Category: MediaMax.am

Մետաքսյա Սիմոնյանի ծննդյան 100-ամյակին Գրականության եւ արվեստի թանգարանում (ԳԱԹ) բացված «Բեմի հմայքը» ցուցադրությունը փորձում է դերասանուհուն ներկայացնել ոչ միայն բեմի ու կինոյի, այլեւ անձնական իրերի, արխիվային նյութերի, լուսանկարների ու հուշագրությունների միջոցով։ 

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Մետաքսյա Սիմոնյանի անունը հայկական թատրոնի ու կինոյի պատմության մեջ սովորաբար ուղեկցվում է «հմայք», «գեղեցկություն», «նրբաճաշակություն» բառերով։ 

Սակայն «Բեմի հմայքը» ցուցադրությունը փորձում է այդ հայտնի պատկերին ավելացնել նաեւ մեկ այլ շերտ՝ ցույց տալ, թե ինչու էր Սիմոնյանը իր ժամանակի համար բացառիկ դերասանուհի։

ԳԱԹ տնօրեն Սյուզաննա Խոջամիրյանի խոսքով՝ ցուցադրությունը ծնվել է թանգարանի եւ Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի համագործակցության արդյունքում։

Սյուզաննա Խոջամիրյանը

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Մեր թանգարանը շատ մեծ համագործակցության լայն ցանց ունի՝ թե՛ պետական, թե՛ մասնավոր տարբեր մշակութային, կրթական կառույցների հետ։ Բացառություն չէ նաեւ մեր ջերմ, գործնական հարաբերությունները Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի հետ, քանի որ ԳԱԹ-ում պահվում է կինոյի գրեթե ամբողջական արխիվային վավերագրությունը, իսկ կինոյի հիմնադրամը զբաղվում է հենց կինոյի վերաբերյալ գործունեությամբ», – ասում է նա։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Այս համագործակցության արդյունքում, ԿԳՄՍ նախարարության աջակցությամբ, որոշվել է Մետաքսյա Սիմոնյանի 100-ամյակը նշել համատեղ նախագծով։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«ԳԱԹ-ի այս ժամանակավոր ցուցասրահը, վերածվել է Մետաքսյա Սիմոնյանի կերտած կերպարների պատկերասրահի։ Այստեղ ներկայացնում ենք նրա բեմի հմայքը»։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Ցուցադրության նյութերը համալրվել են նաեւ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի տրամադրած նմուշներով։ Թվայնացման, էկրանավորման եւ տեխնիկական մյուս բաղադրիչներն ապահովել է Հայաստանի կինոյի հիմնադրամը։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Ցուցադրության մեջ կարելի է տեսնել բեմական զգեստներ, զարդեր, լուսանկարներ, ձեռագրեր, արխիվային փաստաթղթեր, ինչպես նաեւ անձնական իրեր։

Այս իրերը հնարավորություն են տալիս Մետաքսյա Սիմոնյանին դիտարկել ոչ միայն որպես մեծ դերասանուհի, այլեւ որպես կին ու անհատ։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Այստեղ ցուցադրվում են անձնական իրեր, հիմնականում բեմական աքսեսուարներ, զարդեր, կոսմետիկ միջոցներ։ Այդ նրբաճաշակությունը, նրա կրած զարդերը եւ այլն, բեմի աքսեսուարները հիմնականում դարձել են գլխավոր այցեքարտը»։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

ԳԱԹ տնօրենի խոսքով՝ այցելուների ուշադրությունը գրավում են նաեւ որոշ մանրամասներ, որոնք առաջին հայացքից կարող են ցուցադրության առանցքային մաս չթվալ, սակայն ժամանակի ու անձի մասին հետաքրքիր պատմություններ են պատմում։

Ցուցադրության մյուս կարեւոր շերտը արխիվային նյութերն են՝ բնօրինակ պաստառներ, ազդագրեր եւ լուսանկարներ։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Սյուզաննա Խոջամիրյանն առանձնացնում է երեք ազդագիր, որոնք կապված են խորհրդային տարիներին ներկայացումների՝ Ռուսաստան մեկնելու եւ այնտեղ ներկայացվելու ավանդույթի հետ. 

«Սրանք չափազանց կարեւոր էին այն տարիներին, որովհետեւ ներկայացումներով մեկնում էին Ռուսաստան, եւ այնտեղ տարածաշրջանային այդ միության երկրների բոլորի երկրորդ փուլում ընտրված ներկայացումներն էին քննարկվում։ Դա կարելի էր ասել քննության նման մի բան էր, որ դա անցնելուց հետո արդեն հանրությունը շատ ավելի մեծ ոգեւորություն, հետաքրքրություն էր ցուցաբերում այդ կոնկրետ ներկայացման հանդեպ»։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Այդ պատմության մեջ Մետաքսյա Սիմոնյանի դերակատարումը հատկապես ուշագրավ է. «Հետաքրքիր է, որ նույն տարին Հայաստանից գնացել էր երեք ներկայացում, եւ երեքի գլխավոր դերում էլ Մետաքսյա Սիմոնյանն էր»։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Այդ ժամանակաշրջանում ներկայացումներում հիմնականում գլխավոր դեր խաղալուց հետո պարտադիր անցնում էին երկրորդական, մասսայական դերակատարմանը՝ համարվում էր, որ մյուս դերասանուհիները եւս պիտի հնարավորություն ունենան գլխավոր դերեր խաղալու։ Բայց Մետաքսյա Սիմոնյանը բացառիկ կերպար է եղել, նա միշտ էլ գլխավոր դերեր է խաղացել»։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Այս հանգամանքը միայն դերասանուհու անձնական հմայքով բացատրելը բավարար չէ։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Այստեղ փակցված են նաեւ նրա գործընկերների, մեծերի, ռեժիսորների, բեմադրողների գրած կարծիքները, որոնք վկայում են նրա չափազանց բարձր պրոֆեսիոնալիզմի մասին»։

Սյուզաննա Խոջամիրյանի խոսքով՝ Մետաքսյա Սիմոնյանի կերպարը ժամանակի մշակութային միջավայրում առանձնահատուկ ազդեցություն է ունեցել.

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Այն ժամանակի շատ ստեղծագործողներ, շատ հայտնի մարդիկ սիրահարված էին նրան»։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Բեմի հմայքը» անվանումը քննարկումների ընթացքում ինքնաբուխ է ընտրվել, իսկ ցուցադրության բացման օրը դերասանուհու որդուց իմացել են, որ «Բեմի հմայքը» Մետաքսյա Սիմոնյանի՝ իր ժամանակներում ունեցած մականուններից մեկն է եղել։

«Ցուցադրության հայեցակարգն այնպես է մշակված, որ մեր հերոսուհին հնարավորինս ամբողջական ներկայացված լինի. Մետաքսյա Սիմոնյան կին, Մետաքսյա Սիմոնյան մայր, Մետաքսյա Սիմոնյան գեղեցկուհի, Մետաքսյա դասախոս, Մետաքսյա թատրոնի դերասանուհի կամ ֆիլմի դերասանուհի», – ասում է Սյուզաննա Խոջամիրյանը։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Բեմի հմայքը» գործելու է մինչեւ օգոստոսի 31-ը։ Ժամանակավոր ցուցադրությունների դեպքում թանգարանների համար մշտական խնդիր է դրանց ավարտից հետո նյութերի հասանելիության ապահովումը։ 

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Սյուզաննա Խոջամիրյանն ասում է, որ փորձում են լուծում գտնել. 

