Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին
NYMEX բորսայի հուլիսի 14-ի առևտրային նստաշրջանի արդյունքում սահմանվել են ոսկու, արծաթի և պլատինի հետևյալ գները.
Ոսկու գինն աճել է 0.47%-ով և կազմել 4027.50 դոլար, արծաթի գինն աճել է 1.72%-ով և կազմել 58.51 դոլար, իսկ պլատինի գինն աճել է 1.88%-ով և կազմել 1643.30 դոլար:
Չափման միավորը 1 տրոյական ունցիան է (31.1 գրամ):
Նյու Յորքի NYMEХ-ն (New York Merchantile Exchange) ամերիկայն ֆյուչերսային բորսա է, որն առեւտուրը շարունակվում է երկու բորսայական միավորներով` NYMEX-ի` նավթի, գազի, պլատինի, պալադիումի, էթանոլի, ածխի, էլեկտրաէներգիայի եւ ածխածնի երկօքսիդի արտանետումների և COMEX-ի ոսկու, արծաթի, պղինձի, ալյումինի ուղություններով:
Յունիբանկը մեկնարկել է «Ավելի շատ հնարավորություններ Mastercard World Travel քարտով» ակցիան, որի գլխավոր մրցանակը երկու անձի համար 7-օրյա ուղևորությունն է դեպի Իտալիա ։ Ակցիային մասնակցելու համար անհրաժեշտ է մինչև 2026 թվականի օգոստոսի 31-ը ներառյալ Յունիբանկում ձևակերպել Mastercard World «Travel» քարտ և այդ քարտով կատարել առնվազն մեկ գործարք արտերկրում։ Հաղթողը պատահականության սկզբունքով կընտրվի մինչև 2026 թվականի սեպտեմբերի 20-ը։
Mastercard World «Travel»-ը բազմարժութային քարտ է, որը միավորում է ՀՀ դրամով, ԱՄՆ դոլարով և եվրոյով հաշիվները։ Սա հնարավորություն է տալիս արտերկրում գնումների համար վճարել համապատասխան արժույթով՝ խուսափելով ավելորդ փոխարկումներից:
Mastercard World «Travel» քարտը նախատեսված է նրանց համար, ովքեր հաճախ են ճանապարհորդում և գնահատում են հարմարավետությունն ու առավելությունները։ Քարտապաններին տրամադրվում է արտոնությունների լայն փաթեթ, որը ներառում է LoungeKey ծրագրի շրջանակում աշխարհի օդանավակայանների բիզնես-սրահներ տարեկան 6 անվճար մուտք քարտապանի և նրա հյուրերի համար, Fast Track Pass ծառայությունից տարեկան 6 անգամ անվճար օգտվելու հնարավորություն, 1 ԳԲ անվճար ինտերնետ ռոումինգ, ինչպես նաև շուրջօրյա կոնսիերժ ծառայություն։
Mastercard World «Travel» քարտը կարելի է ձևակերպել առցանց՝ անցնելով հետևյալ հղումով, կամ Յունիբանկի ցանկացած մասնաճյուղում։ Առցանց ձևակերպման դեպքում քարտի թողարկումն անվճար է, իսկ տարեկան սպասարկման վճարը գանձվում է միայն երկրորդ տարվանից։
Քարտի առաքումն իրականացվում է անվճար՝ հաճախորդի նշած հասցեով Հայաստանի տարածքում։ Ակցիային կարող են մասնակցել 18 տարին լրացած ֆիզիկական անձինք։
Երբ քաղաքական գործընթացների հիմքում սկսում են գերակշռել ոչ թե պետական կամ ազգային շահերը, այլ անձնական վիրավորանքները, անձնական հակակրանքը, քաղաքական հակառակորդներին հաշվեհարդարի ենթարկելու ցանկությունը կամ անձնական վրեժխնդրությունը, քաղաքական համակարգը սկսում է կորցնել իր ժողովրդավարական բնույթը։ Այդպիսի իրավիճակում քաղաքականությունը վերածվում է անձնական հարաբերությունների շարունակության, իսկ պետական ինստիտուտները՝ անհատական հակամարտությունների սպասարկման գործիքների։
