Սամվել Կարապետյանի պնդումը, թե վերջին տարիներին Հայաստանում «բացարձակ ներդրումներ չեն եղել» սխալ է․ ինչ են ցույց տալիս թվերը

«Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Սամվել Կարապետյանը հուլիսի 7–ին հայտարարել էր, թե Հայաստանում ներդրումներ չեն իրականացվում։ «Վերջին տարիներին մեր երկրում բացարձակ ներդրումներ չեն եղել․․․Ես շատ մեծ վտանգ եմ տեսնում։ Իրենց (գործող իշխանության) բոլոր քայլերը կանգնեցնում են թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին ներդրողներին», — հայտարարել էր նա։

«Փաստերի ստուգման հարթակը» ստուգել է վերջին տարիներին Հայաստանում «բացարձակ ներդրումներ չեն եղել» պնդումը՝ համադրելով օտարերկրյա ներդրումների և հիմնական կապիտալում կատարված ներդրումների պաշտոնական տվյալները։  

Օտարերկրյա ներդրումների տատանումները

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի «Իրական հատվածում կատարված օտարերկրյա ներդրումների զուտ հոսքերի ծավալը» վիճակագրության  տվյալներով՝  Հայաստանի իրական հատվածում կատարված օտարերկրյա ներդրումների զուտ հոսքերը 2018–2025 թվականներին եղել են խիստ տատանողական։

2018 թ․-ին օտարերկրյա ներդրումների զուտ հոսքը կազմել է 34 մլրդ դրամ։ 2019-ին այն աճել է՝ հասնելով 98.4 մլրդ դրամի, իսկ 2020 թվականին դարձել է բացասական՝ կազմելով -5.8 մլրդ դրամ։

2021 թվականին գրանցվել է դիտարկվող ժամանակահատվածի ամենաբարձր ցուցանիշը՝ 208.8 մլրդ դրամ։ Դրանից հետո ներդրումների զուտ հոսքը երեք տարի շարունակ նվազել է՝ 2022 թվականին կազմելով 186.6 մլրդ դրամ, 2023 թվականին՝ 149 մլրդ դրամ, իսկ 2024 թվականին՝ 29.8 մլրդ դրամ։

2025 թվականին 2024-ի համեմատ արձանագրվել է որոշակի աճ․ օտարերկրյա ներդրումների զուտ հոսքը կազմել է 34.5 մլրդ դրամ, ինչը շուրջ 15.6%-ով կամ 4.7 մլրդ դրամով ավելի է 2024-ի ցուցանիշից։ Այդուհանդերձ, տարեկան վերջին տվյալները ցույց են տալիս, որ ցուցանիշը շարունակում է զգալիորեն զիջել 2021–2023 թվականների մակարդակին։

Ի դեպ, բացասական զուտ ցուցանիշը չի նշանակում, որ տվյալ տարում ներդրում ընդհանրապես չի եղել․ Վիճակագրական ծառայության մեթոդաբանությամբ՝ զուտ հոսքը ստացումների և մարումների տարբերությունն է, ուստի բացասական թիվը նշանակում է, որ մարումները գերազանցել են ստացումները։ 

*Ըստ մեթոդաբանության  օտարերկրյա ներդրումները ներառում են ուղղակի, պորտֆելային և այլ ներդրումներ։ Պորտֆելային ներդրումը օտարերկրյա ներդրումներն են որևէ կազմակերպության կապիտալում՝ մինչև 10% ձայնի իրավունք տվող բաժնետոմսերում և փայամասնակցությունում, ինչպես նաև կազմակերպված կամ այլ ֆինանսական շուկաներում շրջանառելի պարտքային արժեթղթերում (պարտատոմսեր, պարտամուրհակներ, դրամի շուկայի գործիքներ, այլ պարտքային արժեթղթեր): Այլ ներդրումների կազմում ներառվում են վարկերն ու փոխառությունները, ապրանքների և ծառայությունների դիմաց վճարվելիք կամ ստացվելիք գումարները, ինչպես նաև ստացված և տրված կանխավճարները։

Ուղղակի ներդրումների պատկերը

Վիճակագրական կոմիտեն իրական հատվածում օտարերկրյա ներդրումների վիճակագրությունը ներկայացնում է ընդհանուր ներդրումներ/ուղղակի ներդրումներ ձևաչափով։ Ուստի առանձին դիտարկել ենք նաև օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների վիճակագրական պատկերը։ 

2018թ․-ին ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների զուտ հոսքը կազմել է 94.2 մլրդ դրամ, իսկ 2019 և 2020 թվականներին դարձել է բացասական՝ համապատասխանաբար -18.6 մլրդ և -43.2 մլրդ դրամ։

2021 թվականին ցուցանիշը կտրուկ աճել է՝ հասնելով 128.6 մլրդ դրամի։ 2022-ին ուղղակի ներդրումների զուտ հոսքը կազմել է 171.7 մլրդ դրամ, իսկ 2023-ին գրանցվել է դիտարկվող ժամանակահատվածի ամենաբարձր ցուցանիշը՝ 252.9 մլրդ դրամ։

2024 թվականին օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների զուտ հոսքը կրկին եղել է բացասական՝ կազմելով -47.5 մլրդ դրամ, իսկ 2025 թվականին ցուցանիշը կրկին դարձել է դրական և հասել 93 մլրդ դրամի։

*Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները ներառում եմ հետևյալ ֆինանսական գործիքները, դրանց հետ կապված դիրքերը, գործարքները, դրանցից եկամուտը և այլ փոփոխությունները․1) կանոնադրական և էմիսիոն կապիտալ, 2) կազմակերպության սեփական կապիտալի այլ տարրեր, 3) պարտքային գործիքներ։ 

Հիմնական կապիտալում կատարված ներդրումների ընդհանուր պատկերը

Ներդրումների ընդհանուր պատկերը գնահատելու համար դիտարկել ենք նաև ազգային հաշիվների «հիմնական միջոցների համախառն կուտակում» ցուցանիշը։ Պարզ ասած՝ այն ցույց է տալիս, թե տնտեսությունում որքան ներդրում է արվել շենքերի, շինությունների, մեքենաների, սարքավորումների և այլ երկարաժամկետ օգտագործվող հիմնական միջոցների ձեռքբերման կամ ստեղծման համար։ Այս ցուցանիշը միայն օտարերկրյա կամ միայն ներքին ներդրումների ցուցանիշ չէ․ այն արտացոլում է հիմնական կապիտալում կատարված ընդհանուր ներդրումները։ 

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի ՀՆԱ օգտագործման  վիճակագրության   «հիմնական միջոցների համախառն կուտակում» տողի ցուցանիշը, ընթացիկ գներով, 2018 թվականին կազմել է 1.01 տրլն դրամ, 2019 թվականին՝ 1.03 տրլն դրամ, իսկ 2020 թվականին՝ 1.1 տրլն դրամ։

2021 թվականին ցուցանիշը զգալիորեն աճել է՝ հասնելով 1.48 տրլն դրամի, 2022 թվականին կազմել է 1.79 տրլն դրամ, իսկ 2023 թվականին՝ 1.95 տրլն դրամ։

2024 թվականին հիմնական միջոցների համախառն կուտակումը կազմել է 2.19 տրլն դրամ, իսկ 2025 թվականին հասել է դիտարկվող ժամանակահատվածի ամենաբարձր մակարդակին՝ 2.42 տրլն դրամի։

Այսինքն, վերջին ութ տարիներին Հայաստանում հիմնական միջոցների համախառն կուտակման ծավալը, ընթացիկ գներով, աճել է գրեթե 2.4 անգամ՝ 2018-ի 1.01 տրլն դրամից 2025-ին հասնելով 2.42 տրլն դրամի։

Այսպիսով, Սամվել Կարապետյանի պնդումը, թե վերջին տարիներին Հայաստանում «բացարձակ ներդրումներ չեն եղել» սխալ է, և չի հաստատվում պաշտոնական վիճակագրությամբ։

Օտարերկրյա ներդրումների զուտ հոսքերը իսկապես եղել են խիստ տատանողական, իսկ առանձին տարիներին՝ նաև բացասական։ Սակայն դրան զուգահեռ մի շարք տարիներին արձանագրվել են դրական և աճի զգալի ծավալներ։ Բացի այդ, ազգային հաշիվների տվյալներով՝ տնտեսությունում հիմնական կապիտալում կատարված ներդրումների ծավալը 2018–2025 թվականներին շարունակաբար աճել է՝ հասնելով 2.42 տրլն դրամի։

Գայանե Մարկոսյան