Հայ Առաքելական եկեղեցին եկամտային հարկ վճարում է․ պատգամավորի հայտարարության հետքերով

Ազգային ժողովի պատգամավոր Թագուհի Ղազարյանն այսօր իր ելույթում խոսել է Հայ Առաքելական եկեղեցու և եկեղեցականների միջև աշխատանքային իրավահարաբերությունների ու այդ համատեքստում հարկման դաշտից դուրս լինելու մասին։ Նա մասնավորապես, հայտարարել է․ «Հիմա մեր ընդդիմադիր գործընկերները շատ էնտուզիազմով պաշտպանում են եկեղեցու ներսում աշխատանքային պայմանագիր չունենալու իրավունքը։ Ինչո՞ւ, ի՞նչ կլիներ, եթե լիներ։ Հարկեր պիտի տային։ Պետք է հարկվեր, չհարկվելու իրավունքն են պաշտպանում։ Էդ է խնդիրը ժողովուրդ ջան, պետք չի շատ էս կողմ, էն կողմ ընկնել։ Եկեղեցու հարկային կագավորումների հարցն են պաշտպանում սեղաններին դմբդմբացնելով, երբ որ անհարմար հարցերից ենք խոսում»։

«Փաստերի ստուգման հարթակը» փորձել է պարզել՝ ինչ իրավահարաբերությունների մասին է խոսքը, և արդյոք այս դեպքում ՀԱԵ-ն հարկ չի վճարում պետությանը։ 

Եկեղեցին ու օրենքը 

Հայաստանում Հայ Առաքելական եկեղեցու և եկեղեցական սպասավորների իրավահարաբերությունները աշխատանքային օրենսգրքով միանշանակ կարգավորվող հարաբերություններ չեն։ Բանն այն է, որ քահանայի ձեռնադրությունը, հոգևոր աստիճանը, նշանակումը, տեղափոխումը կամ կարգալույծ անելը սովորական աշխատանքի ընդունում և ազատում չեն։ 

«ՀՀ և Հայաստանյայց Առաքելական սուրբ եկեղեցու հարաբերությունների մասին» 2007 թվականին ընդունված և գործող օրենքը կարգավորում է Հայաստանի Հանրապետության և Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցու առանձնահատուկ հարաբերությունները: Այս օրենքով պետությունը ճանաչում է Հայ Առաքելական եկեղեցու ինքնակառավարումը սեփական նվիրապետության սահմաններում։ 

Այսպիսով, ձեռնադրությունը, հոգևոր աստիճանի շնորհումը, ծառայության վայրի նշանակումը, տեղափոխումը և կարգալույծ հռչակելը Եկեղեցու կանոնական ինքնակառավարման հարցեր են։ Գործող օրենսդրությունը հատուկ կարգավորում չի նախատեսում, որով հոգևոր ծառայությունն ինքնին համարվում է աշխատանքային հարաբերություն։ 

Միաժամանակ, ՀԱԵ-ն ունի որոշակի, օրենքով ուղղակի սահմանված արտոնություններ։ Օրինակ՝ կրոնական ծիսակատարությունները և կրոնական պարագաների, այդ թվում՝ եկեղեցու կողմից դրանց օտարումը, ազատված են ԱԱՀ-ից, ոչ առևտրային կազմակերպության անհատույց ստացած ակտիվները, ներառյալ նվիրատվությունները, շահութահարկի նպատակով եկամուտ չեն համարվում, որոշ պաշտամունքային, պատմամշակութային և Հայ Առաքելական եկեղեցուն պատկանող հատուկ նշանակության անշարժ գույքը ազատված է անշարժ գույքի հարկից։ Ինչպես նաև «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» օրենքով ևս կամավոր նվիրատվությունները և քաղաքացիներից ստացվող համապատասխան հասույթները հարկման ենթակա չեն։ 

Ինչ վերաբերում է ՀՀ Աշխատանքային օրենսգրքին, ապա այն կիրառվում է, եթե առկա են աշխատանքային հարաբերության հատկանիշները, օրինակ՝ անձը որոշակի վարձատրության դիմաց աշխատանք է կատարում, ենթարկվում է գործատուի ներքին աշխատանքային կարգապահությանը, իսկ գործատուն ապահովում է աշխատանքի պայմանները։ Օրենսգիրքը պարտադիր է բոլոր գործատուների համար՝ անկախ կազմակերպաիրավական ձևից։

Ղազարյանը պնդում է, որ աշխատանքային պայմանագրերի բացակայության հետևանքով հարկեր չեն վճարվում։ Սակայն նա չի ներկայացնում տվյալներ, թե խոսքը կոնկրետ ում եկամտի, ինչ վճարման և որքան չվճարված հարկի մասին է։ 

Միաժամանակ, հրապարակված տվյալները ցույց են տալիս, որ Մայր Աթոռը և ՊԵԿ-ի ցանկում ներառված ՀԱԵ-ն եկամտային հարկ վճարում են։ 

Այսպես, Մայր Աթոռի հրապարակած վերջին տվյալների համաձայն՝ 2024 թվականի առաջին եռամսյակում ՀԱԵ-ն վճարել է 156.7 մլն դրամ հարկ և պարտադիր վճար, այդ թվում՝ 120.3 մլն դրամ աշխատավարձային եկամտային հարկ։ «Այս եռամսյակում աշխատավարձի գծով եկամտային հարկը կազմել է 120.334.945 դրամ, պասիվ եկամուտների գծով՝ 3.053.716 դրամ»,- 2024-ի իր հարցազրույցում ասել է Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի Վերստուգիչ հանձնախմբի ատենապետ Տ. Արարատ եպիսկոպոս Գալթագճյանը։ Ավելի թարմ տվյալ Մայր Աթոռից ստանալ չհաջողվեց, քանի որ պատասխանատուն չէր պատասխանում հեռախոսազանգերին։

ՀԱԵ-ի կողմից հարկ վճարելու մասին է վկայում, մասնավորապես, 1000 խոշոր հարկ վճարողների 2026 թվականի առաջին եռամսյակի ցանկը, որի համաձայն՝ եկամտային հարկը կազմել է 138 մլն դրամ։

Արտապատկերումը՝ 2026-ի առաջին եռամսյակի ցանկից

Իսկ արդեն հունվար-հունիս ամիսների տվյալներով եկամտային հարկի վճարը կազմել է 287 մլն դրամ։

Արտապատկերումը՝ 2026-ի երկրորդ եռամսյակի ցանկից

ՊԵԿ-ի հրապարակած ցանկից, սակայն, հնարավոր չէ պարզել՝ այդ եկամտային հարկը ում եկամուտների գծով է վճարվել, և հարկվող անձանց թվում հոգևորականներ կա՞ն, թե՞ ոչ։ Հետևաբար տվյալը հաստատում է, որ ՀԱԵ-ն եկամտային հարկ վճարում է։ 

Այսպիսով, պատգամավոր Թագուհի Ղազարյանի այն ընդհանրացումը, թե աշխատանքային պայմանագրի բացակայությունը նշանակում է հարկ չվճարել, հիմնավորված չէ։ Աշխատանքային պայմանագրի բացակայությունից ինքնըստինքյան չի հետևում, որ որևէ հարկ չի վճարվում կամ՝ եկամուտը հարկումից դուրս է։ 

Միաժամանակ, ՊԵԿ-ի տվյալները հաստատում են, որ ՀԱԵ-ն եկամտային հարկ է վճարում, սակայն չեն բացահայտում՝ այդ հարկը հոգևորականների՞, թե՞ այլ աշխատողների եկամուտների գծով է վճարվել։ Իսկ պատգամավորն էլ իր հերթին չի ներկայացրել տվյալներ՝ կոնկրետ չհարկված վճարումների կամ չվճարված հարկերի վերաբերյալ։

Հասմիկ Համբարձումյան