2026-ի առաջին վեց ամիսներին Հայաստանում կիբեռհանցագործությունների թիվը գրեթե հասել է ամբողջ 2025-ի ցուցանիշին։ Ինչպե՞ս է Հայաստանը հակազդում աճող կիբեռսպառնալիքներին՝ տեսանյութում։
Մանրամասները՝
Կիբեռհանցագործությունների թիվն աճում է․ ինչպես է Հայաստանը պայքարում դրանց դեմ
The post Հայաստանում կիբեռհանցագործությունների թիվը կտրուկ աճում է appeared first on FIP.AM.
Օգոստոսի 19-ին Ազգային ժողովում ունեցած ելույթի ժամանակ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ աշխատանքի և բարեկեցության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Նազելի Բաղդասարյանը, խոսելով աղքատության հաղթահարմանն ուղղված միջոցառումների, մասնավորապես՝ անհուսալի վարկեր ունեցող անձանց տնտեսական ակտիվության խթանման ծրագրի մասին, ասել է, որ կառավարությունն այդ ծրագրով հնարավորություն է տվել վարկային վատ պատմություն ունեցող քաղաքացիներին աշխատանքի միջոցով մարել իրենց պարտավորությունները․
«Մարդը հնարավորություն ունի իր աշխատանքի միջոցով, եկամտային հարկի վերադարձի միջոցով (և մյուս բացը լրացվում է արդեն կառավարության կողմից) իր վարկային պարտավորությունը մարելու»։
Պատգամավորը նաև նշել է, որ «․․․ նախատեսվել էր 3000 շահառուի եկամտային հարկի չափով աջակցություն ուղղել վարկային պարտավորության մարմանը»։
«Փաստերի ստուգման հարթակն» ուսումնասիրել է պատգամավորի նշած՝ կառավարության ընձեռած հնարավորության փաստացի իրացման ցուցանիշը և արձանագրել, որ այն զգալիորեն ցածր է կառավարության սկզբնական ակնկալիքից․ մինչ օրս ծրագրից օգտվել է 11․241 մարդ՝ ծրագրի մեկնարկին կառավարության ակնկալած շուրջ 131․000 շահառուի 8.6%-ը։
Ինչ վերաբերում է Ն․ Բաղդասարյանի նշած 3000 շահառուներին, ապա այն ոչ թե ծրագրով նախատեսված շահառուների ընդհանուր թիվն է, այլ ծրագրի առաջին եռամսյակի ֆինանսական հաշվարկում նախատեսված շահառուների ցուցանիշը։ Մինչդեռ ծրագրի մեկնարկին կառավարությունն ակնկալում էր շուրջ 131․000 շահառուի մասնակցություն։
Նազելի Բաղդասարյանն իր ելույթում շեշտել է, որ կառավարությունն անհուսալի վարկ ունեցող քաղաքացիներին հնարավորություն է տվել աշխատանքի միջոցով մարելու իրենց պարտավորությունները։ Սակայն պատգամավորի խոսքում չի ներկայացվել, թե որքանո՞վ է այդ հնարավորությունը փաստացի իրացվել։
Ծրագրի իրականացման տվյալները ցույց են տալիս զգալիորեն ավելի ցածր ներգրավվածություն։
2025թ. նոյեմբերի 10-ի դրությամբ՝ ծրագրից օգտվել էր 7․717 անձ՝ պոտենցիալ շահառուների մոտ 6%-ը։
2026թ. մարտի դրությամբ՝ ծրագրից օգտվել էր 9․726 անձ՝ կառավարության ակնկալած շահառուների 7.4%-ը։
2026թ. օգոստոսի 20-ի դրությամբ՝ ծրագրից օգտվել է 11․241 անձ՝ կառավարության ակնկալած 131․000 շահառուի շուրջ 8.6%-ը։
Կառավարությունը «Անհուսալի վարկեր ունեցող անձանց տնտեսական ակտիվության խթանման միջոցառումը» հաստատել է 2024թ. դեկտեմբերի 12-ին։ Ծրագրի նպատակն էր անհուսալի վարկային պարտավորություններ ունեցող անձանց խրախուսել անցնել ֆորմալ զբաղվածության՝ միաժամանակ աջակցելով նրանց վարկային պարտավորությունների մարմանը։
Ծրագիրը ներկայացնելիս աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախկին նախարար Նարեկ Մկրտչյանը հայտնել էր, որ 2024թ. հոկտեմբերի 1-ի դրությամբ Հայաստանում անհուսալի վարկ ունեցող շուրջ 341․000 ֆիզիկական անձ կա։ Նրանցից ծրագրի պայմաններին համապատասխանող թիրախային խումբը գնահատվում էր շուրջ 218․000 մարդ։
«Ակնկալվում է, որ միջոցառման շահառու կհանդիսանա թիրախային խմբի շուրջ 60 տոկոսը կամ 131․000 անձ»,- նշված է կառավարության տարածած հաղորդագրության մեջ։
Ն․ Բաղդասարյանի նշած 3000-ը ծրագրով նախատեսված կամ ակնկալվող շահառուների ընդհանուր թիվը չէր։ Այս թիվն, ըստ էության, շրջանառվել է ծրագրի իրականացման սկզբնական փուլի ֆինանսական հաշվարկում, ըստ որի` 2025թ. մարտի 6-ին կառավարությունը ծրագրի առաջին եռամսյակի համար հատկացրեց 121.5 մլն դրամ՝ շուրջ 3000 շահառուի հաշվարկով։
Ի սկզբանե կառավարությունն ակնկալում էր, որ ակնկալված ցուցանիշին հնարավոր կլինի հասնել մինչև 2026թ. հունվարի 31-ը։ Այդ ժամկետը, սակայն, կառավարությունը հետագայում երկարաձգեց՝ վերջնաժամկետ սահմանելով մինչ 2026թ․-ի դեկտմեբերի 31-ը։
Անհուսալի վարկերի ծրագիրը՝ մեկ տարի անց․ արդյունքները սպասումներից բազմապատիկ ցածր են
Այսպիսով, Նազելի Բաղդասարյանի շեշտած՝ կառավարության կողմից քաղաքացիներին ընձեռված հնարավորությունից ծրագրի ավարտից 4 ամիս առաջ օգտվել է 11․241 անձ՝ կառավարության ակնկալած 131․000 շահառուի շուրջ 8.6%-ը, իսկ շահառուների թվի աճի տեմպը շարունակում է դանդաղ մնալ․ 2025թ. նոյեմբերից մինչև 2026թ. օգոստոս՝ ավելի քան 9 ամսում ծրագրին միացել է ընդամենը 3․500 նոր շահառու։
Գայանե Մարկոսյան
Վերջին շրջանում բանակում ոչ մարտական պայմաններում մահվան, հատկապես ինքնասպանության դեպքերը լայն քննարկման թեմա են դարձել։
Յուրաքանչյուր նոր դեպքից հետո հնչում են նույն հարցերը՝ որքա՞ն է իրական թիվը, ինչպե՞ս են քննվում դեպքերը և ի՞նչ է արվում դրանք կանխարգելելու համար։
Սակայն այս հարցերի հստակ պատասխանները գտնելը, պարզվում է, հեշտ գործ չէ։
2026 թվականի հուլիսի 23-ի դրությամբ Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի (ՀՔԱՎ) տվյալներով՝ արձանագրվել էր զինծառայողների ինքնասպանության 8 դեպք։ Իսկ ավելի լայն ժամանակահատվածի պատկերը վերականգնելիս պարզվում է, որ հանրությանը հասանելի տվյալները ոչ միայն ամբողջական չեն, այլ նաև հասանելի չեն։
«Փաստերի ստուգման հարթակն» ուսումնասիրել է 2010 թվականից ի վեր զինված ուժերում զինծառայողների ինքնասպանությունների վիճակագրությունը, այդ դեպքերով իրականացված քրեական վարույթների ընթացքը և տարբեր աղբյուրների հրապարակած տվյալների միջև անհամապատասխանությունները։
Գլխավոր թվերը
Ուսումնասիրության շրջանակում FIP.am-ը հարցմամբ դիմել էր Պաշտպանության նախարարություն՝ խնդրելով տրամադրել 2010 թվականից ի վեր զինված ուժերում արձանագրված ինքնասպանությունների վերաբերյալ տվյալներ։
Մասնավորապես, հարցրել էինք, թե քանի ինքնասպանության դեպք է գրանցվել, դրանցից քանիսն են վերաբերել ժամկետային և պայմանագրային զինծառայողներին ու սպաներին, ինչպես նաև՝ դեպքերից քանիսն են համարվել զինվորական ծառայության հետ կապված և քանիսը՝ ոչ։
Բացի այդ, խնդրել էինք տեղեկություններ ինքնասպանության դեպքերով իրականացված քննությունների արդյունքների վերաբերյալ՝ քանի քրեական վարույթ է նախաձեռնվել, ինչ ընթացք և ավարտ են ունեցել դրանք, քանի անձ է ենթարկվել պատասխանատվության և ինչ կարգավիճակ են ունեցել այդ անձինք։
Առանձին հարցով հետաքրքրվել էինք նաև, թե 2010 թվականից ի վեր ինչ կանխարգելիչ ծրագրեր կամ մեխանիզմներ են ներդրվել զինված ուժերում՝ զինծառայողների շրջանում ինքնասպանությունների կանխարգելման նպատակով։
Պաշտպանության նախարարությունը, սակայն, վիճակագրական և քրեական վարույթներին վերաբերող հարցերից ոչ մեկին չի պատասխանել։ Գերատեսչությունն անդրադարձել է միայն կանխարգելման վերաբերյալ հարցին՝ նշելով, որ «ՀՀ զինված ուժերում մշտապես իրականացվում են միջոցառումներ՝ ինքնասպանության դեպքերի կանխարգելման ուղղությամբ»։ Թե կոնկրետ ինչ միջոցառումների, ծրագրերի կամ մեխանիզմների մասին է խոսքը, ՊՆ-ն չի հստակեցրել։
Միաժամանակ նախարարությունից հայտնել են, որ մյուս հարցերի պատասխանները ստանալու համար անհրաժեշտ է դիմել վարույթն իրականացնող մարմնին՝ Գլխավոր դատախազությանը։