Քաղաքագիտության մեջ այս երևույթը հաճախ բնութագրվում է որպես քաղաքականության անձնավորում կամ անձնականացված իշխանություն, որի ծայրահեղ դրսևորումներից մեկը քաղաքական գործընթացներում անձնական վրեժխնդրության տրամաբանության գերակայությունն է։ Այդ դեպքում պետական իշխանության լծակները սկսում են օգտագործվել ոչ այնքան հանրային կարգուկանոնը պաշտպանելու կամ օրենքի գերակայությունն ապահովելու, որքան քաղաքական հակառակորդներին ճնշելու, նախկին մրցակիցներին մեկուսացնելու, նրանց հեղինակությունը խաթարելու կամ քաղաքական դաշտից դուրս մղելու նպատակով։ Երբ պետական կառավարման ամբողջ տրամաբանությունը սկսում է կառուցվել «համախոհ–թշնամի» բաժանման վրա, իշխանության բոլոր գործողությունները հասարակության զգալի մասի կողմից ընկալվում են ոչ թե որպես պետական քաղաքականություն, այլ որպես անձնական հաշվեհարդարի շարունակություն։
Հայաստանը վերջին տարիներին դարձել է հենց նման համակարգի վառ օրինակ: Խնդիրն այն է, որ 2018 թվականի իշխանափոխությունից սկսած ականատես ենք լինում նման դրսևորումների, երբ մեկ անձի ան հա տա կան քմա հա ճույք նե ր ի ո ւ վրեժխնդրության պատճառով հետապնդումներ են սկսվում տարբեր քաղաքական ուժերի, գործիչների, այդ թվում՝ նախկին նախագահների, խոշոր քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչների ու հանրային կյանքում մեծ կարևորություն ունեցող կառույցների, տվյալ դեպքում՝ Եկեղեցու ներկայացուցիչների նկատմամբ։
Այս երևույթի ամենավտանգավոր կողմն այն է, որ այն աստիճանաբար վերափոխում է պետության ամբողջ ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը։ Եթե իրավական պետությունում պետական մարմինները ծառայում են օրենքին, ապա անձնական վրեժխնդրության տրամաբանության պայմաններում օրենքն աստիճանաբար սկսում է ծառայել քաղաքական նպատակներին։ Այս փոփոխությունը հաճախ տեղի է ունենում ոչ թե մեկ ակնթարթում, այլ աստիճանական գործընթացի միջոցով, երբ տարբեր պետական կառույցներ կորցնում են իրենց ինքնուրույնությունը և ավելի ու ավելի են ընկալվում որպես քաղաքական իշխանության (ավելի կոնկրետ՝ մեկ անձի) կամքը կյանքի կոչող մեխանիզմներ։
Սկզբնական շրջանում անձնական վրեժխնդրության, անձնական քմահաճույքների կոնտեքստում քրեական գործեր էին կարվում, փորձ էր արվում ցույց տալ, թե իբր դրանք իրավապահ համակարգի «որոշումներն» են, թե իբր երկրի վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնող անձը դրանց հետ կապ չունի, մի խոսքով՝ գոնե ձևեր էին թափում, թեկուզ և դրանց հավատացողների թիվը մեծ չէր, իսկ այդ գործերի գերակշիռ մեծամասնությունը «ճանապարհի կեսից» քանդվում էր: Հիմա արդեն վրեժխնդրության հեղինակը բացահայտ ու անթաքույց հայտարարում է դրա մասին, որ «իր թանին թթու ասողներին» «սատկացնելու» է, նստեցնելու է, պատժելու է։ Պարզ ասում է, որ սպառնում է: Ավելին, որոշ դեպքերում նույնիսկ կոնկրետ պատժաչափեր է թելադրում (ասենք՝ մինչև մյուս ընտրությունների ավարտը): Ու նրա հայտարարություններից անմիջապես հետո միանգամից սկսվում է տեռորի հերթական «սերիան»:
Անձնական դրդապատճառներով պայմանավորված քաղաքական հետապնդումների տնտեսական բաղադրիչը նույնպես ուշադրության է արժանի։ Երբ տնտեսվարողները սկսում են ենթադրել, որ իրենց տնտեսական անվտանգությունը կախված է քաղաքական դիրքորոշումներից կամ իշխանությունների հետ հարաբերություններից, ներդրումային միջավայրը դառնում է անկանխատեսելի։ Անկախ նրանից՝ յուրաքանչյուր առանձին դեպքի վերաբերյալ իրավական գնահատականն ինչպիսին կլինի, տնտեսության համար առավել կարևոր է կանխատեսելի և հավասար պայմանների առկայությունը։ Եթե ձևավորվում է հանրային ընկալում, որ վերահսկողական կամ վարչարարական գործիքները կարող են կիրառվել նաև քաղաքական համատեքստում, ապա բիզնես միջավայրի նկատմամբ վստահությունը նվազում է։
Տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեության շուրջ առաջացող հակասությունները նույնպես նույնպես կարելի է դիտարկել այս դաշտում, երբ ընդդիմադիր համայնքապետերի նկատմամբ իրականացվում են իրավական կամ վարչական գործողություններ մեկ անձի ու նրա գլխավորած քաղաքական ուժի քմահաճույքը սպասարկելու «հենքով»։ Ու դա է պատճառը, որ մի շարք դեպքերում անգամ ընտրված մի շարք համայնքապետերի նկատմամբ հատուկ գործեր են հարուցվում, որպեսզի նրանք չկարողանան պաշտոնավարել։ Ավելին, հետո ամեն ինչ արվում է, որ նոր ընտրություններ անցկացվեն: Ընդ որում, այս ամենն արվում է դարձյալ անթաքույց, ինչպես, օրինակ՝ վերջերս հայտարարվեց Գյումրիում նոր ընտրություններ անցկացնելու ցանկության մասին, երբ այնտեղ վերջերս է ժողովուրդը մերժել ՔՊ-ին ու ձևավորել իր իշխանությունը:
Ինչպես արդեն նշեցինք, անձնական վրեժխնդրության տրամաբանության ամենավտանգավոր հետևանքը, սակայն, վերաբերում է ոչ թե առանձին քաղաքական գործիչներին, այլ ամբողջ իրավապահ համակարգին։ Իրավապահ մարմինների առաքելությունը օրենքի գերակայության ապահովումն է։ Եթե հասարակության մեջ ձևավորվում է այնպիսի պատկերացում, որ այդ կառույցները ներգրավված են քաղաքական պայքարում կամ ենթարկվում են քաղաքական ազդեցությունների, ապա վտանգվում է հենց պետականության հիմքերից մեկը։ Իրավապահ համակարգի հեղինակությունը կառուցվում է բացառապես նրա անկախության և անաչառության վրա։ Այդ հեղինակության կորուստը վերականգնելը չափազանց բարդ գործընթաց է։
Ժողովրդավարական երկրների փորձը ցույց է տալիս, որ կայացած պետական համակարգերում իշխանությունների և դատական իշխանության միջև առկա է իրական հակակշիռների մեխանիզմ։ Անկախ դատարանները անհրաժեշտության դեպքում կարող են գործադիր իշխանության որոշումները ճանաչել հակասահմանադրական կամ հակաօրինական, իսկ իրավապահ մարմինները պարտավոր են առաջնորդվել ոչ թե քաղաքական նպատակահարմարությամբ, այլ բացառապես օրենքով։ Հենց այդ ինստիտուցիոնալ անկախությունն է, որ կանխում է պետական իշխանության կենտրոնացումը մեկ քաղաքական կենտրոնի շուրջ և ապահովում իշխանության ճյուղերի միջև հավասարակշռությունը։
Վերջին տարիներին միջազգային մի շարք կառույցներ իրենց զեկույցներում անդրադարձել են Հայաստանում դատական համակարգի, իրավապահ մարմինների անկախության, դատաիրավական բարեփոխումների և ինստիտուցիոնալ կայունության հետ կապված հարցերին՝ ընդգծելով, որ այդ ոլորտներում շարունակական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը մնում է արդիական։ Սակայն բարեփոխումների անվան տակ մենք տեսնում ենք հետընթաց, երբ իրավապահ համակարգը դարձել է վրեժխնդրության իրականացման գործիք։
Քաղաքականության մեջ անձնական վիրավորանքների գերակայությունը վտանգավոր է նաև հասարակական հոգեբանության տեսանկյունից։ Երբ իշխանությունն իր քաղաքականությունը կառուցում է ատելության, թշնամանքի, ոչնչացման «գաղափարահենքով», այդ մթնոլորտը փոխանցվում է նաև հասարակությանը։ Քաղաքացիները սկսում են միմյանց ընկալել ոչ թե որպես քաղաքական տարբեր հայացքներ ունեցող համաքաղաքացիներ, այլ որպես հակառակ ճամբարների ներկայացուցիչներ։ Այդպիսի բևեռացումը թուլացնում է ազգային համերաշխությունը և սահմանափակում քաղաքական երկխոսության հնարավորությունները։
