներն ու Իսրայելը ցնցեցին աշխարհը՝ հարվածներ հասցնելով Իրանի տարածքին եւ սպանելով երկրի գերագույն առաջնորդ, այաթոլլա Ալի Խամենեիին։ Իրանը համարժեք պատասխան տվեց՝ թիրախավորելով Իսրայելն ու տարածաշրջանում տեղակայված ամերիկյան ռազմակայանները, ինչպես նաեւ արգելափակելով Հորմուզի նեղուցով իրականացվող ծովային փոխադրումները։
Իրանի դեմ իրականացված միակողմանի ագրեսիան զուրկ էր միջազգային լեգիտիմությունից եւ ապակայունացրեց ողջ Մերձավոր Արեւելքը։ Արաբական երկրները, ամերիկյան ռազմակայաններ հյուրընկալելու պատճառով, ենթարկվեցին Իրանի պատասխան հարվածներին, իսկ աշխարհի տարբեր երկրներ էներգակիրների գների կտրուկ աճի հետեւանքով լուրջ տնտեսական կորուստներ կրեցին։
Ապրիլի 7-ին The New York Times-ը պատմեց այն մասին, թե ինչպես է Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն համոզել ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին հարձակվել Իրանի վրա՝ մի որոշում, որն այժմ պետք է դիտարկել երկու տեսանկյունից։
Նախ՝ այն ցույց է տալիս, թե որքան հեշտությամբ կարող է ԱՄՆ-ը ներքաշվել պատերազմի մեջ։ Անշուշտ, միջուկային զենք ունեցող գերտերությունը պետք է որոշումների կայացման չափազանց ամուր մեխանիզմներ ունենա, երբ խոսքը պատերազմի եւ խաղաղության հարցերին է վերաբերում։
Երկրորդ՝ թվում է, թե Վենեսուելայում ամերիկյան հաղթանակը չափից ավելի ինքնավստահություն առաջացրեց, որն իր ազդեցությունն ունեցավ Իրանի հետ կապված իրավիճակի վրա։ Թրամփի վարչակազմը կարծում էր, որ ռազմական ուժի կիրառմամբ իրեն հնարավոր չէ կանգնեցնել, սակայն Իրանի պարագայում իրավիճակը շատ ավելի բարդ եւ դժվարին դարձավ։ Երբ ամերիկացիները գիտակցեցին, որ այդ երկու երկրների միակ նմանությունը նավթային պաշարներն են, արդեն ուշ էր։ Այն պատկերը, որում Ամերիկան խրված է Իրանի հետ հակամարտության մեջ, լուրջ վնաս է հասցնում նրա հեղինակությանը։ Եթե նախկինում ԱՄՆ-ի հակառակորդները այլ գերտերություններ էին՝ ինչպես Չինաստանն ու Ռուսաստանը, ապա այժմ դրանց շարքին է միացել նաեւ Իրանը։
Ծոցի երկրները տուժել են ամերիկյան գործողությունների հետեւանքով։ Վստահությունն արդեն իսկ խաթարվել էր 2019 թվականին, երբ ԱՄՆ-ը չկարողացավ կատարել անվտանգության երաշխավորի իր պարտականությունները` Սաուդյան Արաբիայի նավթային օբյեկտների վրա իրականացված հարձակումներից հետո։ Այժմ Ծոցի երկրներում տեղակայված ամերիկյան ռազմական օբյեկտներն ու միջոցները անվտանգության աղբյուր լինելու փոխարեն խոցելիության գործոն են դարձել։ ԱՄՆ-ն այլեւս չի դիտարկվում որպես հուսալի գործընկեր անվտանգության ոլորտում։
Լուսանկարը` REUTERS
Ծոցի երկրներն կձգտեն դիվերսիֆիկացնել իրենց գործընկերային կապերը՝ ոչ միայն պաշտպանության, այլեւ այլ ոլորտներում, այդ թվում՝ առեւտրի, ինչը կարող է էլ ավելի թուլացնել ԱՄՆ-ի գերիշխող դիրքը տարածաշրջանում։ Ամենայն հավանականությամբ, գլխավոր շահառուն կլինի Չինաստանը, հատկապես հաշվի առնելով 2023 թվականի նրա դերակատարությունը Իրանի եւ Սաուդյան Արաբիայի մերձեցման գործում։
Չնայած բոլոր կորուստներին՝ Իրանն ապացուցեց, որ ի վիճակի է պատասխան հարված հասցնել եւ դիմակայել ամերիկյան ու իսրայելական հարձակումներին։ Արեւմուտքում շատերի կողմից ակնկալվող ներքին անկարգություններն ու վարչակարգի փոփոխությունը տեղի չունեցան։ Ընդհակառակը՝ Իրանը դիմակայեց, իսկ ժողովուրդը համախմբվեց արտաքին ագրեսիայի դեմ։
Այդուհանդերձ, Իրանը պետք է զգուշավորություն ցուցաբերի։ Այն չպետք է կարճաժամկետ առավելությունները շփոթի երկարաժամկետ ձեռքբերումների հետ։ Ավելի հզոր հակառակորդներին մարտահրավեր նետելուց բխող հպարտությունը կարող է դրդել Իրանի ղեկավարությանը իր պահանջները ներկայացնելիս առավելապաշտական մոտեցում որդեգրել։ Դա հակաարդյունավետ կլինի։
Լուսանկարը` REUTERS
Փոխարենը՝ Իրանի ղեկավարությունը պետք է օգտվի ստեղծված հնարավորությունից եւ առավելագույն օգուտ քաղի արդեն իսկ ձեռք բերված արդյունքներից։
Երկու հիմնական խնդիր ուշադիր ուսումնասիրության կարիք ունեն՝ Իրանի ներքին քաղաքական կարգն ու բնակչության բարեկեցությունը, ինչպես նաեւ տարածաշրջանային ավելի լայն կարգը, որը փոխշահավետ համագործակցության լայն հնարավորություններ է ընձեռում։
Նույնիսկ եթե թվում է, թե Իրանը կարող է շատ ավելի երկար շարունակել այս հակամարտությունը, իրանցի ղեկավարները պետք է հաշվի առնեն դրա գինը։ Ցանկացած կառավարության գլխավոր պարտականությունը երկրի բնակչության բարեկեցությունն ապահովելն է։ Երբ եւ՛ պետությունը, եւ՛ ժողովուրդը ծանր կորուստներ են կրում, առաջնահերթ խնդիրը պետք է լինի պատժամիջոցների մեղմացման հասնելը եւ իրանցիների կենսապայմանների բարելավումը։ Բացի այդ, Հորմուզի նեղուցի նկատմամբ Իրանի ձեռք բերած ռազմավարական առավելությունը մշտական չէ, քանի որ արդեն մշակվում են այլընտրանքային երթուղիներ։