Ուշագրավ է, որ ավելի ուշ՝ օգոստոսի 11-ին, Պաշտպանության նախարարության մամուլի խոսնակ Արամ Թորոսյանը Հանրային հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում հայտարարել է․ «Մեզ մոտ առկա են նաև բոլոր ժամանակներում բոլոր տարիներին արձանագրված դեպքերը (խմբ․ բանակում մահվան դեպքերը)»։
Նույն հարցազրույցում Թորոսյանը որոշ տարիների վերաբերյալ նաև թվային տվյալներ է ներկայացրել՝ նշելով․ «Իհարկե, մեզ մոտ բոլոր տվյալներն առկա են»։
Այս հայտարարությունը հարցեր է առաջացնում․ եթե նախարարությունում առկա են բոլոր տարիների տվյալները, պարզ չէ, թե ինչու դրանց գոնե վիճակագրական մասը չի տրամադրվել FIP.am-ի հարցմանն ի պատասխան։
Նույն հարցերը՝ բացառությամբ կանխարգելիչ միջոցառումներին վերաբերող հարցի, FIP.am-ն ուղղել է ՀՀ գլխավոր դատախազությանը։ Դատախազությունը տրամադրել է 2010 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 2026 թվականի հունիսի 30-ն ընկած ժամանակահատվածի տվյալները։
Ըստ դրանց՝ նշված ժամանակահատվածում արձանագրվել է զինծառայողների ինքնասպանության 97 դեպք։ Դրանցից միայն 23-ը ծառայության հետ կապ չեն ունեցել։
Տարեկան պատկերը հետևյալն է․
| Տարի | Ծառայության հետ կապված | Ծառայության հետ չկապված | Ընդամենը |
| 2010 | 2 | — | 2 |
| 2011 | 5 | 1 | 6 |
| 2012 | 3 | 4 | 7 |
| 2013 | 5 | — | 5 |
| 2014 | 1 | 1 | 2 |
| 2015 | 1 | — | 1 |
| 2016 | 7 | — | 7 |
| 2017 | 7 | — | 7 |
| 2018 | 6 | — | 6 |
| 2019 | 4 | 3 | 7 |
| 2020 | 4 | 4 | 8 |
| 2021 | 4 | 3 | 7 |
| 2022 | 5 | 1 | 6 |
| 2023 | 6 | 1 | 7 |
| 2024 | 7 | 1 | 8 |
| 2025 | 2 | 2 | 4 |
| 2026՝ (մինչև հունիսի 30) | 5 | 2 | 7 |
| Ընդամենը | 74 | 23 | 97 |
Գլխավոր դատախազության պարզաբանմամբ՝ զինծառայողների մահվան դեպքերը զինվորական ծառայության հետ կապված կամ չկապված դասակարգելիս հաշվի են առնվում դեպքի իրադրությունը, կոնկրետ հանգամանքները և մահվան պատճառի առնչությունը ծառայողական պարտականությունների կատարման հետ։
Օրինակ՝ ծառայության վայրում ծագած կոնֆլիկտի հետևանքով տեղի ունեցած ինքնասպանությունը կարող է դասակարգվել որպես ծառայության հետ կապված, իսկ ծառայության հետ առնչություն չունեցող ընտանեկան, ֆինանսական կամ այլ հանգամանքներով պայմանավորված դեպքը՝ ծառայության հետ չկապված։
Ինքնասպանության հասցնելու դեպքում անձը որոշակի վարքագծով՝ օրինակ՝ սպառնալիքներով, դաժան վերաբերմունքով, արժանապատվության պարբերական նվաստացմամբ կամ օրենքով նախատեսված այլ գործողություններով, տուժողին հասցնում է ինքնասպանության կամ դրա փորձի։
Այստեղ հանցավոր վարքագիծը գիտակցված է, և պետք է առկա լինի օրենքով պահանջվող պատճառական կապը այդ վարքագծի ու ինքնասպանության միջև։
Անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու դեպքում անձը չի ցանկանում տուժողի ինքնասպանությունը և համապատասխան հետևանքի նկատմամբ գործում է անզգուշությամբ․ օրինակ՝ չի կանխատեսում այդ հետևանքը, թեև տվյալ պայմաններում պետք է և կարող էր կանխատեսել, կամ կանխատեսում է, բայց անհիմն հույս ունի, որ այն չի առաջանա։
Ինքնասպանությունների թիվը ինքնին ամբողջական պատկեր չի տալիս։ Կարևոր է նաև հասկանալ, թե դեպքերով իրականացված քննություններից քանիսն են հանգեցրել մեղադրվող անձի դատապարտման, քանիսն են կարճվել, իսկ քանիսը տարիներ անց դեռ չեն ավարտվել։
2010 թվականին արձանագրվել է 1 պարտադիր ժամկետային զինծառայողի (ԺԶ) և 1 սպայի ծառայության հետ կապված ինքնասպանության դեպք։ Այս 2 դեպքով քրեական գործեր են հարուցվել ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով։ Դրանցից մեկը կարճվել է արարքի մեջ հանցակազմի բացակայության հիմքով (խմբ․ անձի կատարած գործողության կամ անգործության մեջ բացակայում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցագործության առնվազն մեկ պարտադիր հատկանիշ), իսկ մյուսով 5 անձ դատապարտվել է տարբեր ժամկետներով ազատազրկման։
2011 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 5 ԺԶ ինքնասպանության դեպք։ 5 դեպքով հարուցված քրեական գործերից 3-ը կարճվել են արարքի մեջ հանցակազմի բացակայության, 2-ը՝ հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով (խմբ․ պարզվել է՝ այն հանցավոր իրադարձությունը, որի վերաբերյալ վարույթ է իրականացվել, իրականում տեղի չի ունեցել)։
Ծառայության հետ չկապված արձանագրվել է 1 պայմանագրային զինծառայողի (ՊԶ) ինքնասպանության դեպք, և այդ ինքնասպանության դեպքով քրեական գործ հարուցելը մերժվել է՝ արարքի մեջ հանցակազմի բացակայության հիմքով։
2012 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 3 ԺԶ ինքնասպանության դեպք։ Ծառայության հետ կապված 3 դեպքով հարուցվել են քրեական գործեր։ 1-ը կարճվել է արարքի մեջ հանցակազմի բացակայության հիմքով, 1-ը հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով, իսկ 3-րդ գործով 2 անձ դատապարտվել է տարբեր ժամկետներով ազատազրկման։
Ծառայության հետ չկապված արձանագրվել է 1 պայմանագրային զինծառայողի (ՊԶ) ինքնասպանության դեպք և 4 դեպքով ևս քրեական գործեր են հարուցվել․ մեկ վարույթ կարճվել է, իսկ մյուս 3-ով նախաքննությունը շարունակվում է մինչ օրս։
2013 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 4 ԺԶ և 1 սպայի ինքնասպանության դեպք։ 5 դեպքով հարուցվել են քրեական գործեր։ Մեկ վարույթ կարճվել է հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով, մեկով նախաքննությունը շարունակվում է մինչ օրս, ևս մեկ գործ դատարան ուղարկվելուց հետո կարճվել է մեղադրյալի մահվան հիմքով։ Մյուս 2 դեպքերով 5 անձ դատապարտվել է տարբեր ժամկետներով ազատազրկման, ևս մեկ անձ՝ կարգապահական գումարտակում պահելու։
2014 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 1 ԺԶ ինքնասպանության դեպք, որով հարուցված քրեական գործով մեկ անձ դատապարտվել է ազատազրկման։
Ծառայության հետ չկապված ևս մեկ դեպքով հարուցված գործի նախաքննությունը շարունակվում է մինչ օրս։
2015 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 1 ԺԶ ինքնասպանության դեպք, մեկ ինքնասպանության դեպքով հարուցված քրեական գործը կարճվել է՝ հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով։
2016 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 5 ԺԶ և 2 ՊԶ ինքնասպանության դեպք։ Այս 7 դեպքով հարուցվել են քրեական գործեր ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով։ Մեկ վարույթ կարճվել է հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով։ Երեք գործ՝ 4 անձի վերաբերյալ, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, սակայն հետագայում քրեական հետապնդումները դադարեցվել են, իսկ վարույթները կարճվել՝ վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով։ Մյուս 3 դեպքերով նախաքննությունը շարունակվում է մինչ օրս։
2017 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 4 ԺԶ, 1 սպայի և 1 ՊԶ ինքնասպանության դեպք, որոնցով հարուցված քրեական գործերից մեկը կարճվել է հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով, 2 գործ՝ 2 մեղադրյալով գտնվում են դատաքննության փուլում, իսկ մյուս 4 դեպքերով նախաքննությունը շարունակվում է մինչ օրս։
2018 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 3 ԺԶ, 2 սպայի և 1 ՊԶ ինքնասպանության դեպք, որոնցով հարուցվել է 6 քրեական գործ․ 5-ը՝ ինքնասպանության հասցնելու, մեկը՝ նաև ներքին ծառայության կանոնագրքային կանոնները խախտելու հոդվածով։ Երեք վարույթ կարճվել է հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով, մեկ գործ՝ մեկ մեղադրյալով գտնվում է դատաքննության փուլում, իսկ 2-ով նախաքննությունը շարունակվում է մինչ օրս։