«Մասնավոր կառույցի հետ համագործակցությամբ ամբողջությամբ նկարահանում ենք ժամանակավոր ցուցադրությունները»։

Նախատեսվում է ստեղծել Գրականության եւ արվեստի թանգարանի թվային հարթակ՝ նախկին ժամանակավոր ցուցադրություններին ծանոթանալու համար։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Աստղիկ Հովհաննեսով

Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի

Երեխաները ճամբարային հերթական առաջադրանքի ժամանակ մի թղթի վրա գրի են առնում իրենց հետ տեղի ունեցած բացասական իրադարձությունները, որոնք մեկ կրկնվող գիծ ունեն՝ հայրիկի կորուստը: Մյուս թղթին, որի վրա գունազարդ երազանքներն են, երեխաներից յուրաքանչյուրը երազում է ոչ թե իր համար, այլ բոլորի՝ որ լինի խաղաղություն ամբողջ աշխարհում եւ բոլոր զոհվածները վերադառնան: 

Արդեն վեցերորդ տարին անցկացվող «Հայորդի» ճամբարում հայրենիքի համար զոհված հայորդիների երեխաները սովորում են անցյալի ջերմ հիշողությունները հավաքել սրտում ու դրանցից ոչ թե տխրել, այլ ձգտել երջանիկ լինել: 

Հաղթահարելով դժվարությունները՝ ընկերների հետ ձեռք ձեռքի

13-ամյա Ադամ Ավանեսյանը եւս երազում է, որ բոլոր զոհվածները հետ գան: Թեեւ ասում է՝ դժվար թե կատարվի, այդուհանդերձ մտածում է, որ սիրելի մարդիկ շարունակում են մեզ հետ մնալ՝ մեր սրտում: Մյուս երազանքին, սակայն, լիարժեք հավատում է՝ Արցախը կվերադառնա: 

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

Արդեն երրորդ տարին է, ինչ Ադամը «Հայորդի» ճամբար է գալիս, ուրախ է նորից հանդիպել հին ընկերներին ու նոր ընկերներ գտնել: Նա Արցախի Մարտակերտի շրջանի Վարդաձոր գյուղից է: Ասում է՝ Երեւանում դժվար էր հարմարվել բնակարանին, իրենց գյուղը շատ է կարոտում. 

«Գյուղից լավ բան չկա: Առավոտյան արթնանում ես ու կարող ես միանգամից ձոր գնալ՝ դեպի անտառներ»,- ասում է նա ու ժպիտով հիշում խաղերը բաց դաշտերում ու անտառներում, ձյան հաստ շերտի վրայով սարից ներքեւ սահելն ու անգամ անտառում մոլորվելը: 

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

«Հայորդի» ճամբարի խաղերն ընկերների հետ եւս ջերմ հիշողություններ են ձեւավորում: Ադամի՝ ճամբարում ձեռք բերած ընկերներից է 11-ամյա Լեւոն Թումասյանը: Լեւոնը Ստեփանակերտից է: Նա էլ արդեն չորրորդ անգամ է ճամբարում: 

Ադամն ամենաշատը ճամբարի «Ուրախ ժամ»-ն է սիրում, երբ պարում են, ուրախանում, իսկ Լեւոնի համար ամենահետաքրքիրը հոգեբանի հետ աշխատանքն է, երբ տարբեր խաղերի միջոցով սովորում են կառավարել իրենց հույզերը: 

«Ճամբարում սովորել եմ՝ երբ ու ինչպես է ճիշտ դրանք արտահայտել», – ասում է Լեւոնը: Նա ցանկանում է բասկետբոլիստ դառնալ, առանց արձակուրդների մարզվում է, սակայն «Հայորդի» ճամբար գալու նպատակով խիստ մարզչից ազատ օրեր է խնդրել: 

Lեւոն Թումասյանը

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

Լեւոնը ջերմությամբ է հիշում «Պապիկ-տատիկ» արձանի մոտ ընտանեկան պիկնիկները, բայց նաեւ մի քիչ տխրում է դրանցից. 

«Այդ հիշողությունները ուրախացնում են, որովհետեւ այդ ժամանակ ուրախ էի, բայց նաեւ տխրեցնում են, որովհետեւ այլեւս այդպես չի լինի: Այստեղի հոգեբանն ասում է, որ այդ հիշողությունները պետք է պահենք, միշտ պետք է մեր սրտում մնան, բայց պետք է դա մեզ չտխրեցնի»:

Հակոբյան քույրերը՝ 11-ամյա Վարսիկն ու 10-ամյա Նարեն, եւս հայրիկին շատ են կարոտում, բայց իրենք էլ մյուսների նման զգում են, որ հայրիկը հոգով իրենց հետ է, ձգտում են լավ սովորել, հոգատար ու բարի լինել, որ հայրիկը երկնքից նայի ու հպարտանա իրենցով: 

Նարե եւ Վարսիկ Հակոբյանները

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

«Պետք է բարի ու հոգատար լինենք, որ Աստված միշտ մեզ հետ լինի, որ վատ բաներ տեղի չունենան: Իսկ եթե չար լինենք, Աստված կտխրի, որ ինչ-որ չար ոգի փորձել է մեզ տանել իր կողմը, դրա համար բոլոր վատ բաներից պետք է հեռու մնանք»,- ասում է Նարեն: 

Հակոբյան քույրերը Վարդենիսի շրջանի Արեգունի սահմանամերձ գյուղից են: 

«Մեր գյուղը այնքան փոքր է, որ բոլորն իրար բարեկամ են, եւ ում հետ ընկերանում ես, վերջում պարզվում է՝ քույրդ է»,- ժպտում է Նարեն ու հավելում, որ «Հայորդի»-ում շատ նոր ընկերներ են ձեռք բերում: 

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

Քույրերը շատ տարբեր հետաքրքրություններ ունեն. Վարսիկը ցանկանում է ուսուցչուհի դառնալ, Նարեն՝ երգչուհի, սակայն երկուսն էլ նույն մեծ երազանքն ունեն՝ թող աշխարհում խաղաղություն լինի: 

Փրկելով մանկությունը

«Հայորդի 2026»-ը նվիրված է փոխգնդապետ Էռնեստ Վարդանյանի հիշատակին, որ մարտական հարուստ ուղի է անցել: 44-օրյա պատերազմում նա թեժ մարտեր է վարել Մարտունու, Հադրութի, Շուշիի ուղղություններում եւ նոյեմբերի 8-ին՝ հենց Շուշիի մատույցներում էլ հերոսաբար ընկել է: 