Իրանի ղեկավարները պետք է նաեւ հաշվի առնեն Ծոցի երկրների հետ ապագա հարաբերությունները։ Իսրայելը երկար ժամանակ փորձել է դրդել Սաուդյան Արաբիային՝ միանալու ԱՄՆ-ին Իրանի դեմ հակադրության հարցում, սակայն թագավորությունը ողջամտորեն զերծ է մնացել դրանից։ Իրանի ղեկավարները պետք է գիտակցեն այս հանգամանքը։ Նրանք պետք է նաեւ հասկանան, որ տարածաշրջանային վստահված ուժերի վրա հենվելը չի ծառայել Իրանի շահերին. այն պարզապես արաբական պետություններին մղել է դեպի Իրանի հակառակորդները։
Լուսանկարը` REUTERS
Այն պայմաններում, երբ Ծոցի երկրները վերանայում են իրենց կախվածությունը ԱՄՆ-ից, նրանց դեմ թշնամական գործողությունների շարունակումը միայն վտանգի տակ կդնի Իրանի ռազմավարական ձեռքբերումները։ Տարածաշրջանում նոր հավասարակշռություն հաստատելու համար Իրանը եւ Սաուդյան Արաբիան պետք է կարգավորեն իրենց հարաբերությունները։ Դա զգալի քայլ կլինի առաջընթացի ուղղությամբ, քանի որ թույլ կտա նրանց դադարել միմյանց որպես մշտական սպառնալիք դիտարկել։
Ավելին՝ մահմեդական երկրների միջեւ տարածաշրջանային հարաբերությունների կարգավորումն իր հերթին հնարավորություն կտար առաջընթաց արձանագրել պաղեստինյան հարցում։ Այս համատեքստում Իրանը պետք է գնահատի սեփական գործելակերպի արդյունքները։ Արդյո՞ք այն կարո՞ղ է անկեղծորեն պնդել, որ Պաղեստինի հարցում որդեգրած մոտեցումն օգտակար է եղել։ Ընդհակառակը՝ իրանական հռետորաբանությունը Իսրայելի համար ծառայել է որպես պատրվակ՝ գործելու այնպես, ինչպես ինքն է ցանկանում՝ ԱՄՆ-ի կողմից տրամադրվող անսահմանափակ ռազմական աջակցությամբ։
Իրանը պետք է հրաժարվի առավելապաշտական դիրքորոշումից։ Այն կարող է հասնել պատժամիջոցների մեղմմանը, շրջափակման վերացմանն ու միջազգային հանրությանը ինտեգրվելու ուղղությամբ առաջընթացի՝ առանց կապիտուլյացիայի ենթարկվելու։ Սակայն հնարավորությունների պատուհանը փակվում է։ Նոյեմբերին կայանալիք ԱՄՆ միջանկյալ ընտրություններից հետո Թրամփի վարչակազմի համար գործարք կնքելու հրատապությունը կնվազի։ Ավելին՝ այդ վարչակազմը կարող է նույնիսկ վրեժխնդիր լինել՝ ընտրություններում հանրապետականների հավանական պարտության համար։
Մյուս կողմերն էլ պետք է հաշվի առնեն Իրանի մտահոգություններն ու սպառնալիքների վերաբերյալ ընկալումները։ Երկրի նկատմամբ տասնամյակներ շարունակվող թշնամանքը միայն կոշտացրել է նրա դիրքորոշումը։
Թարգմանությունը՝ Դիանա Մանուկյանի
Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ: Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները:
Copyright: Project Syndicate, 2026.
45 տարի առաջ՝ 1981 թվականի հոկտեմբերի 6-ին, Կահիրեում ռազմական շքերթի ժամանակ սպանվեց Եգիպտոսի երրորդ նախագահ Անվար Սադաթը։ Նրա նախագահության տարիներին Իսրայելը Եգիպտոսին վերադարձրեց Սինայի թերակղզին՝ դրա դիմաց ստանալով միջպետական հարաբերությունների հաստատում։ 1979 թվականին ստորագրված խաղաղության պայմանագրով Անվար Սադաթը դարձավ արաբական աշխարհի առաջին ղեկավարը, որը ճանաչել էր Իսրայելը որպես պետություն։ Վերջինի համար նա վճարեց կյանքով։
Եգիպտոսի թագավորությունից՝ հանրապետություն
Մուհամմադ Անվար Ալ-Սադաթը ծնվել է 1918 թվականին այդ ժամանակ Եգիպտոսի թագավորության Միթ Աբու Ալ Կում գյուղում՝ աղքատ ընտանիքում։ Ավարտելով Կահիրեի Թագավորական ռազմական ակադեմիան՝ ծառայության է անցել անգլո-եգիպտական Սուդանի զորքերում։ Այնտեղ նա անդամակցել է Եգիպտոսի երկրորդ նախագահ Գամալ Աբդել Նասերի առաջնորդած «Ազատ սպաներ» ռազմական խմբավորմանը, որն էլ 1952 թվականի հուլիսյան հեղափոխությամբ տապալեց Եգիպտոսի միապետությունը։ Այդ շրջանից հետո գրեթե երկու տասնամյակ նա հավատարիմ ծառայել է Նասերին՝ վերջինիս նախագահության տարիներին տարբեր պաշտոններ զբաղեցնելով՝ ընդհուպ մինչեւ փոխնախագահ։
Լուսանկարը` ԱՄՆ Զինված ուժերի տեղեկատվական ծառայություն, 1978
1970 թվականին Նասերը հանկարծամահ եղավ սրտի կաթվածից։ Եգիպտոսի նախագահի պաշտոնում նրան հաջորդեց Անվար Սադաթը։ Այդ շրջանում Եգիպտոսը դեռեւս շարունակում էր մարսել 1967 թվականի 6-օրյա պատերազմի պարտության ծանր հետեւանքները, որի ժամանակ Իսրայելն օկուպացրել էր Սինայի թերակղզին Եգիպտոսի տարածքից եւ Գոլանի բարձունքները՝ Սիրիայի տարածքից։ Սադաթը որդեգրեց Նասերի վարած քաղաքականությանն ամբողջովին հակառակ ուղղություն՝ խզելով ռազմական կապերը Խորհրդային միության հետ՝ փոխարենը թեքվելով դեպի ԱՄՆ։
Ահեղ դատաստանի օրվա պատերազմը
Օկուպացված Սինայի թերակղզու շուրջ դիվանագիտական փակուղին հաղթահարելու եւ եգիպտական ազդեցությունը վերականգնելու նպատակով՝ Սադաթը 1973 թվականի հոկտեմբերի 6-ին, Սիրիայի հետ համատեղ, Իսրայելի դեմ համակարգված անակնկալ հարձակման դիմեց, որը հայտնի է Ահեղ Դատաստանի օրվա պատերազմ կամ Յոմ Կիպուրի պատերազմ անունով։ Այն ավարտվեց ՄԱԿ-ի միջնորդությամբ կնքված հրադադարով։
Լուսանկարը` britannica.com