2019 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 3 ԺԶ և 1 ՊԶ ինքնասպանության դեպք, որոնց վերաբերյալ հարուցված գործերից 2-ը կարճվել են հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով, մյուս 2-ի նախաքննությունը շարունակվում է՝ պասիվացված վարույթների կարգավիճակով։
Ծառայության հետ չկապված արձանագրվել է 2 ՊԶ-ի և 1 ենթասպայի ինքնասպանության դեպք, որոնցից 2-ով վարույթները կարճվել են, մեկով նախաքննությունը շարունակվում է։
2020 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 1 ԺԶ, 1 ՊԶ և 2 պահեստազորայինի (1-ը 44-օրյայի ժամանակ) ինքնասպանության դեպք, որոնցից 3 դեպքով քրեական գործեր են հարուցվել ինքնասպանության հասցնելու, ևս մեկով՝ զինծառայողին անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով։ Բոլոր 4 գործերով նախաքննությունը շարունակվում է՝ պասիվացված վարույթների կարգավիճակով։
Ծառայության հետ չկապված արձանագրվել է 3 ՊԶ-ի և 1 սպայի ինքնասպանության դեպք, այդ 4 դեպքերից մեկով քրեական գործ հարուցելը մերժվել է, մեկը կարճվել է, իսկ մյուս 2-ով նախաքննությունը շարունակվում է։
2021 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 3 ԺԶ և 1 ՊԶ ինքնասպանության դեպք։ Այդ 3 դեպքով քրեական վարույթ է հարուցվել զինծառայողին անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով, ևս մեկով՝ նույն հոդվածով և զինծառայողների փոխհարաբերությունների կանոնագրքային կանոնները խախտելու հատկանիշներով։ Դրանցից մեկով 2 անձ դատապարտվել է տարբեր ժամկետներով ազատազրկման, 2 գործով նախաքննությունը շարունակվում է, իսկ մեկ գործ՝ 3 մեղադրյալով, գտնվում է դատաքննության փուլում։
Ծառայության հետ չկապված արձանագրվել է 1 ՊԶ-ի, 1 ԺԶ-ի և 1 սպայի ինքնասպանության դեպք, որոնցից մեկով քրեական գործ հարուցելը մերժվել է, մյուսով վարույթը կարճվել է, իսկ մեկ դեպքի ընթացքի վերաբերյալ տեղեկություն չի ներկայացվել։
2022 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 5 ԺԶ ինքնասպանության դեպք, 5 դեպքով քրեական վարույթ է նախաձեռնվել՝ զինծառայողին անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով։ Դրանցից 3-ով նախաքննությունը շարունակվում է, մեկ գործով մեկ մեղադրյալ գտնվում է դատաքննության փուլում, իսկ մեկ գործով 2 անձ դատապարտվել է տարբեր ժամկետներով ազատազրկման։
2023 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 6 ԺԶ ինքնասպանության դեպք, որոնցից 5 դեպքով վարույթներ են նախաձեռնվել զինծառայողին անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով, իսկ մեկ դեպքով՝ նաև սպանության հոդվածով։ Մեկ վարույթ կարճվել է՝ դեպքով որևէ հանցանքի բացակայության հիմքով, իսկ մյուս 5 վարույթները՝ ընդհանուր 11 մեղադրյալով, գտնվում են դատաքննության փուլում։
Ծառայության հետ չկապված մահացել է 1 ԺԶ, այդ դեպքով ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով նախաձեռնված վարույթը ևս կարճվել է՝ որևէ հանցանքի բացակայության հիմքով։
2024 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 4 ԺԶ, 2 ՊԶ, 1 մեկ սպայի ինքնասպանության դեպք։ Ծառայության հետ կապված 7 դեպքով վարույթներ են նախաձեռնվել զինծառայողին անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով։ Դրանցից 4-ը՝ յուրաքանչյուրում 2-ական մեղադրյալով, ուղարկվել է դատարան և գտնվում է դատաքննության փուլում, 2-ով նախաքննությունը շարունակվում է, իսկ մեկի ընթացքի վերաբերյալ տեղեկություն չի ներկայացվել։
Ծառայության հետ չկապված մեկ դեպքով մահացել է 1 ենթասպա, այս գործի նախաքննությունը շարունակվում է մինչ օրս։
2025 թվականին արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 2 ԺԶ ինքնասպանության դեպք, որոնցից 2 դեպքով նախաձեռնվել են վարույթներ զինծառայողին անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով։ Երկու գործերն էլ՝ համապատասխանաբար 3 և 1 մեղադրյալով, ուղարկվել են դատարան և գտնվում են դատաքննության փուլում։
Ծառայության հետ չկապված դեպքերով մահացել է 2 ՊԶ, այս 2 դեպքով վարույթների նախաքննությունը շարունակվում է։
2026 թվականի առաջին կիսամյակում արձանագրվել է ծառայության հետ կապված 3 ԺԶ և 2 ՊԶ ինքնասպանության դեպք։ Այս 5 դեպքերից 2-ով վարույթ է նախաձեռնվել զինծառայողին անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու, 2-ով՝ զինծառայողին ինքնասպանության հասցնելու, մեկով՝ ինքնասպանության հասցնելու հոդվածով։ Դրանցից 4-ով նախաքննությունը շարունակվում է, իսկ մեկ գործ ուղարկվել է դատարան։
Ծառայության հետ չկապված ևս 2 դեպքով նախաքննությունը շարունակվում է։
| Զինծառայողի կարգավիճակ | Ինքնասպանության դեպքերի թիվ |
| Պարտադիր ժամկետային զինծառայող (ԺԶ) | 56 |
| Պայմանագրային զինծառայող (ՊԶ) | 21 |
| Սպա | 8 |
| Ենթասպա | 2 |
| Սպա + ենթասպա միասին | 10 |
| Պահեստազորային | 2 |
| Ընդամենը | 89 |
Մնացած 8 դեպքով զինծառայողների կարգավիճակը նշված չէ։
Դատախազությունից ստացված տվյալների հաշվարկով՝ ինքնասպանությունների դեպքերով 17 անձ դատապարտվել է տարբեր ժամկետներով ազատազրկման։ Եվս մեկ անձ դատապարտվել է կարգապահական գումարտակում պահելու։
Միաժամանակ 25 վարույթ կամ քրեական գործ կարճվել է տարբեր հիմքերով։ Առանձին՝ առնվազն 3 դեպքով քրեական գործ հարուցելը մերժվել է։
Տասնյակ վարույթներ դեռ ավարտված չեն։ Ներկայացված տվյալների հաշվարկով՝ 39 վարույթ գտնվում է նախաքննության փուլում կամ շարունակում է մնալ չավարտված նախաքննության շրջանակում, այդ թվում՝ պասիվացված կարգավիճակով, իսկ 17 գործ գտնվում է դատաքննության փուլում։
Այսպիսով, առնվազն 56 վարույթ դեռ վերջնական դատավարական հանգուցալուծում չունի։
Ընդ որում, չավարտված վարույթների թվում կան նաև ավելի քան տասը տարի առաջ արձանագրված դեպքեր։ Դեռևս 2012-2018 թվականներին տեղի ունեցած մի շարք ինքնասպանությունների գործերով նախաքննությունը կամ դատաքննությունը շարունակվում է։
Սա կարևոր է հատկապես վերջին տարիների տվյալները գնահատելիս․ միայն ներկայում առկա դատապարտումների թվով հնարավոր չէ գնահատել քննությունների վերջնական արդյունավետությունը, քանի որ բազմաթիվ վարույթների արդյունքները դեռ հայտնի չեն։
Ուսումնասիրության ընթացքում տվյալներ ենք խնդրել նաև ՀՔԱՎ-ից։ Իրավապաշտպան կազմակերպությունից հայտնել են, որ իրենց վիճակագրության մեջ ինքնասպանությունները չեն տարանջատվում ծառայության հետ կապված և չկապված լինելու սկզբունքով։
Տվյալների համադրումը հետևյալ պատկերն է տալիս․
| Տարի | ՀՔԱՎ | Դատախազության պատասխանը FIP.am-ին |
| 2010 | 4 | 2 |
| 2011 | 11 | 6 |
| 2012 | 12 | 7 |
| 2013 | 8 | 5 |
| 2014 | 3 | 2 |
| 2015 | 6 | 1 |
| 2016 | 15 | 7 |
| 2017 | 10 | 7 |
| 2018 | 11 | 6 |
| 2019 | 10 | 7 |
| 2020 | 18 | 8 |
| 2021 | 9 | 7 |
| 2022 | 6 | 6 |
| 2023 | 10 | 7 |
| 2024 | 9 | 8 |
| 2025 | 6 | 4 |
| 2026 | 8 | 7 |
| Ընդամենը | 156 | 97 |
Միայն 2022 թվականի տվյալներն են երկու աղբյուրներում համընկնում՝ 6 դեպք։ Մնացած բոլոր տարիներին ՀՔԱՎ-ի ներկայացրած թիվն ավելի բարձր է։
ՀՔԱՎ-ից տարբերությունը բացատրել են նրանով, որ իրենց տվյալներում ներառվել են նաև Արցախում արձանագրված զինծառայողների ինքնասպանությունները, մինչդեռ Գլխավոր դատախազությունից FIP.am-ին հայտնել են, որ հարցմանն ի պատասխան տրամադրվել են միայն ՀՀ զինված ուժերին վերաբերող տվյալները։
Սակայն այս հանգամանքը չի բացատրում բոլոր տարբերությունները։ Թվերի անհամապատասխանությունը պահպանվում է նաև 2023 թվականից հետո։
Դատախազությունը դրանց պատճառների վերաբերյալ պարզաբանում չի ներկայացրել։
FIP.am-ն ուսումնասիրել է նաև Գլխավոր դատախազի՝ Ազգային ժողով ներկայացրած տարեկան հաղորդումները։
