Արևային էներգիայի լայնածավալ զարգացումը գյուղատնտեսության ոլորտում բացում է ոչ միայն էլեկտրաէներգիայի նոր աղբյուրներ ֆերմերների համար, այլ նաև հողօգտագործման նոր մոտեցումներ, գրում է ukragroconsult.com–ը: Չնայած գյուղատնտեսական արտադրությունից բերրի հողերի դուրսբերման վերաբերյալ մտահոգություններին, միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ արևային էլեկտրակայանների տակ գտնվող տարածքները կարող են միաժամանակ շահույթ ապահովել ինչպես էներգիայի, այնպես էլ անասնապահության համար:
Գյուղատնտեսական էներգիայի արտադրությունը և անասնապահությունը մեկ վայրում համատեղող ագրովոլտային մոդելը ժողովրդականություն է վայելում Միացյալ Նահանգներում: Արդյունաբերության փորձագետները գնահատում են, որ ավելի քան 113,000 ոչխար արդեն իսկ արածում են արևային էլեկտրակայանների տարածքներում: Ֆերմերների համար դա հնարավորություն է տալիս դիվերսիֆիկացնել իրենց եկամուտը և կրճատել էներգետիկ օբյեկտների պահպանման ծախսերը:
Այս մոտեցման օրինակներից մեկը Իլինոյս նահանգի ֆերմեր Բրայանտ Փարքերն է: Նա պայմանագիր է կնքել էներգետիկ ընկերության հետ իր նախիրը 7.1 ՄՎտ հզորությամբ արևային էլեկտրակայանի տարածքում տեղավորելու համար: Հողը, որը նախկինում օգտագործվում էր եգիպտացորենի և սոյայի մշակության համար, այժմ էլեկտրաէներգիա է մատակարարում ավելի քան 1200 տնային տնտեսությունների և նաև ծառայում է որպես կենդանիների արոտավայր։
Արևային էլեկտրակայանների օպերատորների համար ավելորդ բուսականությունը լուրջ խնդիր է, քանի որ բարձր խոտը ստվերում է վահանակները և նվազեցնում արտադրության արդյունավետությունը։ Չորային ժամանակահատվածներում այն նաև մեծացնում է հրդեհների առաջացման ռիսկը։ Մեքենաներով ավանդական խոտհնձումը պահանջում է զգալի ծախսեր վառելիքի, սարքավորումների սպասարկման և աշխատուժի վրա։ Իսկ
ոչխարների օգտագործումը առաջարկում է այս խնդրի բնական լուծում։ Կենդանիները պահպանում են խոտի օպտիմալ բարձրությունը՝ ըստ էության գործելով որպես «կենսախոտհնձիչներ»։ Մասնագետները նշում են, որ ոչխարները հատկապես հարմար են նման նախագծերի համար, քանի որ չեն վնասում արևային վահանակները կամ մալուխային ենթակառուցվածքները, ի տարբերություն խոշոր եղջերավոր անասունների կամ այծերի։
էներգետիկ ընկերությունները նույնպես ընդգծում են այս մոտեցման բնապահպանական օգուտները։ Բուսականության լիակատար հեռացումը կարող է հանգեցնել հողի էրոզիայի, մինչդեռ վերահսկվող արածեցումը օգնում է պահպանել կայուն բուսականություն։ Pivot Energy-ի հողերի կառավարման տնօրեն Էնջի Բուրկը նշել է, որ ոչխարները օգնում են հավասարակշռություն հաստատել հողի պահպանման և արևային էներգիայի արտադրության արդյունավետության մաքսիմալացման միջև։
Հայաստանում արևային պանելներ արտադրող առաջին և միակ ընկերությունը Սոլարոնն է։
Տեղադրե՛ք SolarOn արևային կայան և զրոյացրեք էլեկտրաէներգիայի ծախսը։
Գրե՛ք կամ զանգահարեք և ստացեք անվճար հաշվարկ Ձեզ անհրաժեշտ արևային կայանի հզորությանն ու արժեքի վերաբերյալ։
Ֆրանսահայ կոմպոզիտոր Միշել Պետրոսյանը այսօր Կապանում կներկայացնի իր «Singing Paradjanov» («Փառերգել Փարաջանովին») երաժշտական ստեղծագործությունը՝ ֆրանսիական Musicatreize անսամբլի մասնակցությամբ։ Ստեղծագործությունը ոգեշնչված է կինոռեժիսոր Սերգեյ Փարաջանովի աշխարհով և համատեղում է երաժշտություն, գրականություն ու վիզուալ արվեստ։
Համերգային ներկայացման մեջ ներգրավված են նաև դիրիժոր Ռոլան Հայրապետյանը և վիդեոարտիստ Մարկ դը Պիեռֆյոը։ Ստեղծագործության հիմքում Փարաջանովի ֆիլմերից ու նամակներից հատվածներ են, ինչպես նաև տեքստեր Ժան-Լյուկ Գոդարից, Ֆեդերիկո Ֆելինիից և Սայաթ Նովայից։
«Կապան Ֆեստ 2026»-ը հուլիսի 4-14-ը Կապանը վերածել է միջազգային երաժշտական կենտրոնի՝ համախմբելով երաժիշտների աշխարհի 16 երկրներից։ Այսօրվա ծրագիրը փառատոնի ամենասպասված իրադարձություններից մեկն է։ Այս տարվա՝ «Կապան Ֆեստ 2026»-ի հիմնական գործընկերներն ու աջակիցներն են՝ Կապանի համայնքապետարանը, ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը, «Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ»-ը, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը (ՀԲԸՄ), ինչպես նաև մի շարք միջազգային ու տեղական գործընկեր կազմակերպություններ։
Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության պատմության ընթացքում (1996–2026 թթ․) «քաղբանտարկյալ» տերմինի և դրանց հստակ թվաքանակի շուրջ միշտ եղել են սուր քաղաքական ու իրավական քննարկումներ։ Պաշտոնական իշխանությունները (թե՛ նախկինում, թե՛ այժմ) որպես կանոն հերքում են քաղբանտարկյալների գոյությունը՝ պնդելով, որ անձինք դատապարտվում կամ կալանավորվում են կոնկրետ քրեական հանցագործությունների համար։ Մյուս կողմից, ընդդիմությունը և տեղական ու միջազգային իրավապաշտպան կառույցները (ԵԽԽՎ, Amnesty International, Human Rights Watch և այլն) պարբերաբար արձանագրել են քաղաքական դրդապատճառներով հետապնդումների դեպքեր։
Ստորև ներկայացված է քաղաքական դրդապատճառներով կալանքների ու բանտարկությունների դինամիկան՝ ըստ հիմնական փուլերի և ճգնաժամային իրադարձությունների․
1. Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կառավարման շրջան (1995–1998 թթ.)