Թեեւ օկուպացված տարածքները Եգիպտոսին ազատագրել չհաջողվեց, եգիպտական բանակի նախնական հաջողությունները որոշակիորեն վերականգնեցին 6-օրյա պատերազմում կորցրած հպարտությունը, եւ Սադաթը հասավ իր քաղաքական նպատակին, այն է՝ ստիպել միջազգային հանրությանը հրատապ կերպով վերսկսել Մերձավոր Արեւելքի խաղաղության գործընթացը։
Խաղաղության որոնումները
1977 թվականի նոյեմբերին Անվար Սադաթը այցելեց Իսրայել։ Քնեսեթում (Իսրայելի խորհրդարանում) իր ելույթի ժամանակ նա խոսեց Իսրայելի հետ խաղաղություն հաստատելու պատրաստակամության մասին։
«Դուք ցանկանում եք ապրել մեզ հետ աշխարհի այս մասում: Ամենայն անկեղծությամբ ասում եմ ձեզ, մենք ողջունում ենք ձեզ մեր մեջ՝ լիակատար անվտանգության եւ ապահովության պայմաններում: Սա ինքնին հսկայական շրջադարձային կետ է, վճռորոշ պատմական փոփոխության նշաձողերից մեկը»,-պատմական ելույթում նշել էր նա։
Լուսանկարը` Central Intelligence Agency, 1979
Անվար Սադաթի այս քայլը ճանապարհ հարթեց 1978 թվականին ԱՄՆ միջնորդությամբ կնքված Քեմփ Դեյվիդի համաձայնագրերի, այնուհետեւ 1979 թվականին ստորագրված պաշտոնական խաղաղության պայմանագրի համար։ Այն ապահովեց Սինայի թերակղզու ամբողջական վերադարձը Եգիպտոսին, վերջինս պարտավորվեց այն ապառազմականացնել։ Պայմանագրով Եգիպտոսը պարտավորվեց նաեւ ապահովել իսրայելական նավերի անցումը Սուեզի ջրանցքով, երկրները ճանաչեցին փոխադարձ ինքնիշխանությունն ու դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեցին։
Այս ջանքերի համար Սադաթը եւ Իսրայելի վարչապետ Մենախեմ Բեգինը 1978 թվականին Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ ստացան:
Սպանությունը եւ ժառանգությունը
Սադաթի նախաձեռնած խաղաղության գործընթացն Իսրայելի հետ արաբական աշխարհում շատերն ընկալեցին որպես դավաճանություն։ Այն դեմ էր գնում արաբական պետությունների «Երեք ոչ»-երի բանաձեւին՝ ո՛չ Իսրայելի հետ խաղաղությանը, ո՛չ Իսրայելի ճանաչմանը, ո՛չ Իսրայելի հետ բանակցություններին։
Արաբական պետությունների լիգան կասեցրեց Եգիպտոսի անդամակցությունը (այն վերականգնվեց 1989-ին)։ Երկրի ներսում խաղաղության համաձայնագիրը զայրացրեց արմատական իսլամիստական խմբավորումներին, նաեւ հանրության ավելի լայն զանգվածների, որոնք պայմանագիրն ընկալում էին որպես դավաճանություն Պաղեստինյան դատի եւ ողջ արաբական աշխարհի հանդեպ։
Հոսնի Մուբարաքը եւ Անվար Սադաթը 1981-ի հոկտեմբերի 6-ի շքերթի ժամանակ
Լուսանկարը` AP
1981 թվականի հոկտեմբերի 6-ին, 1973 թվականի պատերազմի հոբելյանին նվիրված Կահիրեի ռազմական շքերթն ընդունելիս, Անվար Սադաթը եգիպտական հեռուստատեսությամբ հեռարձակվող ուղիղ եթերում սպանվեց ռազմական շարքեր ներթափանցած ծայրահեղականների կողմից։
Պետության ղեկավար դարձավ փոխնախագահ Հոսնի Մուբարաքը, որը ներքին քաղաքական ճնշումների գործադրմամբ պահպանեց խաղաղության պայմանագիրը՝ իշխանության մնալով շուրջ 30 տարի՝ մինչեւ «Արաբական գարնան» ծավալումը։
Չնայած Անվար Սադաթը միջազգային հարթակում հայտնի է որպես խաղաղության ճարտարապետ, նրա ներքին կառավարումն աչքի էր ընկնում քաղաքական բռնաճնշումներով։ Նրա որդեգրած «Բաց դռների» ազատական տնտեսական քաղաքականությունը ավելի ծայրահեղ դարձրեց երկրում սոցիալական անհավասարությունը՝ ծանր հարված հասցնելով աշխատավոր խավին։ Գնաճի եւ հիմնական պարենային ապրանքների պետական սուբսիդիաների կտրուկ կրճատման հետեւանքով 1977 թվականին երկրում բռնկվեցին զանգվածային «Հացի խռովությունները», որոնք Սադաթը ճնշեց ռազմական ուժի կիրառմամբ՝ այդպիսով դնելով արմատավորելով ոստիկանական պետության հիմքերը։
Անվար Սադաթի հուղարկավորությունը
Լուսանկարը` AFP
Ճնշումների գագաթնակետ դարձան 1981 թվականի «Սեպտեմբերյան ձերբակալությունները»՝ նախագահի սպանությունից ընդամենը մեկ ամիս առաջ։ Մեկ շաբաթվա ընթացքում պետական անվտանգության ուժերը բանտարկել էին ավելի քան 1500 քաղաքական եւ հասարակական գործիչների։ Ձերբակալությունների թիրախում ոչ միայն ծայրահեղ իսլամիստներն էին, այլեւ եգիպտական քաղաքացիական հասարակության լայն շերտեր՝ աշխարհիկ մտավորականներ, իրավապաշտպաններ, լրագրողներ, քրիստոնյա առաջնորդներ։
Այսօր հետահայաց նայելով Սադաթի մահվան հանգամանքներին` կարեւոր է նշել. Եգիպտոսից հետո Իսրայելի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ են հաստատել նաեւ Հորդանանը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Բահրեյնը, Մարոկկոն, իսկ Եգիպտոսը ժողովրդավարեցնելու «Արաբական գարնան» փորձերը փաստացի տապալվել են։
Գայանե Ենոքյան
Կառավարությունից հայտնում են, որ Նիկոլ Փաշինյանն ընդգծել է Հայաստանի եւ Ֆրանսիայի միջեւ ձեւավորված ռազմավարական հարաբերությունների շարունակական զարգացման եւ ընդլայնման կարեւորությունը։
Երկկողմ կապերից բացի զրուցակիցները քննարկել են Հայաստան–Եվրոպական միություն փոխգործակցության ընթացքն ու տարածաշրջանային հարցեր։