«Հայորդի» բարեգործական հիմնադրամի եւ համանուն ճամբարի հիմնադիր Վաչե Վարդանյանի խոսքով՝ այս տարի ճամբարում մեծացրել են կենտրոնացումը հոգեբանի հետ աշխատանքի եւ թերապիաների ուղղությամբ, որի համար նաեւ նոր սենյակներ են կահավորել: Նպատակն այն է, որ երեխաները ճանաչեն իրենց հույզերը, կորստի հետ մեկտեղ կարողանան լիարժեք ապրել, մանկություն ունենալ: 

Վաչե Վարդանյանը երեխաների հետ

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

«Շատ երեխաներ ճամբարում են առաջին անգամ պարում-ուրախանում, այստեղ են հասկանում, որ իրենք միայնակ չեն, բախտակից շատ երեխաներ կան, որոնց հետ դառնում են ընկերներ»,- ասում է նա: 

Անցյալը հիշելով՝ լուսավոր տեսնել ապագան

Լիբանանահայ արտ-թերապեւտ Մայք Այվազյանը կրկին «Հայորդի» ճամբարում է: 

Նախորդ երկու տարիների փորձից ելնելով՝ այս տարի որոշել է կենտրոնանալ ապագայի ուղղությամբ: 

«Արցախցի երեխաների հետ աշխատելիս նկատեցի, որ նրանցից շատերը չեն հավատում, որ Հայաստանում կարող են լուսավոր ապագա ունենալ, ուստի այս տարի աշխատանքիս նպատակը դա է՝ երեխաների հայացքի մռայլ պրիզման փոխելով՝ փորձել ձեւավորել լուսավոր ապագայի տեսլականը»,- մանրամասնում է Մայքը: 

Մայք Այվազյանը

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

Այս նպատակին հասնելու համար նա արտ-թերապիայի տարբեր հնարքներ է կիրառում, այդ թվում տիկնիկների եւ դերասանական խաղի միջոցով ավելի հեռվից, ապահով վայրից ցավի մասին խոսելու մոտեցումը: 

Նախորդ տարվա ընթացքում Մայքը աշխատել է Լիբանանում՝ փորձելով օգնել լիբանանցի այն երեխաներին, որոնք պատերազմի պատճառով մի քանի անգամ ստիպված են եղել տեղահանվել: Հատկապես երբ վերքը շատ թարմ է, հենց խաղերի եւ գեղարվեստական ակտիվությունների միջոցով է հնարավոր երեխաների մոտ ապահովության զգացողություն ստեղծելը, որպեսզի կարողանան արտահայտել այն ամենը, ինչ զգում են: 

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

«Լիբանանում աշխատանքիս փորձն ինձ հիշեցնում է 2024 թվականը, երբ առաջին անգամ եկա «Հայորդի» ճամբար. ընդամենը մեկ տարի էր անցել արցախահայության բռնի տեղահանությունից: Հիմա նորից եմ հանդիպում նույն երեխաներին, որոնց հետ այդ ժամանակ աշխատել եմ, եւ նկատում եմ, որ առաջընթաց ունեն: 

Նրանցից շատերը երկու տարի առաջ լիովին պարփակված էին, ամենափոքր բանից կարող էին հուզվել, իսկ հիմա ավելի ուժեղ են դարձել»,- մանրամասնում է արտ-թերապեւտը, բայց եւ հավելում, որ դեռ շատ աշխատանք կա անելու: 

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

«Դեռ շատ հույզեր կան, որոնք դեռեւս չարտահայտված են մնացել: Դրանք պետք է դուրս բերվեն, քննարկվեն, որպեսզի հասկանալի դառնա՝ ինչ անել դրանց հետ: Պետք է օգնենք երեխաներին հասնել այն կետին, որ նրանք ասեն՝ մենք չենք մոռանում այն, ինչ եղել է, մենք դեռ պայքարելու ենք, բայց միեւնույն ժամանակ մենք կարող ենք մեզ երջանիկ զգալ, երջանիկ զգալը նորմալ է»: 

Երբ բացատրությունների կարիք չկա

Նախորդ 6 տարիների ընթացքում «Հայորդին» ամուր թիմ է ձեւավորել. ճամբարային առօրյան կազմակերպում են պատերազմում վիրավորում ստացած զինվորները, զոհված հայորդիների ընտանիքի անդամները՝ կանայք, մայրերը, քույրերն ու եղբայրները, ինչպես նաեւ նախորդ տարիներին ճամբարին մասնակցած, սակայն արդեն պատանի դարձած ճամբարականները, որոնք չցանկանալով բաժանվել «Հայորդի»-ից, հիմա իրենք են կառուցում այն ուրախ ու ապահով միջավայրը, որը ժամանակին իրենց է օգնել չփակվել աշխարհից, կորուստը չմոռանալով՝ կարողանալ առաջ շարժվել: 

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

Անուշ Հարությունյանի եւ «Հայորդի»-ի թիմի հետ ծանոթությունը սկսվել է Երեւանի «Խոխա» կենտրոնից: Երկու տարի առաջ, երբ նրա չորս երեխաներն էլ ճամբար պետք է գային, ցանկացել է ինքն էլ միանալ թիմին, լինել երեխաների կողքին եւ նաեւ օգնել ճամբարի աշխատանքներին: Արդեն երկրորդ տարին է, ինչ նա ճամբարում օգնում է խոհանոցային աշխատանքներում: 

Անուշ Հարությունյանը

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

Անուշը Ստեփանակերտից է, նրա ամուսինը զոհվել է 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմում: 

«Այստեղ յուրաքանչյուրն առանց բացատրություններ տալու հասկանում է մյուսին, բոլորը հասկացված են: Երբ որեւէ այլ միջավայրում ասում եմ, որ չորս երեխա ունեմ եւ ամուսինս պատերազմում զոհվել է, սկսում են ինձ խղճալ, կարեկցել, եւ թեեւ դա մարդկային առումով շատ լավ է, սակայն չես ցանկանում միշտ կարեկցվողի դերում լինել: Բոլոր միջավայրերս դրական են, սակայն այստեղ ինձ ավելի հանգիստ եմ զգում հենց դրա շնորհիվ»,- ասում է Անուշ Հարությունյանը: 

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

Երեխաների խնամքի հետ նա հասցնում է աշխատել գիտության ոլորտում, դասավանդել մի քանի կրթական հաստատություններում: Միեւնույն ժամանակ շարունակում է ինքնակրթվել, եւ հիմա նորից ընդունվել է ասպիրանտուրա. «Պետք է շարունակեմ կրթվել, որ հետ չընկնեմ այս արագ զարգացող աշխարհից: Չեմ ասի, թե հասցնելը հեշտ է, սակայն լավ թիմ ունեմ՝ իմ հոգատար հարազատների թիմը»,-ասում է Անուշը: 

Դրամահավաքի դժվարությունները

Յուրաքանչյուր տարի «Հայորդի» ամենամյա ճամբարն իրականություն է դառնում նվիրատու կազմակերպությունների եւ անհատ աջակիցների հանգանակությունների շնորհիվ, սակայն այս տարի ճամբարի լիարժեք կազմակերպման համար անհրաժեշտ միջոցներն այդպես էլ չհավաքվեցին: Չնայած դրան՝ «Հայորդի» հիմնադրամում չէին կարող ճամբարի երրորդ փուլի 100 երեխաներին զրկել սպասված ուրախ օրերից: 