Դատախազությունից հայտնել են, որ այդ հաղորդումներում ներառված են նաև Արցախում տեղի ունեցած ինքնասպանությունները։
Սակայն հաղորդումներում ներկայացված թվերը ևս մի շարք տարիների համար չեն համընկնում ո՛չ ՀՔԱՎ-ի տվյալների, ո՛չ էլ Դատախազության՝ FIP.am-ին տրամադրած թվերի հետ։
| Տարի | Գլխավոր դատախազի՝ ԱԺ հաղորդում | ՀՔԱՎ | Դատախազության պատասխանը FIP.am-ին |
| 2010 | 3 | 4 | 2 |
| 2011 | 5 | 11 | 6 |
| 2012 | 9 | 12 | 7 |
| 2013 | 8 | 8 | 5 |
| 2014 | 3 | 3 | 2 |
| 2015 | 6 | 6 | 1 |
| 2016 | նշված չէ | 15 | 7 |
| 2017 | 10 | 10 | 7 |
| 2018 | 11 | 11 | 6 |
| 2019 | 1 | 10 | 7 |
| 2020 | 13 | 18 | 8 |
| 2021 | նշված չէ | 9 | 7 |
| 2022 | 5 | 6 | 6 |
| 2023 | 7 | 10 | 7 |
| 2024 | 7 | 9 | 8 |
| 2025 | 4 | 6 | 4 |
Օրինակ՝ 2012 թվականի վերաբերյալ Գլխավոր դատախազի՝ ԱԺ ներկայացրած հաղորդման մեջ նշված է 9 ինքնասպանություն, ՀՔԱՎ-ն արձանագրել է 12, իսկ FIP.am-ի հարցմանն ի պատասխան Դատախազությունը հայտնել է 7 դեպքի մասին։
2020 թվականի համար երեք աղբյուրներում համապատասխանաբար նշված է 13, 18 և 8 դեպք։
Տարբերություն կա նաև 2024 թվականի համար․ ԱԺ հաղորդման մեջ նշված է 7 դեպք, ՀՔԱՎ-ի տվյալներում՝ 9, իսկ Դատախազության՝ FIP.am-ի հարցմանն ուղարկված պատասխանում՝ 8։
ԱԺ հաղորդումներում մեր ուսումնասիրած և հստակ թվային տվյալ պարունակող տարիների ցուցանիշների հանրագումարը 92 է։ Սակայն 92-ը չի կարելի ներկայացնել որպես 2010-2025 թվականների ինքնասպանությունների ամբողջական թիվ, քանի որ 2016 և 2021 թվականների համար համապատասխան ցուցանիշները մեր ուսումնասիրած հաղորդումներում նշված չեն։
ՀՔԱՎ-ն իր զեկույցները կազմում է մի քանի աղբյուրների համադրմամբ՝ պաշտոնական գրություններ, Դատախազության պատասխաններ, Պաշտպանության նախարարության տեղեկություններ, լրատվամիջոցների հրապարակումներ և սեփական մշտադիտարկում։
Տարբեր տարիներին նաև պետական մարմինների կողմից տվյալների հրապարակման և տրամադրման մոտեցումները միատեսակ չեն եղել։
ՀՔԱՎ-ի ներկայացրած ամփոփման համաձայն՝ 2014-2016 թվականներին Դատախազությունը հիմնականում տրամադրել է մահացության դեպքերի թվային տվյալները՝ ըստ պատճառների։ Զոհվածների ամբողջական ցանկերը կա՛մ չեն տրամադրվել, կա՛մ դրանց տրամադրումը մերժվել է՝ հղում անելով անձնական կյանքի և նախաքննության գաղտնիությանը։
2017 թվականին տրամադրվել են ընդհանուր թվեր և առանձին դեպքերի վերաբերյալ տեղեկություններ, սակայն ոչ ամբողջական անվանական ցանկ։
2018-2020 թվականներին արդեն հրապարակվել են ավելի մանրամասն տվյալներ՝ նաև զինծառայողների անուններով։
Այսինքն՝ տարբեր տարիների պաշտոնական տեղեկատվության ծավալը, հաշվառման շրջանակը և հրապարակման ձևաչափը միատեսակ չեն եղել։
Սակայն սա ինքնին չի բացատրում նույն կամ համադրելի ժամանակահատվածների համար առկա բոլոր թվային անհամապատասխանությունները։
Այսպիսով, 2010 թվականից ի վեր զինծառայողների ինքնասպանությունների վերաբերյալ միասնական և հանրության համար հասանելի վիճակագրական պատկեր չկա։
Պաշտպանության նախարարությունը FIP.am-ին չի տրամադրել պահանջված վիճակագրական տվյալները՝ ուղղորդելով Գլխավոր դատախազություն։ Ավելի ուշ, սակայն, նախարարության ներկայացուցիչը հրապարակայնորեն հայտարարել է, որ ՊՆ-ում առկա են բոլոր տարիներին արձանագրված մահվան դեպքերի տվյալները։
Միաժամանակ տարբեր աղբյուրների թվերը էապես տարբերվում են։
Տարբերությունների մի մասը կարող է պայմանավորված լինել հաշվառման տարբեր շրջանակներով, մասնավորապես՝ Արցախի Պաշտպանության բանակում արձանագրված դեպքերի ներառմամբ։ Սակայն այդ հանգամանքը չի բացատրում բոլոր անհամապատասխանությունները, այդ թվում՝ 2023 թվականից հետո պահպանվող տարբերությունները։
Ուսումնասիրությունը նաև ցույց է տալիս, որ ինքնասպանությունների մի շարք դեպքերով քննությունները տարիներ շարունակ վերջնական հանգուցալուծում չեն ստացել։ Դատախազության տրամադրած տվյալների հաշվարկով՝ 17 անձ դատապարտվել է ազատազրկման, ևս մեկ անձ՝ կարգապահական գումարտակում պահելու, 28 վարույթ կամ քրեական գործ կարճվել է, իսկ առնվազն 56 վարույթ դեռ գտնվում է նախաքննության կամ դատաքննության փուլում։
Ընդ որում, չավարտված վարույթների թվում կան նաև 2012-2018 թվականներին արձանագրված դեպքեր։
Այս ամենը դժվարացնում է ոչ միայն զինված ուժերում ինքնասպանությունների իրական դինամիկայի գնահատումը, այլև դրանց պատճառների, քրեական քննությունների արդյունավետության և կանխարգելման պետական քաղաքականության արդյունքների ամբողջական գնահատումը։
Արեն Նահապետյան
Այս հոդվածը պատրաստվել է Ժողովրդավարության զարգացման հիմնադրամի (ԺԶՀ ) աջակցությամբ՝ «Գործընկերություն հանուն ժողովրդավարության» ծրագրի շրջանակում: Այս հոդվածի բովանդակության համար պատասխանատվությունը կրում է «Փաստերի ստուգման հարթակը», եւ այն ոչ մի դեպքում չի կարող համարվել ԺԶՀ դիրքորոշումը։
Ընդդիմադիր պատգամավորի հնչեցրած մի շարք պնդումներ ՀԱՊԿ-ի և 2022-ի սեպտեմբերյան ագրեսիայի վերաբերյալ չեն համապատասխանում փաստերին։
The post «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության ներկայացուցիչները՝ TRIPP-ի մասին appeared first on FIP.AM.
Վերջին տարիներին Հայաստանում կիբեռհանցագործությունների թիվը շարունակաբար աճում է․ եթե 2023 թվականին արձանագրվել էր 1236 կիբեռհանցագործություն, ապա 2026 թվականի միայն առաջին կիսամյակում դրանց թիվն արդեն հասել է 1488-ի։
Պաշտոնական տվյալները՝ ըստ տարիների․
Ինֆոգրաֆիկայում 2026-ի ցուցանիշը առաջին կիսամյակն է
Կիբեռսպառնալիքների աճի պայմաններում 2024 թվականին Ներքին գործերի նախարարության (ՆԳՆ) ոստիկանության քրեական ոստիկանության գլխավոր վարչության կազմում ստեղծվել է կիբեռհանցագործությունների դեմ պայքարի մասնագիտացված ստորաբաժանում։
«Փաստերի ստուգման հարթակն» ուսումնասիրել է Հայաստանում կիբեռհանցագործությունների վիճակագրությունն ու նորաստեղծ ստորաբաժանման գործունեության արդյունքները։ Փորձել ենք պարզել, թե ինչ հանցագործություններ են առավել տարածված, քանի հանցավոր խումբ է բացահայտվել, որքան գումար է վերականգնվել և ինչ գործիքներ են ներդրվել կիբեռհանցագործությունների դեմ պայքարում։
2023-2026 թվականների տվյալները ցույց են տալիս, որ արձանագրված կիբեռհանցագործությունների զգալի մասը համակարգչային հափշտակություններ են։
Այսինքն՝ 2026 թվականի առաջին վեց ամիսներին միայն համակարգչային հափշտակությունների թիվն արդեն գերազանցել է ամբողջ 2025 թվականի ցուցանիշը։
«Փաստերի ստուգման հարթակը» Քննչական կոմիտեից հետաքրքրվել է նաև, թե կիբեռհանցագործությունների վերաբերյալ քանի քրեական վարույթ է ուղարկվել դատարան։
Ըստ տրամադրված տվյալների՝
Առաջին հայացքից այս թվերը խիստ փոքր են արձանագրված կիբեռհանցագործությունների ընդհանուր քանակի համեմատ։ Սակայն Քննչական կոմիտեից պարզաբանել են, որ մեկ քրեական վարույթում կարող են միավորվել մեծ թվով հանցագործության դեպքեր։
Օրինակ՝ եթե նույն անձը հեռախոսային խաբեության միջոցով հափշտակում է 100 քաղաքացու գումար, վիճակագրությունում դրանք կարող են հաշվառվել որպես 100 առանձին հանցագործություն, մինչդեռ դատարան ուղարկվել մեկ քրեական վարույթի շրջանակում։
Կոմիտեից նաև հայտնել են, որ առանձին վարույթներում ներառված հանցագործությունների քանակի վերաբերյալ միասնական վիճակագրություն չի վարվում։ Այդ տվյալները ստանալու համար անհրաժեշտ է յուրաքանչյուր վարույթի առանձին ուսումնասիրություն։