«Հայաստանի Հանրապետությունը եւ մեր տարածաշրջանը գտնվում է տրանսֆորմացիայի փուլում, որը կապված է Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ հաստատված խաղաղության եւ սրանից բխող զարգացումների հետ։ Մենք հիմա ամենօրյա ռեժիմով աշխատում ենք TRIPP նախագծի իրագործման մեկնարկը տալու ուղղությամբ, որը միանշանակ եւ աներկբա ոչ միայն Հայաստանի Հանրապետության, այլեւ տարածաշրջանի ողջ տնտեսական միջավայրը փոխելու անկյունաքար է լինելու: Պարզ է, որ այդ նախագիծն իր հերթին բերելու է նոր նախագծեր, եւ Հայաստանի եւ մեր տարածաշրջանի ներդրումային գրավիտացիան ուժեղանալու է»,- ասել է վարչապետը՝ ելույթ ունենալով Հայաստան–Միացյալ Թագավորություն բիզնես-համաժողովում:
Երբ պետություն-հանրություն հաղորդակցությունը ոչ միայն չի նպաստում հասարակության համախմբմանն ու հանրային համերաշխությանը, այլ, ընդհակառակը, խորացնում է առանց այն էլ վտանգավոր մակարդակի հասած անհանդուրժողականությունը, ատելությունն ու բևեռացումը, նշանակում է՝ ունեք ձախողված հանրային հաղորդակցություն:
Վերջին շրջանում հատկապես երկու օրինակ, որոնք նաև հնչեղություն ստացան, շատ ակնհայտ ցույց տվեցին, թե ինչպիսի անթույլատրելի մակարդակի է հասել պետություն-հանրություն հաղորդակցության որակը՝ հատելով մասնագիտական էթիկայի բոլոր սահմանները:
Առաջինը, որն ինձ շոկի ենթարկեց, օգոստոսի 8-ին Քննչական կոմիտեի տարածած պաշտոնական հաղորդագրությունն էր՝ «Բացահայտվել է Արտաշատ համայնքի նախկին ղեկավար, ԱԺ նախկին պատգամավոր Ա.Ա.-ի կողմից պատվիրված սպանության դեպքը» վերտառությամբ:
Անկեղծ ասեմ՝ այն երկու-երեք անգամ կարդացել եմ, քանի որ ուղղակի աչքերիս չէի հավատում, որ պետական մարմինը կարող է այդպիսի տեքստ տարածել, և, փաստորեն, գտնվել է նաև հաղորդակցության մասնագետ, որն այդպիսի բովանդակությունը տարածել է:
Դրականն այն էր, որ եղան արձագանքներ, և թե՛ իրավապաշտպանները, թե՛ ՄԻՊ-ը իրավացիորեն քննադատության ենթարկեցին այն: Նման արձագանքը իսկապես կարևոր է և զսպիչ դեր ունի: Իրավապաշտպաններն այն համարեցին «իրավական այլասերություն»՝ նկատելով, որ մեկ հաղորդագրության մեջ առկա են բազմաթիվ խախտումներ՝ սկսած անմեղության կանխավարկածից մինչև անձնական, ընտանեկան կյանքի գաղտնիության խախտում: Մասնագիտական տեսանկյունից կարող եմ ասել, որ այդ հաղորդագրությունը լիովին վաստակել է նաև «հաղորդակցական այլասերության» տիտղոսը և արժե ներկայացնել հանրային կապերի ֆակուլտետների ուսանողներին՝ որպես մասնագիտական էթիկայի խախտման դասագրքային օրինակ։
Երկրորդը՝ ՀՀ վարչապետի աշխատակազմի «Հանրային կապերի և տեղեկատվության կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի հրապարակած՝ «Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու փաստացի պետի և մի շարք բարձրաստիճան հոգևորականների գործունեության արդյունքում Եկեղեցում առաջացած ճգնաժամի և լուծման ուղիների մասին» զեկույցն էր: Այն համակողմանիորեն վերլուծել է իրավապաշտպան Զարուհի Հովհաննիսյանը, որի բոլոր գնահատականները կիսում եմ և չեմ կրկնի:
Երկու դեպքում էլ անթույլատրելի, էթիկական նորմերին հակասող բովանդակություն տարածողները պետական մարմիններն են:
Ընթերցողի համար կարևոր է պարզաբանել այն, որ հաղորդակցության պատասխանատուների աշխատանքը կարգավորվում է նաև մասնագիտական էթիկայի նորմերով, և նրանք չպետք է իրենց կառույցի կամ ղեկավարի հլու կամակատարները լինեն, քանի որ պատասխանատվություն են կրում հանրության առաջ՝ փոխանցված տեղեկության որակի համար: Հաղորդակցության մասնագետի պարտականությունն ամենևին էլ ղեկավարի ասածը մեխանիկորեն փաթեթավորելն ու տարածելը չէ։ Նա պետք է կարողանա ասել՝ այս ձևակերպումը չենք կարող հրապարակել, որովհետև այն խախտում է մարդու իրավունքները, մասնագիտական էթիկան կամ վնասում է հանրային վստահությանը։
Դա է պատճառը, որ շատ երկրներում կան լրացուցիչ մեխանիզմներ՝ Հանրային կապերի մասնագիտական ասոցիացիաներ, որոնք անգամ կարող են որակազրկել մասնագետին՝ էթիկայի կանոնները խախտելու համար:
Մենք չունենք մասնագիտական ինքնակարգավորման նման մեխանիզմներ, փոխարենն ունենք իրավիճակ, երբ երեկվա մարզպետը, պատգամավորը կամ խանութի մարքեթոլոգը, իշխանություններին իրենց հավատարմության շնորհիվ, վաղը հանգիստ կարող են դառնալ պետական հաղորդակցության պատասխանատու, ընդ որում՝ առանց անգամ որևէ վերապատրաստման: Եվ այստեղ հարց է առաջանում՝ որքանո՞վ հստակ են սահմանված պետական մարմինների կողմից հանրությանը մոլորեցնող կամ անթույլատրելի բովանդակություն պարունակող տեղեկատվության տարածման սահմաններն ու պատասխանատվությունը։
Կարծում եմ, մասնագետները պետք է սրան ուշադրություն դարձնեն: Ընդ որում, լուծումներից մեկը կարող է լինել էթիկական նորմերի ավելի հստակ արտացոլումը օրենսդրության մեջ:
Եվ վերջում մի հատված մեջբերեմ ամերիկացի մասնագետներ Դոնալդ Ռայթի և Դիք Մարթինի «Ինչպես զբաղվել PR-ով՝ առանց հոգին կորցնելու» գրքից, որտեղ ձևակերպված է հաղորդակցության բուն նշանակությունը.
