ՀՀ-ն ՀԱՊԿ-ին դիմել է ոչ թե 1, այլ 2 անգամ, Փաշինյանն էլ ընդունել է Զասին․ Ղազարյանի սխալ պնդումները

Ազգային ժողովի «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Էդգար Ղազարյանը օգոստոսի 17-ին լրագրողների հետ ճեպազրույցում անդրադարձել է Հայաստանի նկատմամբ 2022 թվականի սեպտեմբերին ադրբեջանական հարձակման ընթացքում Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) գործողություններին։ 

«Ես ուզում եմ ձեզ հիշեցնել, որ այդ ժամանակ ՀԱՊԿ-ը նախագահող երկիրն էր Հայաստանը։ Այսինքն՝ Հայաստանը, որ դիմել էր ՀԱՊԿ-ին, դիմել էր նախագահող Նիկոլ Փաշինյանին, ինքն էր նախագահում այդ ժամանակ ՀԱՊԿ-ը», — ասել է Ղազարյանը՝ զուգահեռներ տանելով նույն տարվա հունվարին Ղազախստանում ծավալված իրադարձությունների ընթացքում ՀԱՊԿ-ի կողմից օգնության տրամադրմանը՝ Փաշինյանի նախագահությամբ։ 

Հիշեցնենք, որ 2022 թվականի սեպտեմբերի 13-ին ադրբեջանական ստորաբաժանումները լայնածավալ ռազմական հարձակմամբ ներխուժեցին ՀՀ ինքնիշխան տարածք․ Երևանը պաշտոնապես ռազմական օգնություն խնդրեց ՀԱՊԿ-ից կանոնադրության 4-րդ հոդվածով։

«Փաստերի ստուգման հարթակն» անդրադարձել է Ղազարյանի այս ու թեմայի վերաբերյալ մի շարք այլ պնդումներին՝ ստուգելով դրանց համապատասխանությունը իրականությանը։ 

Ո՞ւմ է դիմել Հայաստանը և ի՞նչ է որոշել ՀԱՊԿ-ը

Այսպես, կառույցի կանոնակարգի 13-րդ հոդվածում նշվում է, որ կառույցի բարձրագույն մարմինը Խորհուրդն է, որը բաղկացած է անդամ պետությունների ղեկավարներից․ այն քննարկում է Կազմակերպության գործունեության սկզբունքային հարցերը և ընդունում է դրա նպատակների և խնդիրների իրականացմանն ուղղված որոշումներ, ինչպես նաև ապահովում է անդամ պետությունների համատեղ գործունեությունը կառույցի շրջանակում։

Խորհրդի նախագահն այն պետության ղեկավարն է, որի տարածքում անցկացվում է Խորհրդի հերթական նստաշրջանը: Նրա լիազորությունները պահպանվում են մինչև հաջորդ նստաշրջանը:

Համաձայն այս հոդվածում նկարագրված ընթացակարգի՝ Կառույցը նախագահողը անդամ երկրներից դիմում ստանալիս ունի ընթացակարգային ու կազմակերպչական լիազորություններ։  

Կանոնակարգով որևէ տեղ սահմանված չէ, որ նախագահող երկիրը բացի ընթացակարգային գործառույթներից, որոշում է Խորհրդի առաջնահերթությունները կամ առավել ևս վճռորոշ ձայն ունի որոշումների կայացման գործընթացում։ 

Ընդհակառակը, դրա 12-րդ հոդվածը հստակ սահմանում է, որ ոչ ընթացակարգային հարցերի վերաբերյալ Կառույցի բոլոր որոշումները, այդ թվում՝ ռազմական փոխօգնության վերաբերյալ, ընդունվում են կոնսենսուսով:

«Քվեարկության ժամանակ յուրաքանչյուր անդամ պետություն ունի մեկ ձայն: Քվեարկության ընթացակարգը, այդ թվում՝ ընթացակարգային հարցերի վերաբերյալ, կարգավորվում է Խորհրդի կողմից հաստատված Կազմակերպության մարմինների կանոնակարգով»:

Սրան զուգահեռ, Հայաստանը ՀԱՊԿ կանոնադրության 4-րդ հոդվածով դիմել է Կառույցի անդամ երկրներին․ «Մասնակից պետություններից որևէ մեկի դեմ ագրեսիայի (անվտանգությանը, կայունությանը, տարածքային ամբողջականությանը և ինքնիշխանությանը սպառնացող զինված հարձակման) դեպքում, մյուս բոլոր մասնակից պետությունները, այդ մասնակից պետության խնդրանքով, անհապաղ կտրամադրեն նրան անհրաժեշտ օգնություն, այդ թվում՝ ռազմական, ինչպես նաև կտրամադրեն աջակցություն իրենց տրամադրության տակ գտնվող միջոցներով՝ ՄԱԿ-ի կանոնադրության 51-րդ հոդվածին համապատասխան կոլեկտիվ պաշտպանության իրավունքի իրականացման գործում»։

Այսպիսով, էդգար Ղազարյանի պնդումը մոլորեցնող է, քանի որ Հայաստանը դիմել է կառույցի անդամ երկրներին, որոնք չեն կայացրել անհապաղ ռազմական աջակցության որոշում, ինչպես նկարագրված է 4-րդ հոդվածում։ 

Միևնույն ժամանակ ՀԱՊԿ փաստաթղթերը որոշակի ընթացակարգային գործառույթներ են վերապահում նախագահող երկրին, իսկ որոշումներն ընդունվում են բացառապես անդամ բոլոր երկրների փոխհամաձայնությամբ․ նախագահող երկրի ձայնը որևէ փաստաթղթով գերակայություն չունի մյուս անդամների նկատմամբ։ 

ՀՀ-ն երկու անգամ է դիմել ՀԱՊԿ-ին և ոչ թե մեկ անգամ

Էդգար Ղազարյանը նաև պնդում է, թե Հայաստանը ՀԱՊԿ-ին անդամակցելուց ի վեր ընդամենը մեկ անգամ է դիմել Կառույցին․ մինչդեռ Երևանը դիմել է երկու անգամ, երկուսն էլ՝ ադրբեջանական ներխուժումներով պայմանավորված։ 

Առաջին անգամ Հայաստանը Կառույցին դիմել է 2021 թվականի մայիսին․ այդ թվականի մայիսի 12-ի կեսօրին հայտնի դարձավ, որ ադրբեջանական զինուժը ներխուժել է Սյունիքի մարզ:

Մայիսի 13-ին Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստից հետո վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ ադրբեջանական զինուժի շուրջ 250 ներկայացուցիչներ այդ պահին շարունակում են գտնվել ՀՀ պետական սահմաններից ներս՝ ոչ միայն Սյունիքում, այլև Գեղարքունիքում: 

Մայիսի 14-ին արդեն Փաշինյանը Կառույցի կանոնադրության 2-րդ հոդվածով պաշտոնապես դիմեց ՀԱՊԿ Հավաքական անվտանգության խորհրդին՝ «առաջացած սպառնալիքի վերացման համար միջոցներ ձեռնարկելու նպատակով արտակարգ խորհրդատվություններ անհապաղ սկսելու մեխանիզմը գործադրելու համար»:  

2-րդ անգամ, ինչպես նշեցինք վերևում, Երևանը դիմել է 2022 թվականի սեպտեմբերյան ագրեսիայի ընթացքում կանոնադրության արդեն 4-րդ հոդվածով։  

Այսպիսով, Էդգար Ղազարյանը սխալ է, երբ պնդում է, թե ՀԱՊԿ-ի պատմության ամբողջ ընթացքում Հայաստանն այդ Կառույցին դիմել է մեկ անգամ։ 

Փաշինյանը հանդիպել է Զասին

Ղազարյանը նաև պնդել է, թե 2022 թվականի սեպտեմբերյան ագրեսիայից հետո ՀԱՊԿ-ի այդ ժամանակվա գլխավոր քարտուղար Ստանիսլավ Զասի Հայաստան այցի ընթացքում ՀՀ վարչապետը նրան չի ընդունել: 

Մինչդեռ, դա ևս սխալ պնդում է․ ՀՀ վարչապետի պաշտոնական կայքի հաղորդագրությունից տեղեկանում ենք, որ 2022 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Փաշինյանը հանդիպել է Զասին։ 

Այսպիսով, օգոստոսի 17-ին լրագրողների հետ ճեպազրույցում Էդգար Ղազարյանը արել է մի շարք պնդումներ, որոնք մանիպուլյատիվ են ու չեն համապատասխանում իրական փաստերին․ Հայաստանն ագրեսիայի ընթացքում դիմել է կառույցի անդամ երկրներին կանոնադրության 4-րդ հոդվածով սահմանված կարգով, մինչդեռ Կառույցի նախագահող լինելը ՀԱՊԿ փաստաթղթերով կրում է գործառույթային և ոչ որոշիչ բնույթ։ 

Միևնույն ժամանակ Ղազարյանը թույլ է տալիս մի շարք փաստական սխալներ՝ մասնավորապես Հայաստանը ադրբեջանական հարձակումներով պայմանավորված երկու անգամ դիմել է ՀԱՊԿ-ին, ինչպես նաև ՀՀ վարչապետն ընդունել է սեպտեմբերյան ագրեսիայի հետո ՀՀ այցելած Զասին։ 

Նանե  Մանասյան 

Այս հոդվածը պատրաստվել է Ժողովրդավարության զարգացման հիմնադրամի (ԺԶՀ ) աջակցությամբ՝ «Գործընկերություն հանուն ժողովրդավարության» ծրագրի շրջանակում: Այս հոդվածի բովանդակության համար պատասխանատվությունը կրում է «Փաստերի ստուգման հարթակը», եւ այն ոչ մի դեպքում չի կարող համարվել ԺԶՀ դիրքորոշումը։