Կարևոր է հաշվի առնել, որ պետական ինստիտուտների արդյունավետությունը կախված է ոչ միայն օրենքներից, այլև քաղաքական մշակույթից։ Եթե քաղաքական մշակույթում գերակշռում է մրցակցի ոչնչացման, վրեժ լուծելու կամ ցանկացած գնով, նույնիսկ ամենաանօրինական ճանապարհով իշխանությունը պահպանելու տրամաբանությունը, ապա նույնիսկ ամենակատարյալ իրավական համակարգը դժվարությամբ կարող է ապահովել ժողովրդավարական կայունություն։ Պատահական չէ, որ այն հասարակություններում, որտեղ ընդունված է իշխանության խաղաղ փոխանցումը, քաղաքական հակառակորդի լեգիտիմության ճանաչումը և ինստիտուտների նկատմամբ հարգանքը, պետությունն ավելի դիմացկուն է ներքին և արտաքին մարտահրավերների նկատմամբ։
Վերջին օրերի բոլոր իրադարձությունները, Հայաստանում քաղբանտարկյալների թվի ավելացումը, ինչ խոսք, անարձագանք չմնացին: Հանրությունը բազմաշերտ է ու նաև՝ տարաբևեռ, բնականաբար, արձագանքներն էլ տարբեր են: Բայց այս տարաբևեռության մեջ կարելի է առանձնացնել երեք հիմնական շերտ կամ խումբ:
Առաջին խմբում այն մարդիկ, անհատները ու նաև կազմակերպություններն են, որոնք իրենց բողոքի ձայնն են բարձրացնում տեղի ունեցող անարդարությունների, պարզապես անընդունելի երևույթների հետ կապված, կամ ուղղակի իրենց աջակցությունն են հայտնում ակնհայտ քաղաքական պատճառներով հետապնդվող հայրենակիցներին:
Հարյուրից ավելի հանրային դեմքեր աջակցություն հայտնեցին ԲՀԿ առաջնորդ, քաղբանտարկյալ Գագիկ Ծառուկյանին: Ավելի քան 300 կանայք աջակցություն հայտնեցին «Մայր Հայաստան» կուսակցության վարչության անդամ, քաղբանտարկյալ Արեգնազ Մանուկյանին: Մինչ այդ շատ մարդիկ, մտավորականներ աջակցություն էին հայտնել և մյուս քաղբանտարկյալների՝ ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանի, «Հայաքվեի» համակարգող Ավետիք Չալաբյանի համար: Եվ այլն, և այլն, ցավոք, ցուցակը շատ մեծ է:
Ի դեպ, վաղուց հասունացել է Քաղբանտարկյալների պաշտպանության կոմիտե կամ նման մի կառույց ձևավորելու հրամայականը, և ողջունելի է, որ «սայլը տեղից շարժվել է», ու այսօր կազդարարվի համապատասխան հանձնաժողովի գործունեության մեկնարկը: Հուսանք՝ ձևավորվող հանձնաժողովի անդամներին էլ չեն քաղբանտարկի:
Բայց վերադառնալով բուն ասելիքին՝ նկատենք, որ առաջին խմբում առանձնացված մեր հայրենակիցները, որոնք ակտիվ արձագանքում են, իրենց բողոքն են արտահայտում իշխանության գործողությունների առնչությամբ ու աջակցությունը՝ հետապնդվողներին, իհարկե, հրաշալի հասկանում են, որ օրվա իշխանությունն ընդհանրապես թքած ունի հասարակական կարծիքի վրա: Այդուհանդերձ, նրանք հասկանում են, որ լռելը ճիշտ չէ, ավելին՝ իրենք չեն կարող լռել, և իրենք իրենց քաղաքացիական բարձրության վրա են մնում: Հնարավոր է նաև, որ այդ կերպ միգուցե ինչ-որ ելևէջներ հասնեն խուլ ու կույր ձևացող ու գլուխն ավազի մեջ թաղած «միջազգային հանրությանը»…
Ըստ որում, ակտիվություն դրսևորողների մեջ կան մարդիկ, որոնք, հնարավոր է, այլ հարցերում համաձայն չեն այժմ քաղբանտարկյալի վիճակում հայտնված հայրենակիցների հետ, ունեն գաղափարական կամ ընկալումային տարաձայնություններ, սակայն չեն լռում: Այսօր, երբ այդ մարդիկ հայտնվել են դժվարության մեջ:
Իզուր չի ասվում, որ իրական բարեկամը պարզվում է փորձության պահին:
Հստակ առանձնացող երկրորդ խմբում անձինք են, որոնց այսօրվա հետապնդվողները, քաղբանտարկյալները անմիջականորեն օգնել են, լավություն են արել, աջակցել են այս կամ այն հարցում: Բայց արի ու տես, որ այդ «շահառուներից» կան շատերը, որ այսօր ծպտուն իսկ չեն հանում: Ընդհանրապես: Կարծում ենք՝ սա մարդկային տեսակի, անհատական հատկանիշների հարց է: Գուցե երախտամոռ են, այսպես ասած՝ ուտողուրացող, միգուցե պարզապես վախենում են, որ եթե հանկարծ բան ասեն, իրենց անմիջապես կալանավորելու են, չեն ուզում «անդարդ գլուխները ցավի տակ դնել»: Մի խոսքով, ինչ ասես, կարող եք ենթադրել, ասել: Բայց մյուս կողմից՝ «լռության այդ սիրահարներին», պատկերավոր ասած, «բզել» պետք չէ: Ավելորդ է այդ հանրային պարսավանքը, հրապարակային հանդիմանանքը, թե՝ «ինչո՞ւ բան չեք ասում, ինչո՞ւ ձայն չեք հանում…», հատկապես ՝ մարզիկների ու «գրանտային կենդանասերների» ուղղությամբ: Քանի՞ գրոշ արժե, եթե ինչ-որ մեկը արտահայտվելու կամ «ձայն է հանելու» դիտողությունից հետո: Ամեն մեկն իր խղճով և իր խղճի առաջ է պատասխան տալիս, եթե ունի, իհարկե: «Ձայն հանողը» կարտահայտվի, նրան պետք չէ հատուկ «բզել»: Իսկ եթե չի արտահայտվում, ուրեմն դա իր ընտրությունն է, իսկ մյուսները դրանից հետևություն են անում՝ հասկանալով, թե ով ով է:
Եվ վերջապես՝ կա երրորդ խումբը, որի առկայությունն ավելի ցավալի է, և որում ներառվածները բերանները ջուր վերցրածներից ավելի վտանգավոր են: Խոսքը սոցցանցային միջավայրում «հայտնի» դարձած կամ ընդհանրապես անհայտ, հաճախ նույնիսկ առանց որևէ նկարի հանդես եկող ֆեյսբուքյան «ջրիմուռների» մասին է, որ օրորվում են իշխանական քարոզչության ալիքների տակ: Նրանց մասին, որոնք ձայնակցում, բազմաձայնում ու տարածում են փաշինյանական ագրեսիվ քարոզչության «թեզերն» ու «կտերը»: Շատերդ տեսած կլինեք նման «փայլատակումներ», թե՝ «խլե՛լ, վերցնե՛լ, բանտարկե՛լ…»: Անգամ ֆիզիկական հաշվեհարդարի ու ինքնադատաստանի ուղիղ կոչեր են անում: Այդ պղտոր «ջրերն» ընկած իրական ու առնվազն խղճահարություն հարուցող «օգտատերեր» կան, որ երևի կարծում են, թե՝ «էս է, խլելու են և ինձ տան»: Կարծում են, թե իրենց կյանքը փոխվելու է, շեյխերի պես են ապրելու: Ոչ մի նման բան չի լինելու, իհարկե: Հանրագումարում, այդ կարգի անձանց նման «ուրախությունը» տևելու է մինչև այն պահը, երբ նույն իշխանությունները, նույն ոստիկանները, արդեն իր հարևանի մատնագրով, գալու են իրենից ավտոտնակը կամ այգին խլելու: Անձնական սեփականության դեմ ուղղված իշխանական ոտնձգությունները նշանակում են, որ նման երկրում իրավազրկված են անխտիր բոլորը:
Ու այստեղ վերը ասվածից բխող մի անխուսափելի, «հայեցողական» հարց է ծագում. լավ, ինչո՞ւ մենք չենք սիրում կայացած, հաջողակ, այդ թվում՝ հարուստ մարդկանց: Չէ՞ որ մարդը տարիներ շարունակ ստեղծել է, մեկը երկուս է դարձրել, ջանքեր է գործադրել, այդ ամենի շնորհիվ հազարավոր մարդիկ աշխատանք ու կայուն եկամուտ ունեն:
Թեպետ ինչո՞ւ միայն հարստությունը: Հայաստանում, առհասարակ, շատ են մարդիկ, որոնք տանել չեն կարողանում հաջողության հասած անհատներին՝ լինի մարզիկ, երաժիշտ, թե գործարար կամ գիտնական:
Այդ «տանել չկարողանալու» պատճառներն էլ հանրահայտ են. չսիրողների նախանձը, չկայացածությունը, նաև՝ ագրեսիվ քարոզչական «կտերի» տակ մնալը: Դե, հարուստ, ունևոր մարդկանց նկատմամբ նման թշնամական վերաբերմունքի արմատները կարող են մինչև խորհրդային անցյալ հասնել, նաև՝ ոչ վաղ անցյալի ինչ-ինչ հանգամանքներ իրենց ազդեցությունը կարող են թողած լինել: Միգուցե բոլոր հաջողակ մարդկանց չսիրողները նրանց մեջ տեսնում են տարբերվող, հանրությանը «մարտահրավեր նետող», գորշ զանգվածից առանձնացող, և ուրեմն՝ «հարթեցման» ենթակա հակառակորդի:
Բայց հիմնականը, կարծում ենք, նախանձն ու չարությունն են: Նման բաներ կան բոլոր հասարակությունների մեջ (երևի): Բայց նախ՝ մեզ մեր հանրությունն է հետաքրքրում, որովհետև… մերն է, երկրորդը՝ մեր պարագայում այդ նախանձն ու չարությունը չափից ավելի շատ են, ըստ որում՝ բազմապատկված իշխանական համակարգված քարոզչությամբ ու «կտերով»:
Ավելին, եթե մարդը արդյունքի է հասնում (ասենք՝ բուհ է ընդունվում), անպայման գտնվում են «մոտիկ մարդիկ» որոնք դա բացատրում են ինչ-որ հովանավորներով, «բախտով», «կաշառքով», չգիտես, թե էլ ինչով: Զրո խոսակցություն այն մասին, որ մարդն աշխատել է, ջանք է գործադրել, պայքարել է, նպատակ է դրել ու հասել: Եթե մեր հասարակության մեջ մեկը հասնում է հաջողության, դառնում է շատերի «աչքի փուշը», շատերն սկսում են ոչ թե մտածել, որ նա կարողացել է, ես էլ կկարողանամ, այլ հակառակը՝ ո՞նց թե նա կարողացել է, ամեն ինչ անենք, որ նրա համար վատ լինի:
Բայց դա, մեծ հաշվով, ճահիճ է: Իսկ ճահիճում ոչ մեկի համար լավ չի լինում…
Ասիական մի շարք հաջողակ երկրներում (օրինակ՝ Հարավային Կորեայում, Սինգապուրում կամ Մալայզիայում) տնտեսական թռիչքի տարիներին արտահանման հատուկ կոմիսարները կամ մասնագիտացված կոմիտեները (ինչպիսին էր Կորեայի KOTRA-ն կամ Սինգապուրի Enterprise Singapore-ը) խաղացել են որոշիչ դեր։ Նրանք գործում էին որպես պետության կողմից լիազորված «ագրեսիվ» գործակալներ, որոնց միակ նպատակն էր տեղական ապրանքների համար ճանապարհ հարթել դեպի արտաքին շուկաներ։
Այո, այս մոդելը ոչ միայն կարելի է, այլև անհրաժեշտ է տեղայնացնել Հայաստանում, հատկապես եթե խոսում ենք գյուղատնտեսական բարձրարժեք արտադրանքի (օրինակ՝ թարմ և վերամշակված միրգ-բանջարեղեն, կոնյակ, գինի, պահածոներ) արտահանման ծավալների կտրուկ մեծացման մասին։
Ստորև ներկայացված է, թե ինչպես կարող է աշխատել «Արտահանման կոմիսարների» (Export Commissioners) ինստիտուտը Հայաստանում և ինչպիսին պետք է լինի դրա պիտանիության մոդելը։
1. Ինչպե՞ս պետք է գործի Արտահանման կոմիսարը Հայաստանում
Ի տարբերություն ավանդական դեսպանատների տնտեսական կցորդների, որոնք հաճախ զբաղվում են զուտ դիվանագիտական թղթաբանությամբ, արտահանման կոմիսարը պետք է լինի բիզնես-մտածելակերպով օժտված «վաճառքի մենեջեր»։
Կոմիսարների տեղաբաշխումը թիրախային շուկաներում
Պետք չէ կոմիսարներ ունենալ ամենուր։ Առաջին փուլում նրանք պետք է գործուղվեն մեր հիմնական և պոտենցիալ բարձրարժեք 4-5 ուղղություններով.
Եվրոպական Միություն (կենտրոնը՝ Գերմանիա կամ Բրյուսել)՝ թարմ մրգերի (ծիրան, կեռաս), չրերի և օրգանիկ արտադրանքի համար։
Ծոցի երկրներ (կենտրոնը՝ Դուբայ)՝ պրեմիում դասի գյուղմթերքի, գառան մսի և հանքային ջրերի համար։
ԵԱՏՄ և Ռուսաստան՝ ավանդական մեծածախ շուկաների համակարգման և լոգիստիկ խոչընդոտների արագ հարթման համար։
Ասիական ուղղություն (Չինաստան/Հնդկաստան)՝ ալկոհոլային խմիչքների և տեխնոլոգիական ագրոարտադրանքի համար։
2. Արտահանման կոմիսարի 3 հիմնական գործառույթները (KPI-ները)
Որպեսզի այս համակարգը չդառնա հերթական պետական անարդյունավետ ծախսը, կոմիսարների աշխատանքը պետք է գնահատվի բացառապես չափելի արդյունքներով.