«Հաղորդակցությունը, հատկապես պետություն-հանրություն պաշտոնական հաղորդակցությունը, չի կարող պարունակել սուտ, կեղծիք կամ մանիպուլյացիա: Հանրային կապերի հիմնական իմաստն ու նպատակը ճշգրիտ տեղեկություն տրամադրելն է հանրությանը, որպեսզի վերջինս կարողանա ճիշտ, ի՛ր շահերից բխող որոշումներ կայացնել, ոչ թե՝ իրեն մանիպուլյացնողների շահերից»:
Զոյա Բարսեղյանը հաղորդակցության եւ հանրային կապերի մասնագետ է:
Սյունակում արտահայտված մտքերը պատկանում են հեղինակին եւ կարող են չհամընկնել Մեդիամաքսի տեսակետներին:
Ներկայացնում ենք The Nation պարբերականում հրապարակված Revolution or No Revolution հոդվածի հայերեն թարգմանությունը: Հոդվածի հեղինակը պատմաբան, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի դասախոս Պիետրո Ա. Շաքարյանն է:
Պիետրո Ա. Շաքարյան
2026 թվականի սեպտեմբերին լրացավ Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) տարածքում Ադրբեջանի իրականացրած էթնիկ զտման երրորդ տարելիցը։ Հայ հասարակության համար շուրջ 150 000 բնիկ հայերի տեղահանությունն արդեն իսկ բավական ցավալի էր։ Սակայն սեպտեմբերի սկզբին արեւմտյան մի շարք դիվանագետներ ավելի սրեցին իրավիճակը՝ մասնակցելով Բաքվի կազմակերպված այցին էթնիկ զտման ենթարկված Արցախ։ Այցելուների թվում էին ԵՄ բարձրաստիճան դիվանագետներ եւ Թրամփի վարչակազմի ներկայացուցիչներ, այդ թվում՝ Բաքվում ԱՄՆ գործերի ժամանակավոր հավատարմատար Էմի Կարլոնը։ Մինչ արեւմտյան որոշ դիվանագետներ պարում էին ադրբեջանական երգերի ներքո, մյուսները թեթեւամտորեն ծիծաղում էին, երբ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի օգնական Հիքմեթ Հաջիեւը ցինիկ կատակներ էր անում վտանգված հայկական մշակութային ժառանգության վերաբերյալ։ Այս սարսափազդու «մահվան պարի» ընթացքում այցելու դիվանագետները, առանց քննադատական մոտեցման, ընդունում էին ադրբեջանական պաշտոնական թեզերը, որոնք պատմական հայկական Գանձասար եւ Դադիվանք վանքերը ներկայացնում են որպես «կովկասյան աղվանական»։
Հայ հասարակության մեջ տիրող վրդովմունքն ակնհայտ էր, սակայն արեւմտյան մայրաքաղաքները արձագանքեցին միայն դիվանագիտական սովորական ընդհանրացումներով։ Քիչ հավանական է, որ արեւմտյան որեւէ կառավարություն լրջորեն փորձի Բաքվին պատասխանատվության ենթարկել նրա կատարած հանցագործությունների կամ նեոֆաշիստական բնույթի ծայրահեղ հռետորաբանության համար։
Լուսանկարը` ՀՀ կառավարություն
Ադրբեջանը Իսրայելի եւ Թուրքիայի մերձավոր դաշնակիցն է։ Նրա երկարամյա բռնապետ նախագահ Ալիեւը նախագահ Թրամփի մտերիմ ընկերն է։ Այդ երկրում արեւմտյան շահերը թելադրված են սառը աշխարհաքաղաքական հաշվարկներով։ «Առանց հայերի Լեռնային Ղարաբաղի» հեռանկարը վաղուց գրավում էր ամերիկացի նեոպահպանողականների ուշադրությունը՝ ռազմավարական նշանակություն ունեցող Կովկասում Մոսկվային եւ Թեհրանին «զսպելու», ինչպես նաեւ դեպի Կենտրոնական Ասիա էներգետիկ միջանցք ապահովելու նրանց ձգտման համատեքստում։ Փորձառու դիտորդին դա չպետք է զարմացնի։ Սակայն շատերին զարմացրել է այն հանգամանքը, որ էթնիկ զտումն արժանացել է Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած Հայաստանի կառավարության լուռ հավանությանը՝ որպես երկիրը դեպի Արեւմուտք վերակողմնորոշելու ջանքերի մաս։
Փաշինյանը իշխանության եկավ 2018 թվականի «Թավշյա հեղափոխության» արդյունքում՝ հայ ժողովրդին ավելի արդար եւ հավասար ապագա խոստանալով։ Այդ ժամանակ նա որդեգրել էր Ղարաբաղյան հարցի վերաբերյալ այնպիսի դիրքորոշում, որը ոմանք «կոշտ» էին համարում։ Իրականում Փաշինյանը վաղուց էր Լեռնային Ղարաբաղի բնակչությանը դիտարկում որպես Հայաստանի վրա ծանրացած մի «բեռ», որից հարկավոր էր «ազատվել»՝ երկիրը Մոսկվայից ու Թեհրանից հեռացնելու եւ ՆԱՏՕ-ին մերձեցնելու նպատակով։ 2018 թվականին իր դիրքորոշման կտրուկ փոփոխությամբ Փաշինյանը բացահայտեց իր իրական մտադրությունները 2022 թվականի հոկտեմբերին Պրահայում, երբ պաշտոնապես ճանաչեց այդ լեռնային տարածաշրջանը որպես Ադրբեջանի մաս՝ հակառակ Ղարաբաղի հայության ժողովրդավարական կամքի։ Տարածաշրջանի ինքնորոշման իրավունքի մերժումը վկայում է այն մասին, որ Փաշինյանը մերժում է նաեւ Ղարաբաղյան շարժման ժողովրդավարական ժառանգությունը, որը ծագել էր Միխայիլ Գորբաչովի «պերեստրոյկայի» շրջանում։ Սա առիթ է ավելի սուր մի հարց առաջ բերելու. արդյո՞ք 2018 թվականի «հեղափոխությունն» իրականում հեղափոխություն էր։