Լուսանկարը` Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

«Չնայած միջոցները չհավաքվեցին, այդուհանդերձ որոշեցինք մեկնարկել նաեւ ճամբարի երրորդ փուլը՝ մասնակիցների ընդհանուր թիվը հասցնելով 300 երեխայի: Սա իրականացրել ենք հիմնադրամի առաջիկա ծրագրերի հաշվին, որոնք ստիպված ենք լինելու կրճատել: Այլ տարբերակ չունեինք, քանի որ այս ճամբարը երեխաների համար իսկապես կենսական նշանակություն ունի, եւ չէինք կարող սահմանափակել մասնակցությունը»,- նշում է Վաչե Վարդանյանը: 

Լուսանկարը` Լուսանկարը՝ Դավիթ Ղահրամանյան/ «Հայորդի» հիմնադրամ

Նրա խոսքով՝ երբ երեխաներին հարցնում են, թե ինչ կուզեն, որ փոխվի ճամբարում, մեծ մասը պատասխանում է, որ կուզեին տարվա ընթացքում այն լիներ ոչ թե մեկ, այլ մի քանի անգամ: 

«Երբ թերապիաների ընթացքում երեխաներին հարցնում ենք, թե որտեղ են իրենց երջանիկ զգում, ցավով եմ ասում, բայց շատերը հենց «Հայորդի» ճամբարն են նշում. տանը նրանք շարունակում են դժվարություններ ունենալ, քանի որ ընտանիքի անդամները եւս ունեն հոգեբանական աջակցության կարիք, եւ ցավոք, դա բացասաբար է ազդում երեխաների մանկական երազանքների, փխրուն հոգեբանության վրա: Այստեղ մենք փորձում ենք օգնել երեխաներին, որ անկախ դժվարություններից երեխա մնան՝ խաղան, պարեն ու ժպտան»,- ամփոփում է Վաչե Վարդանյանը: 

Գայանե Ենոքյան

Լուսանկարները հեղինակի եւ Դավիթ Ղահրամանյանի/ «Հայորդի» հիմնադրամ

«Հայորդի» հիմնադրամին կարող եք աջակցել հետեւյալ հաշվեհամարներով.

11815042199803 | հաշիվ

4318280100049102 | քարտ

100054058 | իդրամ

Ստացող՝ Հայորդի բհ

Ադրբեջանում պահվող գերիները հայերի մեծ մասի համար ապացույց են հանդիսանում, որ պատերազմն ամբողջությամբ չի ավարտվել։

Այս մասին The Washington Times-ում հրապարակված Armenia-Azerbaijan peace deal must not leave prisoners behind հոդվածում գրում է Janus Forum հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն Դարեն Սփինքը։

«Թրամփի մասնակցությամբ կնքված կովկասյան գործարքի ամենահրատապ փորձություններից մեկը կլինի այն, թե արդյո՞ք հնարավոր կլինի ապահովել Ադրբեջանում պահվող 19 հայ գերիների վերադարձը։ Նրանց ազատ արձակումը կվկայեր, որ համաձայնագիրը արժեւորում է ոչ միայն առեւտուրը, այլեւ մարդկանց։

Անցյալ տարվա Վաշինգտոնյան գագաթնաժողովից հետո Բաքուն համաձայնվեց սահմանազատմանը, հրաժարվեց Հայաստանի հանդեպ ապագա տարածքային պահանջներից եւ համաձայնվեց խաղաղության համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելուց հետո կարգավորել Երեւանի հետ դիվանագիտական հարաբերությունները։

 

Սակայն 19 գերիների ազատազրկումը կամրապնդեր հայերի աջակցությունը համաձայնագրին՝ ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ ողջ աշխարհում, եւ կցուցադրեր, որ Հարավային Կովկասի նոր շրջանակային մոդելը հիմնված է ոչ միայն տնտեսական հնարավորությունների, այլեւ մարդկային արժանապատվության վրա։

Գերիների խնդիրը լուծելու համար Թրամփին պետք չէ նորից բարձրացնել Լեռնային Ղարաբաղի հետ կապված բոլոր վիճելի հարցերը։ Նա կարող է աջակցել խաղաղության շրջանակային համաձայնությանը եւ միաժամանակ պահանջել նրանց ազատազրկումը։ Ոչ մի համաձայնագիր հայերի կողմից ամբողջական չի ընկալվի, քանի դեռ ընտանիքները շարունակում են սպասել գերիների վերադարձին։

 

ԱՄՆ-ում միջանկյալ ընտրությունների շեմին ամերիկահայ համայնքը ուշադիր հետեւում է՝ արդյո՞ք Վաշինգտոնը լսել է իր մտահոգությունը, որն հնչեցվում է տարիներ շարունակ։

Թրամփը սեփական հեղինակությունը ներդրել է այս խաղաղ գործընթացում, ինչը նրան լծակներ է տալիս։ Նա պետք է դրդի Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւին ազատել 19 հայ գերիներին՝ որպես մարդասիրական ակտ եւ հաշտեցման գործին Բաքվի հավատարմության դրսեւորում։

 

TRIPP-ը կարող է Հարավային Կովկասին նոր առեւտրային ուղիներ տալ, իսկ գերիների ազատազրկումը՝ մարդկային հենք ապահովել համաձայնագրին։ Եթե նախագահ Թրամփին հաջողվի իրագործել այս երկու նպատակները, դա կամրապնդի իր կովկասյան գործարքի երկարաժամկետ նշանակությունը»,- գրում է Դարեն Սփինքը։

Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ: Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները:

Էներգետիկ ենթակառուցվածքը, որը կկապի Ադրբեջանը, Հայաստանն ու Թուրքիան, ամենայն հավանականությամբ, կանցկացվի TRIPP երթուղուց դեպի հյուսիս ընկնող հատվածում։ 

Այս մասին գրում են ամերիկացի վերլուծաբաններ Բրենդա Շաֆերը եւ Սվանտե Կորնելը The Trump Route for International Peace and Prosperity is more than a road հոդվածում։ Մեդիամաքսը նշում է, որ Շաֆերն ու Կորնելը վերջին տասնամյակների ընթացքոում հետեւողականորեն աջակցել են Ադրբեջանի դիրքորոշումներին։

«Այս երթուղին շատ ավելին է, քան ուղղակի ճանապարհ. այն արտացոլում է ԱՄՆ-ի ակտիվ ձգտումը՝ պահպանելու հասանելիությունը Եվրասիայի սրտին, օգնելու գործընկեր երկրներին պահպանել անկախությունը եւ թույլ չտալու, որ Ռուսաստանը, Չինաստանն ու Իրանը գերիշխանություն հաստատեն ռազմավարական նշանակություն ունեցող Կասպից տարածաշրջանի նկատմամբ։

ԱՄՆ-ն եւ նրա արեւմտյան դաշնակիցները պետք է զարգացնեն ենթակառուցվածքները, որոնք մեղմացնում են ծովերի ազատության խախտումների հետեւանքները եւ խթանում էներգետիկ ռեսուրսների յուրացումը Մերձավոր Արեւելքից դուրս։ TRIPP-ը այս քաղաքականության կարեւոր տարր է», – գրում են Շաֆերն ու Կորնելը։

Նրանք նշում են, որ TRIPP-ը Եվրոպան եւ Ասիան միացնող ավելի մասշտաբային ցամաքային առեւտրային երթուղու՝ Միջին միջանցքի, մաս է կազմում։

«Այս միջանցքի նշանակությունը համաշխարհային առեւտրի համար աճում է, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս շրջանցել ժամանակակից ամենասուր աշխարհաքաղաքական խնդիրներից մեկը՝ ծովերի ազատությանը սպառնացող վտանգները։ Հորմուզի նեղուցը, Կարմիր ծովի նեղուցներն ու Սեւ ծովը վերահսկում են էներգառեսուրսների գլոբալ հոսքերը՝ Իրանի պես անբարեխիղճ խաղացողներին տրամադրելով ռազմավարական ազդեցության հսկայական լծակներ։ TRIPP-ը վերացնում է այս խնդիրը, իսկ քանի որ երթուղին չի անցնում Ռուսաստանի կամ Իրանի տարածքով, դրա վրա չեն տարածվում ընթացիկ եւ ապագա պատժամիջոցները։

Լուսանկարը` ՀՀ կառավարություն

Սակայն միջանցքի առավելությունները չեն սահմանափակվում Եվրոպայի եւ Ասիայի միջեւ առեւտրի դյուրացմամբ։ Տարածաշրջանում կենտրոնացված են նավթի եւ գազի պաշարներ, որոնք կարող են դիվերսիֆիկացնել ածխաջրածինների համաշխարհային շուկաները՝ նվազեցնելով գների մակարդակը, ամրապնդելով մատակարարումների անվտանգությունը եւ կրճատելով կախվածությունը ավանդական արտադրողներից ու նրանց քաղաքականության քմահաճույքներից։ Բացի այդ, Կենտրոնական Ասիային է բաժին ընկնում ուրանի համաշխարհային արդյունահանման գրեթե կեսը, ինչպես նաեւ հազվագյուտ մետաղների զգալի հանքավայրեր, որոնց հիմնական պաշարները մնացած աշխարհում կենտրոնացված են Չինաստանում։ Արեւմուտքի հասանելիությունը այս ռեսուրսներին կախված է Միջին միջանցքից», – ասվում է հոդվածում։

«Քանի որ TRIPP երթուղին անցնում է Իրանի հետ Հայաստանի սահմանի անմիջական հարեւանությամբ, այն ամենահարմար տեղը չէ խոշոր էներգետիկ ենթակառուցվածքների՝ էլեկտրական եւ գազային խողովակաշարերի, ինչպես նաեւ ռազմավարական օպտիկամանրաթելային մալուխների տեղադրման համար։ Ամենայն հավանականությամբ, դրանք կանցկացվեն TRIPP-ից ավելի հյուսիս ընկնող հատվածում», – կանխատեսում են Բրենդա Շաֆերն ու Սվանտե Կորնելը։

Թարգմանությունը՝ Մարթա Սեմյոնովայի

Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ: Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները:

Ներկայացնում ենք «Ազդակ» օրաթերթում  հրապարակված Րաֆֆի Արտալճեանի «Ո՞րն Է Իսկական «Տարածուած Միֆը». ԱԺ Պատգամաւոր Արման Եղոյեանի սփիւռքի մասին արտայայտած տեսակէտներուն առիթով հոդվածի արեւելահայերեն տարբերակը:

Րաֆֆի Արտալճեան

Ազգային ժողովի «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Արման Եղոյանը վերջերս խորհրդարանի ամբիոնից վիճարկման նյութ դարձրեց Հայաստան-սփյուռք հարաբերությունների մասին տարածված պատկերացումներից մեկը: Նա պնդեց, որ սփյուռքի հզորացումը կարող է տեղի ունենալ հիմնականում Հայաստանի հաշվին, քանի որ սփյուռքի թվային աճը գալիս է Հայաստանից արտագաղթից կամ մի գաղութից մյուսը տեղափոխությունից: Հետեւաբար, իր խոսքով, սփյուռքի հզորացումը Հայաստանի տկարացումն է:

Այս մտածելակերպի մեջ ճշմարտության բաժին կա, բայց դրանից բխող եզրակացությունը հիմնովին սխալ է:

Նախ պետք է ընդունել, որ սփյուռքը պետություն չէ: Չունի կառավարություն, բանակ, միասնական բյուջե կամ որոշումներ կայացնող մեկ կենտրոն. համաձայն ենք: Բայց սփյուռքը նաեւ նոր երեւույթ չէ, որը ստեղծվել է Հայաստանի Հանրապետության անկախությունից հետո: Այն դարերի ընթացքում, մեր պատմության բերումով ձեւավորված հայկական ցանց է, որ գոյություն է ունեցել ներկա հանրապետությունից շա՜տ առաջ եւ տարբեր ժամանակաշրջանների ընթացքում ստեղծել է տնտեսական, մշակութային, մտավոր եւ քաղաքական լուրջ հայկական կարողություն:

Երկրորդ. Հայաստանի ժողովրդագրական տկարացումը սփյուռքի հզորացում համարելն անշուշտ սխալ է: Երբ Երեւանը կամ Գյումրին պարպվում են, իսկ Գլենդեյլը մեծանում է, հայկական հավաքական ուժը չէ, որ աճում է: Մեզանից շատերը ցավով դիտել են անկախությունից ի վեր արտագաղթի ալիքները եւ դրանց պատճառով Հայաստանի ժողովրդագրական տկարացումն ու արտագաղթի շարունակական ալիքները: Ավելին. տարածաշրջանի անկայունության պատճառով նույնքան ցավով ենք դիտել Հայաստանում ապաստան փնտրող, Հայաստանից դուրս ապրող հայերի ալիքները, որոնց, ցավոք, չկարողացանք մշտապես Հայաստանում պահել` Բաքվի հայերին, իրաքահայերին, սիրիահայերին, լիբանանահայերին եւ, վերջերս, նույնիսկ արցախահայերի մի մասին: Բայց ի վերջո, յուրաքանչյուր հայ ինքն է, որ որոշում է իր կյանքի ուղին ու իր ճակատագիրը եւ թե որտեղ է ուզում ապրել: Մեր հավաքականությանը մնում է ստեղծել այն պայմաններն ու հաստատությունները, որոնք հային կխրախուսեն հայրենադարձվել Հայաստան եւ հնարավորություն կտան այնտեղ մշտապես հաստատվել, երբ Հայաստանում ապաստան է փնտրում:

Լուսանկարը` REUTERS

Հետաքրքրական է նաեւ հակառակ շարժումը: Եթե ուշադրությամբ նայենք Հայաստանում հաստատված սփյուռքահայերին, կտեսնենք, որ նրանց մեջ զգալի ներկայություն ունեն գիտակից հայեր, որոնք մեծացել կամ կրթվել են հայկական հաստատություններում: Այսինքն` երբեմն հենց սփյուռքի ստեղծած ազգային կարողությունն է, որ տարիներ անց վերադառնում է Հայաստան:

Այո՛, հայրենադարձությունը պետք է քաջալերել: Հայաստանը հզորանում է, երբ սփյուռքահայերն այնտեղ ապրում են, աշխատում, ձեռնարկություններ հիմնում, արժեք ստեղծում եւ իրենց ընտանիքները կազմում:

Բայց հենց այստեղ է Եղոյանի փաստարկի հիմնական խնդիրը: Սփյուռքի ուժը հնարավոր չէ չափել միայն մարդկանց թվով: Մեկ միլիոն լավ կրթված, կազմակերպված, իրար կապված եւ հաստատություններ ունեցող հայեր կարող են շատ ավելի մեծ կարողություն ունենալ, քան երկու միլիոն մասնատված հայեր: Հարցը միայն թիվը չէ, այլ կարողությունը: Դրամագլուխը, գիտելիքը, համալսարանների, կառավարությունների եւ ընկերությունների հասանելիությունը, քաղաքական կապերը, մշակութային հաստատությունները, տեխնոլոգիան եւ համաշխարհային ցանցերը բոլորն էլ ուժի աղբյուրներ են: Սփյուռքը կարող է թվային առումով տկարանալ, բայց դեռ կարողությամբ հզորանալ:

Այս երեւույթը նոր չէ մեր պատմության մեջ: Մադրասի փոքրաթիվ հայկական գաղութը դարձավ հայկական մտքի կարեւոր կենտրոններից մեկը: Այնտեղ գործեցին Շահամիր Շահամիրյանն ու Հովսեփ Էմինը, այնտեղ ծնվեցին հայկական պետականության եւ քաղաքական վերածննդի մասին գաղափարներ առանց այդ գաղութը Հայաստանից արտագաղթով մեծացնելու: Նույն ժամանակաշրջանում Մխիթարյանները Վենետիկում եւ Վիեննայում ստեղծեցին մտավոր ու մշակութային հսկայական կարողություն: Հայկական ուժը միշտ չէ, որ ստեղծված է Հայաստանի աշխարհագրական սահմաններում եւ զորացած Հայաստանից արտագաղթով:

Եղոյանն իր ելույթում հետաքրքիր հարց է ուղղում սփյուռքի մասին. «Ո՞վ է այդ հեռախոսահամարի տերը»: Պատասխանը պարզ է. ոչ ոք: Եվ թերեւս այդպես էլ պետք է լինի:

Պարտադիր չէ, որ ազգը մեկ հրամանատարական կենտրոն ունենա: Նրան անհրաժեշտ են հաստատություններ, որոնք կարող են իր տարբեր կենտրոնների միջեւ կապ, համակարգում եւ համագործակցություն ստեղծել: Այո՛, Հայաստանի Հանրապետությունն այսօր հայ ազգի ինքնիշխան քաղաքական կենտրոնն է: Բայց դրանից չի բխում, որ հայկական ամբողջ կարողությունը պետք է գտնվի Հայաստանում: Մեր պատմության ընթացքում մենք ոչ միայն այլ պետությունների մեջ կարողություն ենք ստեղծել, այլեւ պետականազուրկ ժամանակաշրջաններում նույնիսկ Կիլիկիայում հայկական պետականություն ենք կերտել:

Այստեղ, սակայն, արժե մի պահ հիշեցնել, թե այս «առանց հեռախոսահամարի» սփյուռքն ինչ է արել Հայաստանի համար վերջին չորս տասնամյակների ընթացքում: 1988-ի երկրաշարժից սկսած այն օգնության հասավ աղետյալներին, անկախությունից հետո մասնակցեց նոր պետության վերականգնմանը, ֆինանսավորեց ճանապարհներ, դպրոցներ, բնակարաններ եւ հիվանդանոցներ, Հայաստանի դեսպանատների համար շենքեր գնեց ու նվիրեց տարբեր մայրաքաղաքներում, միջազգային քաղաքական աջակցություն կազմակերպեց Արցախի առաջին պատերազմի տարիներին եւ դրանից հետո: Քըրք Քըրքորյանի «Լինսի» հիմնադրամը միայն ավելի քան մեկ միլիարդ դոլար տրամադրեց Հայաստանին: Սփյուռքահայ նախաձեռնությամբ կամ մասնակցությամբ ստեղծվեցին ու զարգացան Հայաստանի ամերիկյան համալսարանը, ԹՈՒՄՕ-ն, FAST-ը, COAF-ը, «Հայաստան ծառատունկ ծրագիր»-ը, «Ավրորա»-ն եւ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը: Սփյուռքահայ դրամագլուխը մասնակցեց «Զվարթնոցի» արդիականացմանը, Հայաստանի տեխնոլոգիական համակարգի զարգացմանը, գիտության, մշակույթի, կրթության եւ ձեռնարկատիրության վերելքին: Իսկ հազարավոր ուրիշներ իրենց դրամը, գիտելիքը, կապերը, ժամանակը եւ երբեմն կյանքը դրեցին Հայաստանի ու Արցախի ծառայության: Սփյուռքահայ դրամագլուխը, գիտելիքն ու կապերն իրենց կարեւոր բաժինն ունեցան նաեւ Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտի կայացման ու զարգացման մեջ, ներառյալ վերջերս իրագործված Firebird-ի արհեստական բանականության գործարանը: Մեր ընտանիքի փոքր հիմնադրամն էլ այս բազմաթիվ օրինակներից մեկն է. իր համեստ միջոցներով իր նպաստը բերել է Հայաստանի մի շարք ծրագրերի եւ կարեւոր դեր է ունեցել` ազգային պատվաստման ծրագրի հիմնադրման մեջ:

Լուսանկարը` REUTERS

Եվ վստահ եմ` հազարավոր այլ լուսավոր կետեր եմ մոռանում այս կարճ թվարկման մեջ: Հայաստանի ժողովուրդը գիտի, թե ինչի՛ մասին եմ խոսում: Ամեն այցելության ժամանակ մարդկանց աչքերում տեսնում եմ այդ ճանաչումն ու երախտագիտությունը սփյուռքի հանդեպ:

Այս ամենը կատարվեց առանց «մեկ հեռախոսահամարի», առանց մեկ կենտրոնի եւ առանց մեկ հրամանատարի:

Ուրեմն խնդիրը ուժեղ Հայաստան կամ ուժեղ սփյուռք ընտրելը չէ: Քաղաքական խնդիրը երկուսի կարողությունները բազմապատկելն ու իրար կապելն է: Բայց սա երկար նյութ է, որի պատասխանը, անկախությունից ի վեր, դեռ միասնաբար չենք գտել:

Եվ հենց այս պատճառով այսօր մեկ վտանգից պետք է զգուշանալ: Հայաստանի ներքաղաքական պայքարն արդեն իսկ բավական խոր բաժանումներ է ստեղծել: Այն սփյուռք արտահանելը նոր ուժ չի ստեղծի: Ընդհակառակը, կմասնատի այն հայկական կարողությունը, որը պետք է այսօր համախմբել ու բազմապատկել:

Մեզ պակասողը նոր ճակատներ չեն: Մեզ պակասողը Հայաստանում եւ ամբողջ աշխարհում տարածված հայկական կարողությունները իրար կապելու քաղաքական երեւակայությունն ու հաստատություններն են:

Ազգային ժողովի պատգամավոր Արման Եղոյանը, թերեւս, պետք է նկատի ունենա, որ սփյուռքը կարող է «հստակ քաշային կարգ» չունենալ: Բայց Հայաստանում տարածված իսկական «միֆը», կարծես, այն է, թե հայկական ուժը ուժ է միայն այն ժամանակ, երբ Երեւանում է կենտրոնացած:

Այս հոդվածը հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ: Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները:

Գանգ։ Ծամոն։ Կավ։ Կանացի մարմին։ Հնագույն արձանների նմանվող դեմքեր։ Եվ մի օր՝ Վիեննա։

Առաջին հայացքից այս բառերը դժվար է մի պատմության մեջ տեղավորել, բայց Արմինե Ավետիսյանի ճանապարհը հենց այսպիսի տարբեր նյութերի, պատկերների ու քաղաքների միջով է անցնում։

Արմինե Ավետիսյանը

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Նրա քանդակները կարծես եկել են մի ժամանակից, որի մասին մենք արդեն մոռացել ենք։ Դրանց մակերեսները մաշված են, կերպարները՝ երբեմն հնագիտական գտածոների նման, իսկ մարմինը դառնում է հիշողության պահպանման տարածք։ 

Լուսանկարը` Արմինե Ավետիսյանի անձնական արխիվից

Բայց Արմինեն այդ հին թվացող լեզուն չի թողնում անշարժ. նա դրան ծամոն է կպցնում, գույն է տալիս, շարժման մեջ դնում եւ, ամենակարեւորը, թույլ է տալիս, որ ուրիշներն էլ միջամտեն։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Օգոստոսի 21-ից «ՆՓԱԿ»-ում բացվող «Արի խաղանք» ցուցահանդեսում այդ մոտեցումը դառնում է ամբողջ միջավայրի սկզբունքը։ Բայց Արմինեի համար «խաղը» միայն ցուցահանդեսի գաղափարը չէ։ Դա արվեստի գործի հետ հարաբերության ձեւ է։

«Քեռին ամեն ինչ գիտի»

Արմինե Ավետիսյանի արվեստագետի ճանապարհը սկսվել է դեռ դպրոցական տարիներին։ Սկզբում նկարում էր, արտանկարում ամսագրերից, հետո՝ 12-13 տարեկանում, առաջին անգամ պորտրետ է արել։ 

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Դպրոցում սիրահարվեցի ու ուզում էի այդ մարդու ուշադրությունը գրավել, դրա համար նրա պորտրետն արեցի։ Շատ նման էր ստացվել։ Դպրոցում տեսան, որ կարողանում եմ պորտրետներ անել, սկսեցին պատվիրել, եւ ինչ-որ պահի արդեն սկսեցի նաեւ փողով նկարել»,- հիշում է նա։

Սակայն նկարչությունը նրա վերջնական ընտրությունը չէր լինելու։ Արմինեի մասնագիտական ընտրության վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել նաեւ քանդակագործ քեռին, որի հետ երկար ժամանակ շփվել է հիմնականում Skype-ով։ Արմինեն նրան հիշում է որպես ուժեղ կերպար, որը շատ էր կարդում, խոսում փիլիսոփայությունից ու իր համար այն ժամանակ թվում էր՝ «քեռին ամեն ինչ գիտի»։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Քեռիս շատ ազդեց իմ ընտրության վրա։ Արդեն պորտրետներ էի անում, ակնհայտ էր, որ ինչ-որ տաղանդ ունեմ, ու մտածում էի՝ կարող եմ դրանով շարունակել։ Բայց միաժամանակ պատկերացնում էի, որ ֆինանսիստ եմ դառնալու, բանկի կառավարիչ։ Հետո քեռիս մի բան ասաց, որը մինչեւ հիմա ինձ հետ է. եթե քո գաղափարը այնքան չարժի, որ դու քո կյանքը տաս դրա համար, ուրեմն քո գաղափարը ոչ մի բան չարժի։ Այդ միտքը ինչ-որ չափով դարձել է իմ կարգախոսը», – պատմում է Արմինեն։

Ավելի ուշ հենց քեռին է առաջարկել նրան փորձել քանդակել։ Արմինեն այդ ժամանակ արդեն հաճախում էր արվեստի դպրոց, եւ ուսուցիչներից մեկը նրան ասել էր. «Ձեռքդ շատ պինդ է, քանդակ փորձի»։

Կավի հետ առաջին փորձից հետո, կարծես, գտել էր իրեն. 

«Հենց կավին կպա, ասացի՝ վերջ, հաստատ նկարելը իմը չի։ Նկարելը ինձ համար շատ պարզ էր, իսկ քանդակի դեպքում ծավալներ ունես, կարող ես կպնել, խաղալ, փոխել։ Նկարի դեպքում մի տարածություն ունես, իսկ այստեղ կարող ես ամբողջությամբ աշխատել ձեւի հետ»։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Արմինեն առաջին լուրջ աշխատանքն արել է 18 տարեկանում։ Այն պտտվող քանդակ էր, որը նախատեսված էր նաեւ երեխաների հետ փոխազդեցության համար. մարդիկ կարող էին այն պտտել.

«Այդ գործը սկզբում ոչ ոք չէր հավատում, որ կստացվի։ Բոլորը մտածում էին՝ ջահել երեխեք են, խոսում են, ինչ-որ բան են անում։ Բայց երբ վերջում գործը ստացվեց, ինձ համար շատ կարեւոր պահ էր»։

«Զորեղ կանայք»՝ մանկության հիշողություններից մինչեւ քանդակ

Կանացի կերպարը Արմինեի աշխատանքներում հայտնվում է ոչ միայն որպես մարմին, այլեւ որպես հիշողություն ու կերպար։ Այդ թեման նրա արվեստում առանձնահատուկ տեղ է ստացել չորրորդ կուրսում, երբ սկսել է «Զորեղ կանայք» շարքը։ 

Լուսանկարը` Արմինե Ավետիսյանի անձնական արխիվից

Շարքի մեջ է նաեւ «Խանդութը», իսկ մյուս կերպարների հիմքում հիշողություններն են․

«Իմ մանկության կերպարներն են, որոնց փոքր ժամանակ եմ տեսել, երբ գյուղ էինք գնում։ Այդ կանայք, որոնց տեսել եմ փոքր ժամանակ, ինձ համար շատ ուժեղ կերպարներ էին»։

Արմինեի համար այդ կանանց ուժը, սակայն, միայն ֆիզիկական ուժի կամ արտաքին կերպարի հետ կապված չէ։ Նրա քանդակներում կանացի մարմինը հաճախ միաժամանակ կրում է անձնական հիշողություն, մշակութային շերտ եւ ժամանակի հետք։ 

Այս հետաքրքրությունը գալիս է նաեւ նրա քանդակային մտածողությունից․ Արմինեին վաղուց ավելի շատ գրավել են արխայիկ եւ կմախքային ձեւերը, քան դասական ակադեմիական մարմինը։

Լուսանկարը` Արմինե Ավետիսյանի անձնական արխիվից

«Խանդութը» այդ շարքի ամենակոնկրետ մշակութային հղումներից մեկն է, բայց Արմինեի համար այստեղ կարեւոր է ոչ միայն կերպարի պատմությունը, այլեւ այն կանանց հիշողությունը, որոնց նա տեսել է իր մանկության ընթացքում։

«Ինձ դուր է գալիս, երբ միջամտում են գործին»

Այսօր Արմինեի աշխատանքներում հաճախ կարելի է հանդիպել մարդու մարմնի, հիշողության, հնության եւ ժամանակի հետքի թեմաներին։ Նրա քանդակները երբեմն հիշեցնում են հնագիտական գտածոներ կամ դասական արձաններ, բայց դրանց մակերեսները հաճախ կոպիտ են, իսկ կերպարները՝ միաժամանակ հին ու ժամանակակից։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Արի խաղանք» ցուցահանդեսում, սակայն, նրա աշխատանքների հետ հարաբերությունը փոխվում է. այցելուն գործընթացի մաս է դառնում։

Արմինեն ասում է՝ իրեն հենց դա է հետաքրքրում. «Ինձ դուր է գալիս այն միտքը, որ մարդիկ միջամտում են գործին։ Ես ինքս միշտ նյարդայնանում եմ, երբ գնում ես ցուցասրահ ու պետք է ուղղակի նայես։ Մտածում եմ՝ իսկ ինչո՞ւ չլինի մի տեղ, որտեղ կարող ես ինչ-որ բան անել, դիպչել, նստել, փոխել»։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Եթե այցելուն միջամտում է գործին, որտե՞ղ է ավարտվում արվեստագետի վերահսկողությունը։ Արմինեն «համահեղինակ» բառը մի փոքր չափազանցված է համարում, բայց չի խուսափում այդ միջամտությունից։ Հակառակը՝ ասում է, որ իրեն հետաքրքրում է, թե ինչ է տեղի ունենում, երբ գործն այլեւս ամբողջությամբ իրենը չէ։

Գերմանիայից՝ Հայաստան, Հայաստանից՝ Վիեննա

Արմինեն փորձում է իր արվեստը զարգացնել նաեւ Հայաստանից դուրս։ Սովորել է Գերմանիայում, դիմել է տարբեր համալսարաններ, այդ թվում՝ Հռոմի RUFA եւ Գերմանիայի Alanus համալսարան։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Գերմանիայի փորձը, սակայն, հեշտ չի եղել։ Այնտեղ մի պահ հասկացավ՝ անկախ նրանից, թե որտեղ է ապրում, իրեն անհրաժեշտ է արվեստով զբաղվել։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Ես մի կետի հասա, որ աչքերս բացվեցին։ Հասկացա՝ ընդհանրապես կապ չունի՝ որտեղ եմ. եթե ես կոնկրետ արվեստով չեմ զբաղվում, ես շատ վատ եմ։ Ես մեռնում եմ։ Ինձ պետք է, որ ես կայուն դրանով զբաղվեմ», – անկեղծանում է Արմինեն։

Այդ ընթացքում նա նաեւ հասկացել է, որ ուզում է վերադառնալ Հայաստան եւ շարունակել այստեղ աշխատել։ 

Բայց հիմա նոր ճանապարհ է բացվում։ Արմինեն ընդունվել է Վիեննայի Կիրառական արվեստների համալսարանի Sculpture and Space ծրագրում, որտեղ ուսումը նախատեսում է սկսել 2027 թվականի գարնանը։ Ընդունվել է նաեւ Հռոմի RUFA՝ 30 տոկոս կրթաթոշակով, սակայն ի վերջո ընտրել է Վիեննան։ Պատճառը միայն քաղաքի հանդեպ համակրանքը չէ։ Նրա համար կարեւոր է հենց ծրագրի մոտեցումը։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

«Այդ համալսարանը շատ լավն է։ Այն ավելի ֆիքսված է կիրառականի, ֆունկցիոնալության վրա։ Fine Arts-ն այնտեղ ավելի գեղարվեստական ուղղություն ունի, իսկ այս ծրագիրը հենց ֆունկցիոնալության հետ է աշխատում։ Իրենք ունեն ինդուստրիալ դիզայն եւ այլ ուղղություններ։ Իսկ ես ուզում եմ, որ իմ գործերը ինչ-որ ֆունկցիոնալ նշանակություն ունենան, դրա համար այդ ծրագիրն ինձ շատ լավ է համապատասխանում», – ասում է Արմինեն։

«Vienna waits for you»

Հայաստանից իր հետ պատրաստվում է տանել նաեւ մի նյութ, որի կարեւորությունը մինչեւ վերջերս չէր գիտակցում. հայկական կանաչ կավը։

«Պարզվեց՝ այն կանաչ կավը, որով մենք քանդակ ենք անում, միայն Հայաստանում կա։ Գերմանիայում դրա պատճառով շատ էի տանջվել։ Ինձ հետ մի քիչ կավ էի տարել ու դրանով երկու քանդակ էի արել։ Հիմա հաստատ կավ կտանեմ հետս»։

Լուսանկարը` Մեդիամաքս

Երբ հարցնում եմ՝ ինչպե՞ս եղավ, որ հենց Վիեննան ընտրեց, պատմությունը, ինչպես Արմինեի պատմությունների մեծ մասը, անսպասելիորեն մի փոքր շեղվում է արվեստից. 

«Մի հատ երգ կա, իրականում երգի պատճառով եմ դիմել Վիեննա» ։

Բիլի Ջոելի «Vienna»-ն է. այն կարծես դառնում է Արմինեի ճանապարհի փոքրիկ երաժշտական զուգահեռը․ «Slow down, you crazy child»։ 

Արվեստագետի ճանապարհն էլ հենց այդ հակասությունն է՝ անընդհատ հասնելու ցանկություն, մինչդեռ ամենակարեւոր բաները դեռ ճանապարհին են։ Արմինեն էլ անընդհատ առաջ է գնում՝ խաղում, քանդակում, սխալվում, նորից սկսում։ 

Հաջորդ կանգառը՝ Վիեննան է։ Եվ, ինչպես երգում է Ջոելը, «Vienna waits for you»։ 

«Արի խաղանք» ցուցահանդեսը կգործի մինչեւ սեպտեմբերի 2-ը, «ՆՓԱԿ»-ում։

Արմինե Ավետիսյանը դրամահավաք է իրականացնում՝ Վիեննայի Կիրառական արվեստների համալսարանում ուսումը ֆինանսավորելու համար՝ https://whydonate.com/fundraising/help-me-study-sculpture-in-vienna?utm_source=ig&utm_medium=social&utm_content=link_in_bio 

Աստղիկ Հովհաննեսով

Լուսանկարները՝ Դավիթ Ղահրամանյանի