Գործառույթ | Ինչ է անում կոմիսարը տվյալ երկրում Չափելի արդյունքը (KPI) |
Բանակցություններ ցանցերի հետ Ուղղակի կապ է հաստատում տվյալ երկրի խոշոր սուպերմարկետների ցանցերի (Carrefour, Lidl, Auchan և այլն) գնումների մենեջերների հետ և ներկայացնում հայկական արտադրանքը։ Կնքված պայմանագրերի և հայկական ապրանքանիշերի քանակը տեղական ցանցերում։
Լիցենզավորման և ստանդարտների հաղթահարում Օգնում է հայաստանյան արտադրողներին հասկանալ և ստանալ տվյալ երկրի սանիտարական, բուսասանիտարական և որակի սերտիֆիկատները (օրինակ՝ GlobalG.A.P. կամ Eurofins լաբորատոր ստուգումներ)։ Կրճատված ժամանակը, որը հայկական ընկերությունները ծախսում են սահմանային անցակետերում։
Շուկայի վերլուծություն (Market Intelligence) Ուսումնասիրում է, թե ինչ փաթեթավորում, գնային սեգմենտ կամ համային նախասիրություններ ունի տվյալ երկրի սպառողը, և այդ ինֆորմացիան ուղղակիորեն փոխանցում հայաստանյան ֆերմերներին։ | Նոր ներդրված արտադրատեսակների հաջողության տոկոսը տվյալ շուկայում։
3. Ինչպե՞ս ներդնել այս համակարգը Հայաստանում
Այս ինստիտուտի հաջողության գրավականը Մասնավոր-Պետություն համագործակցությունն է (PPP):
Ասիական փորձը ցույց է տալիս, որ մաքուր պետական չինովնիկը չի կարող արդյունավետ վաճառող լինել։
1. Ֆինանսավորման խառը մոդել. Կոմիսարի բազային աշխատավարձը կարող է վճարել պետությունը (օրինակ՝ Գյուղատնտեսության նախարարության կամ ներդրումներիաջակցման կենտրոնի բյուջեից), սակայն նրա հիմնական եկամուտը (բոնուսները) պետք է գոյանա արտահանման ծավալների աճից՝ տոկոսային հարաբերությամբ, որը կվճարեն հենց արտահանող մասնավոր ասոցիացիաները։
2. Արտահանողների կոնսոլիդացիա.Մեր անհատ ֆերմերները չափազանց փոքր են միջազգային շուկա դուրս գալու համար։ Կոմիսարը պետք է աշխատի ոչ թե առանձին գյուղացու, այլ արտահանողների կոոպերատիվների կամ միությունների հետ (օրինակ՝ «Հայկական ծիրան արտահանողների միություն»)։ նա հանդես է գալիս որպես մեկ խոշոր մատակարարի ներկայացուցիչ։
3. Արագ արձագանքման իրավասություն.Եթե Լարսում կամ եվրոպական սահմանին հայկական բեռը կանգնում է փաստաթղթային խնդրի պատճառով, կոմիսարը պետք է ունենա լիազորություն՝ անմիջապես տեղում ներկայացնելու ՀՀ շահերը և հարթելու խնդիրը։
Ասիական դասը մեզ համար.
Հարավային Կորեայի նախկին նախագահ Պակ Չոն Հին անձամբ էր ամեն ամիս վարում «Արտահանման խթանման ժողովները», որտեղ արտահանման կոմիսարներն ու գործարարները զեկուցում էին խոչընդոտների մասին, և որոշումները կայացվում էին տեղում։ Հայաստանում այս ինստիտուտի ներդրումը թույլ կտա գյուղատնտեսությունը սպառողական ոլորտից վերածել բարձր շահութաբեր բիզնեսի։
Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի մշտական այցելուների թվում են Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի ուսանողներն ու դասախոսները։ Վերջին երկու տարիների ընթացքում ընկերությունը հյուրընկալել է բուհի տարբեր խմբերի։
Այս ընթացքում ՀՊՏՀ-ի ավելի քան 100 ուսանող և դասախոս այցելել են ԶՊՄԿ, շրջել արտադրական տարածքներում, ծանոթացել ընկերության գործունեությանը և արդյունաբերական գործընթացներին։
Բուհի հետ համագործակցությունը համահունչ է ընկերության որդեգրած «բաց դռների» քաղաքականությանը և թափանցիկության սկզբունքին, որոնցով հնարավորություն է տրվում աշակերտներին, ուսանողներին, լրագրողներին, մասնագիտական ու հետաքրքրված այլ խմբերին տեղում ծանոթանալ ժամանակակից հանքարդյունաբերության առանձնահատկություններին և ոլորտի գործունեությանը։