Խորհրդային պետության փլուզումից հետո Հայաստանի Հանրապետությունը հաջողությամբ աջակցեց Ղարաբաղի հայությանը՝ Ադրբեջանից անկախանալու նրա պայքարում։ Միաժամանակ, երկիրը տառապում էր այն դասական հիվանդություններից, որոնք բնորոշ էին հետխորհրդային տարածքին «վայրի 90-ականների» «մութ ու ցուրտ տարիներին»։ Կոռումպացված սեփականաշնորհումը, օլիգարխիան, «շոկային թերապիայի» կապիտալիզմն ու ապշեցուցիչ անհավասարությունը սովորական էին դարձել։ Հայաստանում տեղի ունեցած «հեղափոխությունը» խոստանում էր շտկել այդ արատավոր երեւույթները։ Սակայն, ինչպես հետխորհրդային շատ այլ «գունավոր հեղափոխությունների» դեպքում, 2018 թվականի իրադարձությունները միայն սրեցին դրանք։
Լուսանկարը` ՀՀ կառավարություն
Ինչպես դիպուկ նշել են Վլադիմիր Իշչենկոն եւ Օլեգ Ժուրավլյովը, Հայաստանի օրինակով հետխորհրդային «հեղափոխությունները» լավագույնս կարելի է բնորոշել որպես «թերի հեղափոխություններ», որոնք միայն խորացնում են քաղաքական ներկայացուցչության հետխորհրդային ճգնաժամը։ Իսկապես, հարց է առաջանում՝ արդյո՞ք նման «հեղափոխությունները» կարելի է ընդհանրապես այդպես որակել։ Ի տարբերություն համաշխարհային պատմության դասական հեղափոխությունների՝ ամերիկյան, ֆրանսիական, ռուսական, չինական եւ այլն, Հայաստանում 2018 թվականի իրադարձությունները, ինչպես հետխորհրդային շրջանի մյուս «գունավոր հեղափոխությունները», չնշանավորեցին արմատական խզում կամ փոփոխություն՝ նախորդ իրավիճակի համեմատ։ Դրանք պարզապես նշանավորեցին հին էլիտայի փոխարինումը նորով։
Նախկինում իշխող Հանրապետական կուսակցության՝ որպես «իշխանության կուսակցության» կառույցը պարզապես փոխարինվեց Փաշինյանի Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության կառույցով՝ ուղեկցվելով վարչական ռեսուրսի եւ քաղաքական իշխանության չարաշահման բոլոր հնարավոր դրսեւորումներով։ «Նույնիսկ կառավարության ենթադրյալ «ժողովրդականության» մասին խոսույթն ինքնին ուշադրությունը շեղող կեղծ թեզ է: Այս երկրում իշխանության մեխանիզմները ոչ թե ժողովրդավարական կամքն ու հանրային մասնակցությունն են, այլ ընտրական կեղծիքները, կաշառքն ու ահաբեկումը, որոնք վայելում են արեւմտյան հովանավորչությունը», – ասում է ակտիվիստ Նարե Նավասարդյանը, որը համագործակցում է «Ակն ընդ ական» վավերագրական արվեստագետների խմբի հետ։
Ի տարբերություն համաշխարհային պատմության դասական հեղափոխությունների՝ Հայաստանում 2018 թվականի իրադարձություններին պակասում էր հեղափոխական գաղափարների հստակ ձեւակերպված համակարգը։ Չկային Թոմաս Փեյնի, Ժան-Ժակ Ռուսոյի կամ Վլադիմիր Լենինի նման գործիչներ, որոնք կմշակեին սոցիալական հեղափոխության ծրագիր՝ մի բան, ինչ հայերն ունեցել էին ավելի վաղ շրջանում՝ Միքայել Նալբանդյանի կամ Ստեփան Շահումյանի պես գործիչների շնորհիվ։ Ոչ, այս «հեղափոխությունը» հիմնված էր նեոլիբերալիզմի այն նույն անորոշ թեզերի վրա՝ «կոռուպցիայի» եւ «ազատության» մասին, որոնք շրջանառվում էին նաեւ 2014 թվականին Ուկրաինայում եւ 2003 թվականին՝ Վրաստանում։ Իրականում, 2018 թվականին Երեւանում իշխանության եկած նոր էլիտաներն ավելի ամուր էին կառչած նեոլիբերալիզմի գաղափարախոսությունից, քան հետխորհրդային Հայաստանի որեւէ նախկին կառավարություն։ «Սա դասական իմաստով հեղափոխություն չէ։ Այն տնտեսական համակարգում որեւէ հիմնարար փոփոխություն չի բերել։ Փոխարենը՝ Փաշինյանը ձգտում է հայկական ինքնության ավանդական հենասյուները փոխարինել սպառողական հասարակությամբ՝ համահունչ արմատական նեոլիբերալ եւ գնալով ավելի աջակողմյան դարձող տնտեսական քաղաքականությանը», – ասում է «Ճառագայթ» դեմոկրատական-սոցիալիստական խմբի անդամ Եվա Հակոբյանը։
Ինչպես նախագահ Թրամփը եւ Արգենտինայի ղեկավար Խավիեր Միլեյը, Փաշինյանը եւս օգտագործեց պոպուլիստական խաղաքարտը՝ կիրառելով առաջադիմական հռետորաբանություն՝ հանրությանը մոլորեցնելու եւ խիստ շահագործողական բնույթ կրող մոնետարիստական օրակարգը քողարկելու նպատակով։ Ժողովրդավարացման վերաբերյալ խոստումները իրականացնելու փոխարեն նոր կառավարությունը ձեռնամուխ եղավ երկրի համակարգային ապաժողովրդավարացմանը։