Առցանց խարդախությունը համացանցի, սոցիալական ցանցերի, հաղորդագրությունների, էլեկտրոնային փոստի կամ առցանց ծառայությունների միջոցով իրականացվող խաբեություն է, որի նպատակը մարդկանցից գումար կամ անձնական ու ֆինանսական տվյալներ կորզելն է։ Օրինակ՝ խարդախը կարող է ներկայանալ որպես բանկի աշխատակից, առցանց խանութի ներկայացուցիչ կամ նույնիսկ ծանոթ անձ և համոզել զոհին գումար փոխանցել կամ հայտնել գաղտնի տվյալներ։
Բանկային քարտի տվյալների հափշտակության դեպքում հանցագործները փորձում են ձեռք բերել քարտի համարը, գործողության ժամկետը, անվտանգության CVV/CVC կոդը կամ վճարում կատարելու համար անհրաժեշտ այլ տվյալներ։ Դրանք հետագայում կարող են օգտագործվել չարտոնված վճարումների կամ այլ խարդախությունների համար։
Ֆիշինգը (phishing) առցանց խարդախության տարածված մեթոդներից է։ Հանցագործները ներկայանում են որպես վստահելի կազմակերպություն կամ անձ, օրինակ՝ բանկ, պետական մարմին, առաքման ծառայություն կամ հայտնի առցանց հարթակ։
Զոհին սովորաբար ուղարկվում է իրականին նմանվող կեղծ կայքի հղում, որտեղ պահանջվում է մուտքագրել գաղտնաբառ, բանկային քարտի տվյալներ կամ այլ անձնական տեղեկություն։ Մուտքագրված տվյալներն այդպիսով հայտնվում են խարդախների ձեռքում։
Կիբեռհանցագործությունների դեմ պայքարի մասնագիտացված ստորաբաժանման ստեղծումից հետո բացահայտվել է 12 հանցավոր խմբի գործունեություն։
Դրանցից՝
Ըստ ՆԳՆ-ի՝ այս գործերով արդեն վերականգնվել է պետությանը պատճառված շուրջ 1 միլիարդ 77 միլիոն դրամի վնաս, իսկ 45 անձի մեղադրանք է ներկայացվել։
Բացահայտված խմբերի գործունեությունը վերաբերել է բարձր տեխնոլոգիաների կիրառմամբ ֆինանսական խարդախություններին, համակարգչային հափշտակություններին, կեղծ ներդրումային հարթակներին, ապօրինի առցանց խաղային գործունեությանը, հեռահաղորդակցման համակարգերում զանգերի ապօրինի տերմինացիային և ֆիշինգային հարձակումների միջոցով օգտահաշիվների յուրացմանը։
ՆԳՆ-ից հայտնում են, որ մասնագիտացված ստորաբաժանման գործունեությունը չի սահմանափակվում միայն դասական կիբեռհանցագործությունների բացահայտմամբ։ ՆԳՆ-ի տվյալներով՝ կրիպտոակտիվների վերլուծության և միջազգային համագործակցության միջոցով ստորաբաժանումը մասնակցել է նաև ԱՄՆ քաղաքացու առևանգման դեպքի բացահայտմանը, որի քննության ընթացքում օգտագործվել են թվային հետքեր։
Բացահայտվել է նաև համացանցում երեխաների սեռական շահագործմանն առնչվող երկու դեպք։ Երկու գործերով էլ մեկական անձ դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել մանկական պոռնոգրաֆիկ նյութեր պահելու և տարածելու համար։
ՆԳՆ-ի տվյալներով՝ ստորաբաժանման միջամտությամբ հաջողվել է կանխել քաղաքացիներից շուրջ 7 միլիոն և 15 միլիոն դրամ հափշտակելու երկու փորձ։ Կապի օպերատորների հետ համագործակցությամբ սահմանափակվել է նաև մի շարք ֆիշինգային կայքերի հասանելիությունը։ Միջազգային գործընկերների աջակցությամբ արգելափակվել են ֆինանսական բուրգի սկզբունքով գործող և Հայաստանի քաղաքացիներին թիրախավորող առցանց հարթակներ։
Կիբեռհանցագործությունների դեմ պայքարի ուղղություններից մեկն էլ կանխարգելումն ու հանրային իրազեկումն է։
ՆԳՆ-ն ստեղծել է մասնագիտական խորհրդատվություն տրամադրող 011 52 52 52 թեժ գիծը և կիբեռսպառնալիքների մասին օպերատիվ տեղեկություններ հրապարակող Telegram-ալիքը։
Գործարկվել է նաև «Կիբեռմարտահրավեր» իրազեկման տեսաշարը։ Կրթական հաստատություններում անցկացվում են դասախոսություններ ու հանդիպումներ, որոնց ընթացքում ներկայացվում են առցանց խարդախությունների հիմնական տեսակներն ու թվային անվտանգության կանոնները։
Կիբեռհանցագործությունները հաճախ չեն սահմանափակվում մեկ երկրի տարածքով, ինչի պատճառով դրանց դեմ պայքարում կարևոր նշանակություն ունի միջազգային համագործակցությունը։
Հայկական ստորաբաժանումը համագործակցում է Ինտերպոլի, Եվրոպոլի, ինչպես նաև «Կիբեռհանցագործությունների մասին» կոնվենցիայի անդամ երկրների իրավապահ մարմինների հետ։ Այդ համագործակցության օրինակներից է Եվրոպոլի համակարգմամբ իրականացված Operation Endgame («Վերջնախաղ») միջազգային գործողությունը, որն ուղղված էր վնասաբեր ծրագրերի միջոցով գործող անդրազգային հանցավոր ցանցերի խափանմանը։
Գործողության շրջանակում տարբեր երկրներում իրականացվել է շուրջ երկու տասնյակ խուզարկություն, ձերբակալվել է 4 անձ, որոնցից մեկը՝ Հայաստանում, վնասազերծվել է շուրջ 100 սերվեր, իսկ իրավապահների վերահսկողության տակ է անցել ավելի քան 2000 դոմեն։
ՆԳՆ-ում նախատեսվում է մինչև 2026 թվականի տարեվերջ ստեղծել նաև կիբեռլաբորատորիա՝ Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանության աջակցությամբ։ Ըստ նախարարության՝ լաբորատորիան կհագեցվի ժամանակակից համակարգչատեխնիկական սարքավորումներով և ծրագրային ապահովմամբ։ Ակնկալվում է, որ այն կօգնի բարձրացնել ինչպես կիբեռհանցագործությունների, այնպես էլ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմամբ կատարվող այլ հանցագործությունների բացահայտման արդյունավետությունը։
Այսպիսով, կիբեռհանցագործությունների դեմ պայքարի համակարգը վերջին երկու տարում նկատելիորեն ընդլայնվել է, ստեղծվել է մասնագիտացված ստորաբաժանում, բացահայտվել են տասնյակ հանցավոր խմբեր, վերականգնվել է ավելի քան 1 մլրդ դրամ, զարգացել է միջազգային համագործակցությունը, իսկ մինչև տարեվերջ նախատեսվում է ստեղծել համապատասխան լաբորատորիա։
Սակայն թվերը ցույց են տալիս մյուս կողմը․ կիբեռհանցագործությունների աճի տեմպը դեռևս չի հաջողվում կասեցնել։ 2026 թվականի ընդամենը վեց ամսում արձանագրվել է կիբեռհանցագործության գեթե այնքան դեպք, որքան 2025 թվականի ամբողջ ընթացքում, իսկ համակարգչային հափշտակությունների թիվն արդեն գերազանցել է նախորդ տարվա ամբողջ ցուցանիշը։
Ստացվում է իրավապահների գործիքակազմերի մեծացմանն ու բացահայտման արդյունքներին զուգահեռ, մեծանում է նաև խնդրի մասշտաբը՝ ընդգրկելով հանրության լայն շերտերի։
Արեն Նահապետյան
Այս հրապարակումը պատրաստվել է Եվրոպական միության ֆինանսական աջակցությամբ: Բովանդակության համար պատասխանատվություն է կրում «Փաստերի ստուգման հարթակը» (FIP.am), և պարտադիր չէ, որ այն արտահայտի Եվրոպական միության, ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի և ԵԱՀԿ-ի տեսակետները:
Ազգային ժողովի «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Էդգար Ղազարյանը օգոստոսի 17-ին լրագրողների հետ ճեպազրույցում անդրադարձել է Հայաստանի նկատմամբ 2022 թվականի սեպտեմբերին ադրբեջանական հարձակման ընթացքում Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) գործողություններին։
«Ես ուզում եմ ձեզ հիշեցնել, որ այդ ժամանակ ՀԱՊԿ-ը նախագահող երկիրն էր Հայաստանը։ Այսինքն՝ Հայաստանը, որ դիմել էր ՀԱՊԿ-ին, դիմել էր նախագահող Նիկոլ Փաշինյանին, ինքն էր նախագահում այդ ժամանակ ՀԱՊԿ-ը», — ասել է Ղազարյանը՝ զուգահեռներ տանելով նույն տարվա հունվարին Ղազախստանում ծավալված իրադարձությունների ընթացքում ՀԱՊԿ-ի կողմից օգնության տրամադրմանը՝ Փաշինյանի նախագահությամբ։
Հիշեցնենք, որ 2022 թվականի սեպտեմբերի 13-ին ադրբեջանական ստորաբաժանումները լայնածավալ ռազմական հարձակմամբ ներխուժեցին ՀՀ ինքնիշխան տարածք․ Երևանը պաշտոնապես ռազմական օգնություն խնդրեց ՀԱՊԿ-ից կանոնադրության 4-րդ հոդվածով։
«Փաստերի ստուգման հարթակն» անդրադարձել է Ղազարյանի այս ու թեմայի վերաբերյալ մի շարք այլ պնդումներին՝ ստուգելով դրանց համապատասխանությունը իրականությանը։
Այսպես, կառույցի կանոնակարգի 13-րդ հոդվածում նշվում է, որ կառույցի բարձրագույն մարմինը Խորհուրդն է, որը բաղկացած է անդամ պետությունների ղեկավարներից․ այն քննարկում է Կազմակերպության գործունեության սկզբունքային հարցերը և ընդունում է դրա նպատակների և խնդիրների իրականացմանն ուղղված որոշումներ, ինչպես նաև ապահովում է անդամ պետությունների համատեղ գործունեությունը կառույցի շրջանակում։
Խորհրդի նախագահն այն պետության ղեկավարն է, որի տարածքում անցկացվում է Խորհրդի հերթական նստաշրջանը: Նրա լիազորությունները պահպանվում են մինչև հաջորդ նստաշրջանը:
Համաձայն այս հոդվածում նկարագրված ընթացակարգի՝ Կառույցը նախագահողը անդամ երկրներից դիմում ստանալիս ունի ընթացակարգային ու կազմակերպչական լիազորություններ։
Կանոնակարգով որևէ տեղ սահմանված չէ, որ նախագահող երկիրը բացի ընթացակարգային գործառույթներից, որոշում է Խորհրդի առաջնահերթությունները կամ առավել ևս վճռորոշ ձայն ունի որոշումների կայացման գործընթացում։
Ընդհակառակը, դրա 12-րդ հոդվածը հստակ սահմանում է, որ ոչ ընթացակարգային հարցերի վերաբերյալ Կառույցի բոլոր որոշումները, այդ թվում՝ ռազմական փոխօգնության վերաբերյալ, ընդունվում են կոնսենսուսով:
«Քվեարկության ժամանակ յուրաքանչյուր անդամ պետություն ունի մեկ ձայն: Քվեարկության ընթացակարգը, այդ թվում՝ ընթացակարգային հարցերի վերաբերյալ, կարգավորվում է Խորհրդի կողմից հաստատված Կազմակերպության մարմինների կանոնակարգով»:
Սրան զուգահեռ, Հայաստանը ՀԱՊԿ կանոնադրության 4-րդ հոդվածով դիմել է Կառույցի անդամ երկրներին․ «Մասնակից պետություններից որևէ մեկի դեմ ագրեսիայի (անվտանգությանը, կայունությանը, տարածքային ամբողջականությանը և ինքնիշխանությանը սպառնացող զինված հարձակման) դեպքում, մյուս բոլոր մասնակից պետությունները, այդ մասնակից պետության խնդրանքով, անհապաղ կտրամադրեն նրան անհրաժեշտ օգնություն, այդ թվում՝ ռազմական, ինչպես նաև կտրամադրեն աջակցություն իրենց տրամադրության տակ գտնվող միջոցներով՝ ՄԱԿ-ի կանոնադրության 51-րդ հոդվածին համապատասխան կոլեկտիվ պաշտպանության իրավունքի իրականացման գործում»։
Այսպիսով, էդգար Ղազարյանի պնդումը մոլորեցնող է, քանի որ Հայաստանը դիմել է կառույցի անդամ երկրներին, որոնք չեն կայացրել անհապաղ ռազմական աջակցության որոշում, ինչպես նկարագրված է 4-րդ հոդվածում։
Միևնույն ժամանակ ՀԱՊԿ փաստաթղթերը որոշակի ընթացակարգային գործառույթներ են վերապահում նախագահող երկրին, իսկ որոշումներն ընդունվում են բացառապես անդամ բոլոր երկրների փոխհամաձայնությամբ․ նախագահող երկրի ձայնը որևէ փաստաթղթով գերակայություն չունի մյուս անդամների նկատմամբ։
Էդգար Ղազարյանը նաև պնդում է, թե Հայաստանը ՀԱՊԿ-ին անդամակցելուց ի վեր ընդամենը մեկ անգամ է դիմել Կառույցին․ մինչդեռ Երևանը դիմել է երկու անգամ, երկուսն էլ՝ ադրբեջանական ներխուժումներով պայմանավորված։
Առաջին անգամ Հայաստանը Կառույցին դիմել է 2021 թվականի մայիսին․ այդ թվականի մայիսի 12-ի կեսօրին հայտնի դարձավ, որ ադրբեջանական զինուժը ներխուժել է Սյունիքի մարզ:
Մայիսի 13-ին Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստից հետո վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ ադրբեջանական զինուժի շուրջ 250 ներկայացուցիչներ այդ պահին շարունակում են գտնվել ՀՀ պետական սահմաններից ներս՝ ոչ միայն Սյունիքում, այլև Գեղարքունիքում:
Մայիսի 14-ին արդեն Փաշինյանը Կառույցի կանոնադրության 2-րդ հոդվածով պաշտոնապես դիմեց ՀԱՊԿ Հավաքական անվտանգության խորհրդին՝ «առաջացած սպառնալիքի վերացման համար միջոցներ ձեռնարկելու նպատակով արտակարգ խորհրդատվություններ անհապաղ սկսելու մեխանիզմը գործադրելու համար»:
2-րդ անգամ, ինչպես նշեցինք վերևում, Երևանը դիմել է 2022 թվականի սեպտեմբերյան ագրեսիայի ընթացքում կանոնադրության արդեն 4-րդ հոդվածով։
Այսպիսով, Էդգար Ղազարյանը սխալ է, երբ պնդում է, թե ՀԱՊԿ-ի պատմության ամբողջ ընթացքում Հայաստանն այդ Կառույցին դիմել է մեկ անգամ։
Ղազարյանը նաև պնդել է, թե 2022 թվականի սեպտեմբերյան ագրեսիայից հետո ՀԱՊԿ-ի այդ ժամանակվա գլխավոր քարտուղար Ստանիսլավ Զասի Հայաստան այցի ընթացքում ՀՀ վարչապետը նրան չի ընդունել:
Մինչդեռ, դա ևս սխալ պնդում է․ ՀՀ վարչապետի պաշտոնական կայքի հաղորդագրությունից տեղեկանում ենք, որ 2022 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Փաշինյանը հանդիպել է Զասին։
Այսպիսով, օգոստոսի 17-ին լրագրողների հետ ճեպազրույցում Էդգար Ղազարյանը արել է մի շարք պնդումներ, որոնք մանիպուլյատիվ են ու չեն համապատասխանում իրական փաստերին․ Հայաստանն ագրեսիայի ընթացքում դիմել է կառույցի անդամ երկրներին կանոնադրության 4-րդ հոդվածով սահմանված կարգով, մինչդեռ Կառույցի նախագահող լինելը ՀԱՊԿ փաստաթղթերով կրում է գործառույթային և ոչ որոշիչ բնույթ։
Միևնույն ժամանակ Ղազարյանը թույլ է տալիս մի շարք փաստական սխալներ՝ մասնավորապես Հայաստանը ադրբեջանական հարձակումներով պայմանավորված երկու անգամ դիմել է ՀԱՊԿ-ին, ինչպես նաև ՀՀ վարչապետն ընդունել է սեպտեմբերյան ագրեսիայի հետո ՀՀ այցելած Զասին։
Նանե Մանասյան
Այս հոդվածը պատրաստվել է Ժողովրդավարության զարգացման հիմնադրամի (ԺԶՀ ) աջակցությամբ՝ «Գործընկերություն հանուն ժողովրդավարության» ծրագրի շրջանակում: Այս հոդվածի բովանդակության համար պատասխանատվությունը կրում է «Փաստերի ստուգման հարթակը», եւ այն ոչ մի դեպքում չի կարող համարվել ԺԶՀ դիրքորոշումը։
Օգոստոսի 6-ին կառավարությունն իր որոշումներից մեկով մաքսատուրքից ազատման արտոնություն տրամադրեց «Յունիվերսալ Քլոզրս» փակ բաժնետիրական ընկերությանը։
«Փաստերի ստուգման հարթակն» ուսումնասիրել է այս ընկերության պետական աջակցության պատմությունն ու դրա շահառուների կապերը և պարզել՝
Այսպես, կառավարության որոշման հիմնավորման համաձայն՝ արտոնությունը գնահատվել էր 133․3 մլն դրամ։ Ներդրումային ծրագրի շրջանակում նախատեսվում է իրականացնել ընդհանուր շուրջ 2․6 մլրդ դրամի ներդրում՝ անհրաժեշտ հումքի ձեռքբերման համար։
Ծրագրի իրականացմամբ նախատեսվում է ընդլայնել ընկերության աշխատատեղերը։ Եթե ներկայումս ընկերությունում առկա է 30 աշխատատեղ՝ 500 հազար դրամ միջին ամսական աշխատավարձով, ապա մինչև 2027 թվականը նախատեսվում է աշխատատեղերի թիվը հասցնել 40-ի։
Ընկերությունը հիմնադրվել է 2017թ․-ին Կոտայքի մարզում և իրականացնում է ալյումինե կափարիչների արտադրություն։
«Յունիվերսալ Քլոզրսը» կառավարությունից մաքսային արտոնություններ է ստանում դեռևս 2018 թվականից։
2018 թվականի հոկտեմբերի 18-ի որոշմամբ ընկերությանը (այն ժամանակ՝ ՍՊԸ) տրամադրվել էր մաքսատուրքի արտոնություն՝ Իտալիայից ներմուծվող 373.6 մլն դրամի արտադրական սարքավորումների համար (ընդհանուր 2.78 մլրդ դրամի ներդրում)։ Այն ժամանակ ընկերությունը խոստանում էր ստեղծել 27 աշխատատեղ՝ նշելով, որ հետագայում աշխատատեղերի թիվը հնարավոր է հասցնել 40-ի։
2022 թվականի նոյեմբերի 17-ի որոշմամբ ընկերությանը տրամադրվել էր 282 մլն դրամի մաքսային արտոնություն՝ 2․8 մլրդ դրամի հումքի ձեռքբերման համար։ Հիմնավորման մեջ նշված է, որ նախատեսվում է ստեղծել 6 նոր աշխատատեղ։
ՊԵԿ պաշտոնական տեղեկանքի համաձայն՝ 2022թ․ սեպտեմբերի դրությամբ ընկերությունն արդեն ուներ 29 վարձու աշխատող։ Այսինքն՝ 6 նոր աշխատատեղի ստեղծումով աշխատակիցների թիվը պետք է դառնար 35:
2025 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ ընկերությանը տրվել էր 18 մլն դրամի արտոնություն (269․6 մլն դրամի ապրանքների ներկրման համար)։ Այդ պահին ընկերությունը արձանագրել էր, որ ունի 33 աշխատատեղ և խոստացել մինչև 2026 թվականը աշխատատեղերի թիվը հասցնել մինչև 40-ի։
Այսպիսով, փաստաթղթերի համադրությունը ցույց է տալիս, որ
2023թ․-ին պետությունը նաև բաժնետիրական ներդրում է կատարել «Յունիվերսալ Քլոզրս»-ում։ Դեռևս մայիսին Հայաստանի պետական հետաքրքրությունների ֆոնդը (ԱՆԻՖ) հայտարարել էր, որ իր դուստր կառույցի կողմից կառավարվող «Ձեռնարկատեր+Պետություն» ներդրումային ֆոնդը 3.9 մլն եվրո է ներդնելու ընկերությունում՝ արտադրական կարողությունների ընդլայնման նպատակով։ Փաստացի ներդրումը կազմել էր մոտ 1 մլրդ 677 մլն դրամ։
Ընդհանուր առմամբ, 2021-2023 թվականներին «Ձեռնարկատեր+Պետություն» ֆոնդը բաժնեմասային ներդրումներ է կատարել 10 փակ բաժնետիրական ընկերություններում, այդ թվում՝ «Յունիվերսալ Քլոզրս»-ում։
Ներդրման արդյունքում ֆոնդը ձեռք է բերել «Յունիվերսալ Քլոզրս»-ի բաժնետոմսերի 49.01%-ը։ Պետության մասնակցությունն արձանագրվել է նաև ընկերության՝ 2023 թ. հունիսի 14-ի իրական շահառուների հայտարարագրում։
ԱՆԻՖ-ի լուծարման գործընթացից հետո «Ձեռնարկատեր+Պետություն հակաճգնաժամային ներդրումների կառավարիչ» ՓԲԸ-ի բաժնետոմսերի փաթեթի կառավարման լիազորությունները 2024թ. սեպտեմբերին փոխանցվել են Պետական գույքի կառավարման կոմիտեին։ Դրանից հետո սկսվել է ֆոնդի ներդրումներից դուրս գալու գործընթացը։
2025թ. օգոստոսի 28-ին կառավարությունը N 1240-Լ որոշմամբ սահմանել է ֆոնդին պատկանող բաժնետոմսերի վաճառքի մեխանիզմը։
Կառավարության սահմանած մեխանիզմով՝ «Յունիվերսալ Քլոզրս»-ում ֆոնդին պատկանող շուրջ 49% բաժնեմասը մյուս բաժնետերերին առաջարկվել է սկզբնական ներդրմանը տարեկան 10.272% պարզ տոկոս հավելած գնով։
Ընկերության կողմից այդ առաջարկն ընդունվել է։ Պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն՝ 2025թ. նոյեմբերի 14-ին ֆոնդի և «Յունիվերսալ Քլոզրս»-ի բաժնետերերից մեկի միջև կնքվել է պետական ֆոնդին պատկանող բաժնետոմսերի առուվաճառքի պայմանագիր։ Գնորդը մինչև պայմանագրի կնքումն ամբողջությամբ վճարել է 2 մլրդ 118 մլն դրամ։
Այսպիսով, պետությունը շուրջ երկուսուկես տարի մնացել է «Յունիվերսալ Քլոզրս»-ի բաժնետեր․ 1.677 մլրդ դրամ ներդրման դիմաց ձեռք բերելով ընկերության շուրջ 49%-ը՝ 2025-ի նոյեմբերին այն վաճառել է 2.119 մլրդ դրամով՝ ներդրված գումարից շուրջ 442 մլն դրամով ավելի, և դուրս եկել ընկերության բաժնետերերի ցանկից։ Վաճառքի գինը հաշվարկվել է կառավարության սահմանած՝ տարեկան 10.272% պարզ տոկոսադրույքի մեխանիզմով։
Թե ով է եղել 2025թ. նոյեմբերի 14-ին ֆոնդի և «Յունիվերսալ Քլոզրս»-ի բաժնետերերից մեկի միջև կնքված՝ ֆոնդին պատկանող բաժնետոմսերի առուվաճառքի պայմանագրի մյուս կողմը, հրապարակված պետական փաստաթղթերում չի նշվում։ Ընկերության տարբեր տարիների իրական շահառուների հայտարարագրերի համադրությունը, սակայն, հնարավորություն է տալիս պարզել գնորդին։
Ընկերության՝ 2023թ. մարտի հայտարարագրի համաձայն՝ «Յունիվերսալ Քլոզրս»-ի իրական շահառուներից Ղազախստանի քաղաքացի Էռնեստ Ռուդիկն ուներ 85% մասնակցություն։ Երկրորդ իրական շահառուն ՀՀ քաղաքացի Հովսեփ Արաբյանն էր։
Ամիսներ անց՝ պետական ներդրումից հետո, սեփականության կառուցվածքը փոխվել է։ 2023թ. հունիսի հայտարարագրում պետության մասնակցությունը կազմում էր 49.01%, իսկ Է․ Ռուդիկինը նվազել էր մինչև 43.3%։ Իրական շահառուների թվում պահպանվել է Հովսեփ Արաբյանի անունը։
2025-ի նոյեմբերի հայտարարագրում Հովսեփ Արաբյանի անունն արդեն փոխարինված է Ռուբեն Սուվարյան անվամբ։ Պետության ու Էռնեստ Ռուդիկի մասնաբաժինները նույնն են՝ համապատասխանաբար 49 և 43 տոկոս։
Պետական մասնաբաժնի վաճառքից ամիսներ անց՝ 2026թ. փետրվարի հայտարարագրում Էռնեստ Ռուդիկի բաժնեմասը դարձել է 92.3%, որը ճիշտ հավասար է նրա նախկին 43.3% և պետության նախկին 49.01% բաժնեմասերի հանրագումարին։ Այսպիսով, հայտարարագրերում արձանագրված փոփոխությունը ցույց է տալիս, որ պետության վաճառած 49.01% բաժնեմասն անցել է Էռնեստ Ռուդիկին։
Միաժամանակ Հայկ Սուվարյանը ևս շարունակում է նշված լինել ընկերության իրական շահառուների ցանկում։
«Յունիվերսալ Քլոզրս»-ի իրական շահառուներից Հայկ Սուվարյանը նախկինում զբաղեցրել է «Յունիբանկ» ԲԲԸ-ի ներքին աուդիտի տնօրենի պաշտոնը։
Նրա հայրը՝ Հրանտ Սուվարյանը, ներկայումս Հայէկոնոմբանկի խորհրդի նախագահի տեղակալն է։ Մինչ այդ՝ 2002-2020 թվականներին, նա ղեկավարել է ՀՀ կենտրոնական բանկի ֆինանսական վերահսկողության վարչությունը։
Հայէկոնոմբանկի նշանակալի բաժնետերերը Սուքիասյանների ընտանիքի անդամներն են։ Բանկի 2026թ.-ին հրապարակված կորպորատիվ կառավարման հայտարարագրի համաձայն՝ Սարիբեկ, Խաչատուր և Էդուարդ Սուքիասյաններին միասին պատկանում է բանկի 51.45%-ը։
Բանկի խորհրդի նախագահը Սարիբեկ Սուքիասյանն է, իսկ բաժնետերերից Խաչատուր Սուքիասյանը ՀՀ Ազգային ժողովի 8-րդ գումարման (2021-2026թթ․) «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր էր։
Այսպիսով, 2018-2026 թվականներին «Յունիվերսալ Քլոզրսը» 4 անգամ օգտվել է կառավարության տրամադրած մաքսային արտոնություններից, իսկ 2023-ին պետությունը նաև շուրջ 49% մասնակցություն է ձեռք բերել ընկերությունում։ Ընկերության շահառուներից Հայկ Սուվարյանի դեպքում փաստաթղթերը ցույց են տալիս բանկային կապերի շղթա․ նրա հայրը՝ Հրանտ Սուվարյանը, Հայէկոնոմբանկի խորհրդի նախագահի տեղակալն է, իսկ բանկի վերահսկող բաժնետերերը Սուքիասյանների ընտանիքի անդամներն են, այդ թվում՝ ԱԺ 8-րդ գումարման «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության նախկին պատգամավոր Խաչատուր Սուքիասյանը։
Գայանե Մարկոսյան
Այս հոդվածը պատրաստվել է Ժողովրդավարության զարգացման հիմնադրամի (ԺԶՀ ) աջակցությամբ՝ «Գործընկերություն հանուն ժողովրդավարության» ծրագրի շրջանակում: Այս հոդվածի բովանդակության համար պատասխանատվությունը կրում է «Փաստերի ստուգման հարթակը», եւ այն ոչ մի դեպքում չի կարող համարվել ԺԶՀ դիրքորոշումը։
Ազգային ժողովի պատգամավոր Թագուհի Ղազարյանն այսօր իր ելույթում խոսել է Հայ Առաքելական եկեղեցու և եկեղեցականների միջև աշխատանքային իրավահարաբերությունների ու այդ համատեքստում հարկման դաշտից դուրս լինելու մասին։ Նա մասնավորապես, հայտարարել է․ «Հիմա մեր ընդդիմադիր գործընկերները շատ էնտուզիազմով պաշտպանում են եկեղեցու ներսում աշխատանքային պայմանագիր չունենալու իրավունքը։ Ինչո՞ւ, ի՞նչ կլիներ, եթե լիներ։ Հարկեր պիտի տային։ Պետք է հարկվեր, չհարկվելու իրավունքն են պաշտպանում։ Էդ է խնդիրը ժողովուրդ ջան, պետք չի շատ էս կողմ, էն կողմ ընկնել։ Եկեղեցու հարկային կագավորումների հարցն են պաշտպանում սեղաններին դմբդմբացնելով, երբ որ անհարմար հարցերից ենք խոսում»։
«Փաստերի ստուգման հարթակը» փորձել է պարզել՝ ինչ իրավահարաբերությունների մասին է խոսքը, և արդյոք այս դեպքում ՀԱԵ-ն հարկ չի վճարում պետությանը։
Եկեղեցին ու օրենքը
Հայաստանում Հայ Առաքելական եկեղեցու և եկեղեցական սպասավորների իրավահարաբերությունները աշխատանքային օրենսգրքով միանշանակ կարգավորվող հարաբերություններ չեն։ Բանն այն է, որ քահանայի ձեռնադրությունը, հոգևոր աստիճանը, նշանակումը, տեղափոխումը կամ կարգալույծ անելը սովորական աշխատանքի ընդունում և ազատում չեն։
«ՀՀ և Հայաստանյայց Առաքելական սուրբ եկեղեցու հարաբերությունների մասին» 2007 թվականին ընդունված և գործող օրենքը կարգավորում է Հայաստանի Հանրապետության և Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցու առանձնահատուկ հարաբերությունները: Այս օրենքով պետությունը ճանաչում է Հայ Առաքելական եկեղեցու ինքնակառավարումը սեփական նվիրապետության սահմաններում։
Այսպիսով, ձեռնադրությունը, հոգևոր աստիճանի շնորհումը, ծառայության վայրի նշանակումը, տեղափոխումը և կարգալույծ հռչակելը Եկեղեցու կանոնական ինքնակառավարման հարցեր են։ Գործող օրենսդրությունը հատուկ կարգավորում չի նախատեսում, որով հոգևոր ծառայությունն ինքնին համարվում է աշխատանքային հարաբերություն։
Միաժամանակ, ՀԱԵ-ն ունի որոշակի, օրենքով ուղղակի սահմանված արտոնություններ։ Օրինակ՝ կրոնական ծիսակատարությունները և կրոնական պարագաների, այդ թվում՝ եկեղեցու կողմից դրանց օտարումը, ազատված են ԱԱՀ-ից, ոչ առևտրային կազմակերպության անհատույց ստացած ակտիվները, ներառյալ նվիրատվությունները, շահութահարկի նպատակով եկամուտ չեն համարվում, որոշ պաշտամունքային, պատմամշակութային և Հայ Առաքելական եկեղեցուն պատկանող հատուկ նշանակության անշարժ գույքը ազատված է անշարժ գույքի հարկից։ Ինչպես նաև «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» օրենքով ևս կամավոր նվիրատվությունները և քաղաքացիներից ստացվող համապատասխան հասույթները հարկման ենթակա չեն։
Ինչ վերաբերում է ՀՀ Աշխատանքային օրենսգրքին, ապա այն կիրառվում է, եթե առկա են աշխատանքային հարաբերության հատկանիշները, օրինակ՝ անձը որոշակի վարձատրության դիմաց աշխատանք է կատարում, ենթարկվում է գործատուի ներքին աշխատանքային կարգապահությանը, իսկ գործատուն ապահովում է աշխատանքի պայմանները։ Օրենսգիրքը պարտադիր է բոլոր գործատուների համար՝ անկախ կազմակերպաիրավական ձևից։
Ղազարյանը պնդում է, որ աշխատանքային պայմանագրերի բացակայության հետևանքով հարկեր չեն վճարվում։ Սակայն նա չի ներկայացնում տվյալներ, թե խոսքը կոնկրետ ում եկամտի, ինչ վճարման և որքան չվճարված հարկի մասին է։
Միաժամանակ, հրապարակված տվյալները ցույց են տալիս, որ Մայր Աթոռը և ՊԵԿ-ի ցանկում ներառված ՀԱԵ-ն եկամտային հարկ վճարում են։
Այսպես, Մայր Աթոռի հրապարակած վերջին տվյալների համաձայն՝ 2024 թվականի առաջին եռամսյակում ՀԱԵ-ն վճարել է 156.7 մլն դրամ հարկ և պարտադիր վճար, այդ թվում՝ 120.3 մլն դրամ աշխատավարձային եկամտային հարկ։ «Այս եռամսյակում աշխատավարձի գծով եկամտային հարկը կազմել է 120.334.945 դրամ, պասիվ եկամուտների գծով՝ 3.053.716 դրամ»,- 2024-ի իր հարցազրույցում ասել է Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի Վերստուգիչ հանձնախմբի ատենապետ Տ. Արարատ եպիսկոպոս Գալթագճյանը։ Ավելի թարմ տվյալ Մայր Աթոռից ստանալ չհաջողվեց, քանի որ պատասխանատուն չէր պատասխանում հեռախոսազանգերին։
ՀԱԵ-ի կողմից հարկ վճարելու մասին է վկայում, մասնավորապես, 1000 խոշոր հարկ վճարողների 2026 թվականի առաջին եռամսյակի ցանկը, որի համաձայն՝ եկամտային հարկը կազմել է 138 մլն դրամ։
Արտապատկերումը՝ 2026-ի առաջին եռամսյակի ցանկից
Իսկ արդեն հունվար-հունիս ամիսների տվյալներով եկամտային հարկի վճարը կազմել է 287 մլն դրամ։
Արտապատկերումը՝ 2026-ի երկրորդ եռամսյակի ցանկից
ՊԵԿ-ի հրապարակած ցանկից, սակայն, հնարավոր չէ պարզել՝ այդ եկամտային հարկը ում եկամուտների գծով է վճարվել, և հարկվող անձանց թվում հոգևորականներ կա՞ն, թե՞ ոչ։ Հետևաբար տվյալը հաստատում է, որ ՀԱԵ-ն եկամտային հարկ վճարում է։
Այսպիսով, պատգամավոր Թագուհի Ղազարյանի այն ընդհանրացումը, թե աշխատանքային պայմանագրի բացակայությունը նշանակում է հարկ չվճարել, հիմնավորված չէ։ Աշխատանքային պայմանագրի բացակայությունից ինքնըստինքյան չի հետևում, որ որևէ հարկ չի վճարվում կամ՝ եկամուտը հարկումից դուրս է։
Միաժամանակ, ՊԵԿ-ի տվյալները հաստատում են, որ ՀԱԵ-ն եկամտային հարկ է վճարում, սակայն չեն բացահայտում՝ այդ հարկը հոգևորականների՞, թե՞ այլ աշխատողների եկամուտների գծով է վճարվել։ Իսկ պատգամավորն էլ իր հերթին չի ներկայացրել տվյալներ՝ կոնկրետ չհարկված վճարումների կամ չվճարված հարկերի վերաբերյալ։
Հասմիկ Համբարձումյան
Ազգային ժողովի այսօրվա նիստում ընդդիմադիր պատգամավոր Քրիստինե Վարդանյանն անդրադարձել է նոր Սահմանադրություն ընդունելու անհրաժեշտության վերաբերյալ իշխող քաղաքական ուժի հայտարարություններին և ասել․
«Ես ուզում եմ մի օրինակով ցույց տալ, որ նոր Սահմանադրություն ունենալը Հայաստանում բացառապես ալիևյան պահանջ է, և դա Ալիևի սահմանադրությունն է։ Այստեղից ՔՊ-ի անդամներն ասում են, որ դա միշտ մեր օրակարգն է եղել։ Սուտ է։ Իրենք երբեք չեն խոսել նոր Սահմանադրության մասին, մշտապես խոսել են Սահմանադրության բարեփոխումների մասին»։
Ի հիմնավորումն իր պնդման՝ պատգամավորը դահլիճում ցուցադրել է երկու լուսանկար՝ հետևյալ գրառումներով․
Ապա պատգամավորը հավելել է․ «Դուք չեք կարող ինձ ցույց տալ, օրինակ, երբ ՔՊ-ն խոսել է ոչ թե Սահմանադրության փոփոխությունների, այլ նոր Սահմանադրության մասին՝ Ալիևի պահանջից առաջ»։
Պատգամավորին տեղում հակադարձել էր ԱԺ նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը՝ նշելով, որ Նիկոլ Փաշինյանը նոր Սահմանադրության ընդունման անհրաժեշտության մասին խոսել է դեռևս 2020 թվականի փետրվարին և հուլիսին։
«Փաստերի ստուգման հարթակը» գնացել է «Հայաստան» խմբակցության պատգամավորի պնդման հետքերով և պարզել, որ այն սխալ է, չի համապատասխանում իրականությանը։ Նիկոլ Փաշինյանը նոր Սահմանադրության ընդունման մասին հրապարակայնորեն խոսել է դեռևս 2020 թվականին՝ Իլհամ Ալիևի՝ Վարդանյանի վկայակոչած 2021 թվականի հայտարարությունից առաջ։
2020 թվականի փետրվարի 20-ին Հանրային հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում Փաշինյանը չէր բացառել, որ հետագայում օրակարգում կարող է հայտնվել նոր Սահմանադրության ընդունման հարցը՝ հայտնելով նաև, որ քաղաքական թիմում դրա շուրջ քննարկումներ են սկսվել։
«․․․Մեր մոտ քննարկումներ են տեղի ունենում, որոնք կարող են հանգեցնել այնպիսի եզրակացության, որ այս հանրաքվեից հետո հնարավոր է՝ օրակարգը լինի ոչ թե Սահմանադրության փոփոխությունները, այլ նոր Սահմանադրության ընդունումը։ Ընդ որում, դե ֆակտո դրանք լինեն սահմանադրական փոփոխություններ, բայց դե յուրե լինի նոր Սահմանադրություն»,- նշել էր վարչապետը։
Փաշինյանը նոր Սահմանադրության ընդունման անհրաժեշտության վերաբերյալ հստակ դիրքորոշում է հայտնել 2020 թվականի հունիսի 15-ին։ Սահմանադրական բարեփոխումների մասնագիտական հանձնաժողովի նիստում նա հայտարարել է, որ հարկավոր է ոչ միայն սահմանադրական փոփոխություններ իրականացնել, այլև «դե յուրե նոր Սահմանադրություն ընդունել»։
«․․․Հատկապես այս շրջանում եկել եմ այն համոզման, որ մեզ ոչ միայն պետք է իրականացնել Սահմանադրական փոփոխություններ, այլ մեզ հարկավոր է դե յուրե նոր Սահմանադրություն ընդունել: ․․․Հիմա եկել եմ այն համոզման, որ ոչ թե քաղաքական անհրաժեշտություն կա՝ նոր Սահմանադրություն փոխելու, այլ կա պետական անհրաժեշտություն՝ նոր Սահմանադրություն ընդունելու»,- ասել էր վարչապետը։
Նույն թվականի հուլիսի 5-ին վարչապետը վերահաստատել է այդ դիրքորոշումը՝ ՀՀ Սահմանադրության օրվա կապակցությամբ ֆեյսբուքյան իր էջում հրապարակած շնորհավորական ուղերձում նշելով․
«Ու չնայած, իմ դիրքորոշումը եղել է այն, որ Սահմանադրության հաճախակի փոփոխությունները անհարկի սթրեսի են ենթարկում պետական համակարգը, Սահմանադրությանը անընդհատ փոփոխությունները բերում են անորոշությունների, նախորդ պարբերության մեջ նշված հանգամանքների գիտակցումը ինձ բերել է այն եզրակացության, որ մեր երկրին հարկավոր է նոր Սահմանադրություն, որը քաղաքացիների կամքի վրա հենված, քաղաքացիների կամքից բխող պետական կարգ կհաստատի Հայաստանում․․․»։
Արտապատկերումը՝ Փաշինյանի ֆեյսբուքյան էջից
Այսպիսով, Քրիստինե Վարդանյանի պնդումը, թե մինչև Ալիևի 2021 թվականի հայտարարությունը ՔՊ-ն երբևէ չի խոսել նոր Սահմանադրության մասին, սխալ է։
Միաժամանակ, Ռուբեն Ռուբինյանի հակադարձման այն մասը, ըստ որի՝ Նիկոլ Փաշինյանը նոր Սահմանադրության ընդունման անհրաժեշտության մասին խոսել է նաև 2020 թվականի փետրվարին, ճշգրտման կարիք ունի։ Փետրվարին Փաշինյանը նոր Սահմանադրության ընդունումը ներկայացրել էր որպես քաղաքական թիմում քննարկվող հնարավոր սցենար, իսկ հունիսին և հուլիսին՝ արդեն որպես անհրաժեշտություն։
Գայանե Մարկոսյան