Բելգիայից Եվրախորհրդարանի պատգամավոր, Եվրանեսթ խորհրդարանական վեհաժողովում Եվրախորհրդարանի պատվիրակության և Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի հետ կապերի պատվիրակության անդամ Գերոլֆ Անեմանսը Alpha News-ին տված հարցազրույցում անդրադարձել է «ՀայաՔվե» միավորման համակարգող Ավետիք Չալաբյանի նկատմամբ հարուցված քրեական գործի վերաբերյալ Եվրոպական հանձնաժողովին ուղղված իր հարցմանը։
«…Հենց այդ պատճառով էլ ես հանդես եմ գալիս Ավետիք Չալաբյանի պաշտպանության օգտին և կարևոր եմ համարում ուշադրություն հրավիրել նրա շուրջ տեղի ունեցող գործընթացների վրա։
Ես նախկինում նման իրավիճակների ականատես եմ եղել։ Սակայն այս դեպքում օգտագործվող լեզուն իրավունքի լեզու չէ։ Այն ավելի շատ միապետի լեզու է՝ այն, ինչ հանդիպում ենք Կաֆկայի, Քյոստլերի և Սոլժենիցինի ստեղծագործություններում։
Ինչ վերաբերում է Ավետիքին, ես անձամբ ճանաչում եմ նրան։ Գիտեմ, որ նա այն անձանցից չէ, ով գործում է անտրամաբանական կամ անկանխատեսելի կերպով։
Եթե մեղադրանքը չհիմնավորվի իրական փաստերով, ապա ես նրան համարում եմ անմեղ, քանի որ նույնիսկ մեղադրանքի ձևակերպումն ինքնին հիշեցնում է այն լեզուն, որը բնորոշ է ավտորիտար ռեժիմներին և բռնապետություններին։
Այդ պատճառով էլ ես հղում եմ անում Սոլժենիցինին, Քյոստլերին և Կաֆկային…»
Հարցազրույցն ամբողջությամբ կարող եք կարդալ առաջին մեկնաբանության մեջ տեղադրված հղումով։
____________________________________
ԾԱՆՈՒՑՈՒՄ. Ավետիք Չալաբյանի էջը վարում է Հանրային պաշտպանական խումբը:
IDBank-ի սիրված ավանդույթներից մեկը՝ Հաճախորդների շնորհակալության օրը, այս անգամ անցկացվեց Վանաձորի մասնաճյուղում։ Բանկը մշտապես ձգտում է լինել իր հաճախորդների կողքին՝ նրանց համար ապահովելով հաճելի անակնկալներ և բարձր տրամադրություն:
IDBank-ի Հաճախորդների փորձառության կառավարման բաժնի ղեկավար Սեդա Ավագյանն ընդգծեց նման նախաձեռնությունների կարևորությունը Բանկ-հաճախորդ համագործակցության շրջանակում։
«Մեզ համար անչափ կարևոր է լինել մեր հաճախորդների կողքին ինչպես թվային տիրույթում, այնպես էլ ֆիզիկապես։ Թվային ծառայությունների զարգացմանը զուգահեռ մենք կարևորում ենք հաճախորդների հետ կենդանի շփումը՝ սպասարկման ընթացքում ձգտելով յուրաքանչյուր հաճախորդի նկատմամբ ցուցաբերել անհատական մոտեցում։ Շնորհակալ ենք մեզ ընտրելու համար»,- նշեց Սեդա Ավագյանը։
Հերթական գործարքն իրականացնելու համար մասնաճյուղ եկած հաճախորդներին սպասում էին հաջողության անիվը, որը պտտելով նրանք շահում էին idcoin-ներ (1 idcoin = 1 դրամ), քաղցր հյուրասիրությունն ու սովորականից տարբերվող յուրահատուկ, տոնական մթնոլորտը։
Վանաձորի մասնաճյուղի կառավարիչ Աշոտ Խոջայանի խոսքով՝ Հաճախորդների շնորհակալության օրն էլ ավելի է ընդգծում Բանկի և հաճախորդների միջև ձևավորված ամուր կապը։
«Ամեն օր մենք սիրով և բարձր պատասխանատվությամբ սպասարկում ենք Վանաձորի և հարակից համայնքների բնակիչներին։ Հաճախորդների շնորհակալության օրը հիանալի առիթ է հաճելի անակնկալներով շնորհակալություն հայտնելու նրանց վստահության համար։ Մեր հաճախորդների գոհունակությունն ու դրական արձագանքը թիմի արդյունավետ աշխատանքի գնահատականն են»,- ասաց Աշոտ Խոջայանը։
IDBank-ից հավաստիացնում են, որ Բանկի մյուս մասնաճյուղերի համար անակնկալները դեռ առջևում են։
Արտակ Զաքարյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է.
Թուրքիան ուղիներ է փնտրում ռուսական S-400 զենիթահրթիռային համալիրները վաճառելու համար (հավանաբար՝ Կատարին կամ Արաբական Միացյալ Էմիրություններին), որպես