Աղքատության, անհավասարության եւ աշխատանքային իրավունքների խնդիրները շարունակում են ցավալիորեն անտեսված մնալ, մինչդեռ քաղաքական ընդդիմախոսները պարբերաբար ենթարկվում են ճնշումների, հալածանքների եւ հաճախ՝ ազատազրկման։ Դատական համակարգը զուրկ է անկախությունից։ Ընթացքի մեջ է աննախադեպ արշավ՝ Հայ Առաքելական եկեղեցին պետական իշխանությանը ենթարկելու եւ Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ին դատելու նպատակով. քայլ, որը հայերի մեծ մասի կողմից ընկալվում է որպես ազգային խայտառակություն։
Չնայած «խաղաղության» մասին խոստումներին՝ երկիրը բախվում է անվտանգային լուրջ սպառնալիքների եւ ագրեսիվ Ադրբեջանի կողմից սողացող տարածքային պահանջների։
Լուսանկարը` ՀՀ կառավարություն
2018 թվականին Փաշինյանն ու նրա թիմը խոստացել էին, որ «հեղափոխությունը» «աշխարհաքաղաքական ենթատեքստ չունի», եւ որ Հայաստանը կպահպանի Արեւելքի ու Արեւմուտքի միջեւ իր ավանդական հավասարակշռությունը։ Իրականում, նրանք արագորեն հրաժարվեցին նման հավաստիացումներից եւ երկիրը վերակողմնորոշեցին դեպի ՆԱՏՕ՝ միաժամանակ Արցախի անմեղ բնակչությանը մատնելով Բաքվի թելադրանքին։ Ընթանալով պատմության հոսանքին հակառակ՝ Փաշինյանը, կարծես, հատկապես վճռական է տրամադրված Հայաստանը Եվրամիության կազմում ընդգրկելու հարցում՝ չնայած 27 անդամ ունեցող այդ միավորման առջեւ ծառացած բազմաթիվ ճգնաժամերին։
Հայաստանի կողմից «Արեւելքն ընդդեմ Արեւմուտքի» կեղծ ընտրության որդեգրումը ո՛չ Ռուսաստանի, ո՛չ Իրանի, ո՛չ Չինաստանի, ո՛չ էլ չափազանց եռանդուն արեւմտյան լրագրողների հնարածը չէ։ Ո՛չ, դա Հայաստանի նոր կոմպրադորային էլիտաների ստեղծածն է, որոնք իրենց դիրքով պարտական են արեւմտյան պատերազմի կողմնակիցների եւ կորպորատիվ պլուտոկրատներին։
Կառավարության վերջին քայլերը միայն ընդգծում են այս իրողությունը։ Հայաստանի Հրազդան քաղաքում գործարկվել է Firebird AI տվյալների մշակման նոր կենտրոն, իսկ երկրի հարավում՝ Իրանի հետ սահմանին, նախագահ Թրամփի առաջարկած TRIPP միջանցքի նախագիծը նախատեսում է երկրի ինքնիշխան տարածքի մի հատվածի հանձնումը ամերիկյան մասնավոր ընկերությանը՝ 49-ից 99 տարի ժամկետով։
Վերջերս հայկական մամուլը բացահայտեց, որ TRIPP-ի հեղինակը Թրամփի համախոհ Արյե Լայթսթոունն է՝ մի անձնավորություն, ով Գազայի հումանիտար հիմնադրամում (Gaza Humanitarian Foundation) իր գործունեության միջոցով անմիջականորեն մեղսակից է Գազայում իրականացվող ցեղասպանությանը։ Այսպիսով, Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի կողմից Հայաստանին սպառնացող ավանդական վտանգներն այժմ սրվում են Թրամփի վարչակազմի եւ նրա դաշնակիցների կողմից առաջ եկող նոր՝ նեոգաղութատիրական սպառնալիքներով։
Ընդհանուր առմամբ, Փաշինյանի կառավարության գործունեությունը դժվար թե կարելի է «հեղափոխական» համարել, էլ չխոսենք այն «ժողովրդավարական» համարելու մասին։ Իսկապես, Երեւանում հաճախ են ասում, որ այսօր գոյություն ունի երկու Հայաստան՝ իշխող վերնախավի Հայաստանը, որը մշտապես հայտնվում է լուրերի կենտրոնում իր տարատեսակ անիմաստ սկանդալներով, եւ ժողովրդի Հայաստանը, որը պայքարում է պարզապես ծայրը ծայրին հասցնելու համար։ Զարմանալի չէ, որ նույնը կարելի է ասել նաեւ Թրամփի Ամերիկայի մասին։ Ինչ վերաբերում է ԵՄ-ին, ապա էթնիկ զտումների ենթարկված Արցախում նրա դիվանագետների վերջին «պարը» խորհրդանշական դարձավ հենց Արեւմուտքի անկման համար։ Իսկապես, թրամփիզմի դարաշրջանում զարմանալի չի լինի, եթե մի օր տեսնենք, թե ինչպես են արեւմտյան վերնախավերը Արցախից հետո հերթական «մահվան պարը» կատարում Գազայում, Մինաբում կամ Հավանայում։
Թարգմանությունը՝ Դիանա Մանուկյանի
Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ: Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները:
Հայաստանի արտաքին գործերի եւ միջազգային առեւտրի նախարարությունից հայտնում են, որ զրուցակիցները հանգամանալից քննարկել են Հայաստանի եւ Իրանի միջեւ հարաբերությունների զարգացման բոլոր հարցերը:
«Երկուստեք ընդգծվել է հարաբերությունների ռազմավարական բնույթը, ինչն արտացոլված է ՀՀ կառավարության 2026-2031թթ. ծրագրում: Արարատ Միրզոյանը եւ Աբբաս Արաղչին քննարկել են մի շարք բնագավառներում համագործակցության ծրագրերը, այդ թվում՝ էներգետիկայի, տրանսպորտային եւ ենթակառուցվածքների զարգացման ոլորտներում:
Անդրադարձ է կատարվել Հայաստան-Իրան սահմանին երկրորդ կամրջի կառուցման, էլեկտրահաղորդման 3-րդ գծի շինարարության շուտափույթ ավարտման կարեւորությանը, ինչպես նաեւ երկու երկրների միջեւ առկա բեռնափոխադրումների դյուրացման հարցերին:
Հայաստանի եւ Իրանի նախարարները մտքեր են փոխանակել ապաշրջափակման արդյունքում ստեղծվող առավելությունների եւ տարածաշրջանային փոխկապակցվածության ծրագրերի շուրջ: Ընդգծվել է Իրանի աջակցությունը «Խաղաղության խաչմերուկ» ծրագրին: Նախարար Միրզոյանը ներկայացրել է TRIPP նախագծի իրականացման ուղղությամբ տարվող աշխատանքները եւ դրա միջոցով տարածաշրջանային երկրներին ընձեռնվող նոր հնարավորությունները», – ասված է հաղորդագրության մեջ:
Ընդդիմադիր մի քանի շարժում միավորվել է՝ հայտարարելով «Սկզբունք» նախաձեռնության ստեղծման մասին:
«Այս նախաձեռնության ստեղծումը պայմանավորված է մեր երկրի առջեւ ծառացած խորը քաղաքական, իրավական եւ բարոյական ճգնաժամով», – լրագրողների հետ հանդիպմանն ասել է նախաձեռնության համահիմնադիր, «Նժար» սահմանադրական շարժման համահիմնադիր Արտաշես Իկոնոմովը:
Արտաշես Իկոնոմովը եւ Նինա Կարապետյանցը
Լուսանկարը` Մեդիամաքս
«Վերջին տարիներին Հայաստանում տեղի ունեցող գործընթացները հանգեցրել են նրան, որ պետական իշխանությունը դարձել է ամենահակահայկականը, ամենաանարդարն ու ամենաանպատասխանատուն:
Այսօր Հայաստանում ձեւավորվել է իրավիճակ, երբ իշխանությունը ոչ միայն չի արտահայտում ժողովրդի մեծամասնության կամքը, այլեւ ակտիվ ոչնչացնում է ընդդիմությանը սպառնալիքներով, բանտարկություններով եւ ընդդեմ Հայ Առաքելական Եկեղեցու հակասահմանադրական վարքով», – ասել է Իկոնոմովը:
Նա նշել է, որ հենց այս պամաններում մի խումբ քաղաքացիներն, ինչպես նաեւ «Առաջ», «Զարկերակ» եւ «Նժար» քաղաքական միավորների առաջնորդները միավորվել են՝ հիմելով «Սկզբունք»-ը.
Լուսանկարը` Մեդիամաքս
«Շարժման նպատակն է խաղաղ, արժանապատվության հեղափոխության միջոցով իշխանությունից հեռացնել Նիկոլ Փաշինյանին, որը վարում է ապօրինի, հակասահմանադրական եւ հակահայկական գործունեություն: Կոչ ենք անում բոլոր ընդդիմադիր ուժերին, առանձին հայրենասեր քաղաքացիներին՝ այդ թվում Սփյուռքից, միավորվել եւ դառնալ մեկ բռունցք, որը կկանգնեցնի այս ավերիչ ընթացքը»:
Նախաձեռնության նպատակն է Նիկոլ Փաշինյանի հեռացումից հետո 360 օրով ձեւավորել ժամանակավոր, անցումային կառավարություն:
Ստեփան Ասրյանը
Լուսանկարը` Մեդիամաքս
«Մենք համնախմբվում ենք «Սկզբունք» շարժման շուրջ, որպեսզի վերջ դնենք այն համակարգին, որն անկախ Հայաստանի գոյության 35 տարվա ընթացքում այս կամ այն չափով վերարտադրում էր ավտորիտարիզմը, կոռուպցիան, անպատասխանատվությունն ու Սահմանադրության ոտնահարումը: Մեր նպատակը ոչ թե մեկ անձի փոխարինումն է մյուսով, այլ պետության կառավարման համակարգի փոփոխությունը», – ասել է նախաձեռնության համահիմնադիր, «Զարկերակ» նախաձեռնության անդամ Ստեփան Ասրյանը:
Նինա Կարապետյանցը
Լուսանկարը` Մեդիամաքս
Իրավապաշտպան, «Նժար» սահմանադրական շարժման համահիմնադիր Նինա Կարապետյանցն էլ ընդգծել է՝ անկախացումից հետո Հայաստանի Հանրապետությունն ունեցել է չորս իշխանություն, որոնցից ոչ մեկը չի կարողացել կառուցել մեր նախնիների երազած պետությունը:
«Չնայած բոլոր սխալներին՝ առաջարկում ենք դուրս գալ հասարակության բեւեռացված մթնոլորտից եւ ձգտել համերաշխության: Միայն այս պայմաններում է հնրավոր կերտել կայացած պետականություն: Առաջին երեք նախագահին առաջարկում ենք անձեռնմխելիություն՝ քաղաքականությունից հեռանալու պայմանով: Կոչ ենք անում բոլորին թողնել անցյալի եւ ներկայի վեճերը, միավորել ուժերն ու սկսել դե ֆակտո պետության կառուցումը», – ասել է Նինա Կարապետյանցը:
Լեւոն Չուկակլյանը
Լուսանկարը` Մեդիամաքս
Նախաձեռնության համահիմնադիր, «Առաջ» շարժման համակարգող խորհրդի անդամ Լեւոն Չուկակլյանը ընդգծել է՝ երբ իշխանությունը շատ է կենտրոնանում մեկ անձի ձեռքում, պետականությանը սպառնացող վտանգներ են ի հայտ գալիս:
«Ունենք համակարգային փոփոխությունների հստակ առաջարկներ: Ասում ենք՝ Նիկոլ Փաշինյանի հեռացումն առաջին քայլն է, երկրորդը՝ հետագայում նման տիպի իշխանության առաջացման թույլ չտալը», – ասել է Լեւոն Չուկակլյանը:
