Երբ ֆրանսիական «Վեոլիա Ջուր»-ը ստանձնեց Հայաստանի ջրամատակարարման համակարգի կառավարումը, խոստումները մեծ էին՝ եվրոպական փորձ, ժամանակակից կառավարում, որակյալ ծառայություն և սպառողակենտրոն մոտեցում։ Տարիներ անց, սակայն, խմբագրությանը հասնող բազմաթիվ ահազանգերը բոլորովին այլ պատկեր են ներկայացնում։
Այս հրապարակման նպատակը մեկ անձի դժգոհությունը ներկայացնելը չէ։
Վերջին ամիսներին մեզ դիմած քաղաքացիների պատմությունները հաճախ կրկնում են միմյանց՝ անկախ բնակավայրից։ Այդ պատճառով առաջանում է հարց՝ խոսքը առանձին դեպքերի՞ մասին է, թե՞ համակարգային խնդիրների։
Գրաֆիկ կա, բայց ջուր՝ ոչ միշտ
Քաղաքացիները պատմում են, որ հրապարակված ջրամատակարարման գրաֆիկները հաճախ չեն պահպանվում։ Նրանց փոխանցմամբ՝ ընկերության ներկայացուցիչները երբեմն պատճառաբանում են, թե սպառողների թիվն ավելացել է, և գործող համակարգը չի հասցնում ապահովել նախատեսված ծավալները։
Եթե այդպես է, առաջանում է տրամաբանական հարց. ինչո՞ւ են նոր բաժանորդներ միացվում այն ցանցերին, որոնց սպասարկման հնարավորությունները, ըստ նույն հիմնավորման, արդեն սահմանափակ են։ Եթե ենթակառուցվածքը ծանրաբեռնված է, ապա ինչպե՞ս է գնահատվում դրա թողունակությունը մինչև նոր միացումների թույլտվությունը։
Մարզերում պատկերը հաճախ ավելի ծանր է
Մարզերից ստացվող ահազանգերն ավելի մտահոգիչ են։ Բնակիչների խոսքով՝ կան համայնքներ, որտեղ ջուրն իրականում մատակարարվում է օրական ընդամենը 6-8 ժամ, մինչդեռ պաշտոնական գրաֆիկներում նշվում է զգալիորեն ավելի երկար ջրամատակարարում մինչև 20 ժամ։
Եթե այս տարբերությունները համապատասխանում են իրականությանը, ապա անհրաժեշտ է պարզաբանել՝ ինչու է պաշտոնական տեղեկատվությունը տարբերվում բնակիչների առօրյա փորձից և ինչ մեխանիզմներով է վերահսկվում գրաֆիկների պահպանումը։
Պետությունը ստանձնեց պարտքերը, բայց դժգոհությունները չպակասեցին
Վերջին տարիներին պետությունը ներգրավվել է ընկերության ֆինանսական խնդիրների կարգավորման գործընթացում՝ ստանձնելով որոշ պարտավորություններ։ Սակայն քաղաքացիների գնահատմամբ՝ այդ քայլերը դեռևս չեն վերածվել սպասարկման որակի տեսանելի բարելավման։
Հարցն այստեղ միայն ֆինանսական չէ։ Եթե համակարգում իրականացվում են պետական աջակցություն պահանջող լուծումներ, ապա հանրությունն ակնկալում է նաև ծառայության որակի համարժեք աճ։
Հինգ տարի առանց տեխնիկական աուդիտի
Մասնագետների շրջանում քննարկվող հարցերից մեկն այն է, որ երկար ժամանակ չի իրականացվել համակարգի ամբողջական տեխնիկական աուդիտ։ Եթե դա համապատասխանում է իրականությանը, առաջանում է հերթական հարցը՝ ինչպե՞ս են գնահատվում ցանցի վիճակը, կորուստները, ներդրումների առաջնահերթությունները և ռիսկերը՝ առանց համապարփակ տեխնիկական գնահատման։
Երբ սպառողը չի գտնում պատասխանատուին
Քաղաքացիների ամենատարածված դժգոհություններից մեկը վերաբերում է տեղային պատասխանատուների՝ տեսուչների բացակայությանը։
ArmLur.am-ին դիմած քաղաքացիներից մեկն պատմեց, որ երեք ամիս փակ բնակարանի համար շարունակել է ստանալ սպառման հաշվարկներ, վճարել է դրանք։ Այնուհետև զանգահարել է ընկերություն և տեղեկացրել, որ բնակարանը դատարկ է եղել։ Նրա խոսքով՝ պատասխանել են, որ այո դուք ունեք գերավճար, հարցը պետք է քննարկի տարածքային տեսուչի հետ, սակայն չի հաջողվել պարզել, թե ով է այդ տեսուչը և ինչպես կարելի է նրա հետ կապ հաստատել։
Սպառողն ինքն է կատարում ընկերության աշխատանքը
Հայտնի փաստ է նաև, որ ջրաչափերի ցուցմունքները հաճախ իրենք են լուսանկարում և ուղարկում ընկերության տրամադրած հեռախոսահամարներին կամ առցանց հարթակներին։
Թվայնացումը, անկասկած, կարող է հեշտացնել գործընթացները։ Սակայն երբ սպառողը ստիպված է ինքնուրույն հավաքագրել տվյալները, համոզվել, որ դրանք տեղ են հասել, և հետո էլ ստուգել՝ արդյոք ճիշտ են հաշվառվել, բնական հարց է առաջանում՝ որտե՞ղ է ծառայություն մատուցողի պատասխանատվության սահմանը։
Պլոմբի վնասում՝ երկար վարչարարության սկիզբ
Քաղաքացիները դժգոհում են նաև այն դեպքերից, երբ ջրաչափի պլոմբը վնասվում կամ պոկվում է։ Նրանց խոսքով՝ դրան հաջորդող վարչարարությունը հաճախ երկար է, բարդ և ֆինանսական լրացուցիչ բեռ է ստեղծում, նույնիսկ այն դեպքերում, երբ վնասումը դիտավորյալ չի եղել։
Բաժանորդ դառնալը՝ երկար ճանապարհ
Մեկ այլ խնդիր կապված է նոր բաժանորդների միացման հետ։ Դիմողների խոսքով՝ պահանջվող փաստաթղթերի ցանկը հաճախ մեծ է, գործընթացը՝ երկար, իսկ միացման ժամկետները երբեմն ձգվում են ամիսներով։
Եթե ջրամատակարարումը հանրային ծառայություն է, ապա դրա հասանելիությունը նույնպես պետք է կազմակերպվի պարզ, կանխատեսելի և ողջամիտ ժամկետներում։
Կոյուղին՝ մշտական ցավոտ թեմա
Առանձին դժգոհություններ վերաբերում են կոյուղու ցանցին։ Բնակիչները պատմում են հաճախակի վթարների, օրերով չվերացող արտահոսքերի և բնակավայրերում տարածվող գարշահոտության մասին։ Նրանց խոսքով՝ խնդիրը հաճախ ժամանակավորապես է լուծվում, սակայն համակարգային վերանորոգումներ չեն իրականացվում։
Ընկերության պատասխանը
Հրապարակման ընթացքում ներկայացված հարցերի վերաբերյալ դիմեցինք «Վեոլիա Ջուր» ընկերությանը։ Ընկերությունից պատասխանեցին, որ պետք կլինի հասցեական խնդիրներ, որ իրենք դրանց պատասխանեն: Իհարկե, դրանք տրվել են, բայց մինչ արձագանքը հասցեական խնդիրների, պետք է համակարգային խնդիրների մասին խոսել՝ արձանագրելով, որ ՀՀ Կառավարությունը մատը մատին չի տալս փաստացի՝ ՀՀ սպառողների իրավունքները պաշտպանելու համար: Եթե լիներ քաղաքականացված, ընդդիմադիր հայացքների տեր սեփականատեր, բնականաբար, պետությունը վաղուց գործադրել էր ջանքեր՝ պետականացնելու կամ կառավարումն իր ձեռքը վերցնելու համար ինչպես ՀԷՑ-ի դեպքում կամ ինչպես փորձում են անել արարատցեմենտի հետ, որը Գագիկ Ծառուկյանին է պատկանում:
Փաստ է, որ հանրային ծառայություն մատուցող ընկերության գործունեությունը գնահատվում է ոչ թե գովազդային կարգախոսներով, այլ սպառողի առօրյա փորձով։ Իսկ երբ տարբեր բնակավայրերից հնչող բողոքները տարիներ շարունակ կրկնում են նույն խնդիրները, դրանք այլևս չեն կարող դիտվել որպես մեկուսացված դեպքեր։ Դրանք պահանջում են հրապարակային, փաստարկված և չափելի պատասխաններ՝ ոչ միայն ընկերությունից, այլև ոլորտը վերահսկող պետական մարմիններից։