Այս փուլում քաղաքական բանտարկյալների առաջին զանգվածային ընկալումը կապված էր ՀՅԴ կուսակցության գործունեության կասեցման և դրա անդամների ձերբակալությունների հետ։
«Դրոյի» և «31-ի» գործեր (1995–1996 թթ.)․ Ձերբակալվեցին և տարբեր ժամկետների (այդ թվում՝ մահապատժի, որը հետո փոխարինվեց ցմահ բանտարկության) դատապարտվեցին ՀՅԴ մի շարք անդամներ և ղեկավար գործիչներ (օրինակ՝ Հրանտ Մարգարյան, Արմեն Ռուստամյան, Վահան Հովհաննիսյան)։
1996 թ. նախագահական ընտրություններ․ Սեպտեմբերյան հետընտրական բախումներից և Ազգային ժողովի շենքի մոտ տեղի ունեցած իրադարձություններից հետո ձերբակալվեցին ընդդիմության շուրջ 17 առաջնորդներ և ավելի քան 100 ակտիվիստներ (նրանց մի մասը ենթարկվեց վարչական կալանքի)։
2. Ռոբերտ Քոչարյանի կառավարման շրջան (1998–2008 թթ.)
1998-1999 թթ․ ՀՅԴ անդամների ազատ արձակմամբ կամ պատժաչափերի փոփոխմամբ քաղբանտարկյալների խնդիրը ժամանակավորապես մեղմվեց, սակայն հետագա ներքաղաքական սրացումները բերեցին նոր կալանքների։
2000 թ.․ Սահմանադրական կարգը տապալելու փորձի մեղադրանքով ձերբակալվեց Արկադի Վարդանյանը (հետագայում ազատ արձակվեց երկիրը լքելու պայմանով)։
2000–2003 թթ.․ Քաղաքական հայացքների և իշխանության քննադատության ֆոնին ֆինանսատնտեսական չարաշահումների մեղադրանքով դատապարտվեց «Նոր ուղի» ՀԿ նախագահ Աշոտ Բլեյանը։
2004 թ. ապրիլյան իրադարձություններ․ Բաղրամյան պողոտայում հանրահավաքների ցրումից հետո տասնյակ ընդդիմադիր ակտիվիստներ ենթարկվեցին վարչական և քրեական կալանքների (այդ թվում՝ «Արդարություն» դաշինքի անդամներ)։
2006 թ. դեկտեմբեր․«Հայ կամավորականների համախմբում» նախաձեռնության հայտարարություններից հետո սահմանադրական կարգը բռնի տապալելու և զենքի ապօրինի շրջանառության մեղադրանքներով ձերբակալվեցին Ժիրայր Սեֆիլյանն ու Վարդան Մալխասյանը։
3. Սերժ Սարգսյանի կառավարման շրջան (2008–2018 թթ.)
Այս տասնամյակը բնութագրվում է Հայաստանի պատմության մեջ քաղաքական դրդապատճառներով ամենազանգվածային ձերբակալություններով։
2008 թ. Մարտի 1-ի գործ․ Հետընտրական արյունալի իրադարձություններից և արտակարգ դրության հայտարարումից հետո ձերբակալվեց և դատապարտվեց ընդդիմության ավելի քան 100 ներկայացուցիչ ու ակտիվիստ (այդ թվում՝ պատգամավորներ՝ սասուն Միքայելյան, Հակոբ Հակոբյան, Խաչատուր Սուքիասյան, Նիկոլ Փաշինյան և այլք)։ Միջազգային կառույցների (այդ թվում՝ ԵԽԽՎ-ի) ճնշման տակ 2009 և 2011 թվականներին հայտարարված համաներումներով նրանք աստիճանաբար ազատ արձակվեցին։
2013–2015 թթ. («Շանթ Հարությունյանի և ընկերների գործ»)․ 2013 թ․ նոյեմբերի 5-ի «Անոնիմուսների երթից» հետո Շանթ Հարությունյանն ու նրա 13 ընկերները դատապարտվեցին տարբեր տարիների ազատազրկման։ Տեղական իրավապաշտպանները նրանց ճանաչեցին որպես քաղբանտարկյալ։
2016 թ. «Սասնա Ծռեր» և հաջորդող իրադարձություններ․ ՊՊԾ գնդի գրավումից և դրան հաջորդող զանգվածային հուզումներից հետո կալանավորվեցին տասնյակ անձինք (ինչպես զինված խմբի անդամները, այնպես էլ նրանց աջակցող քաղաքական գործիչներ՝ Անդրիաս Ղուկասյան, Արմեն Մարտիրոսյան և այլք)։ 2016-2017 թթ․ դրությամբ իրավապաշտպանների ցուցակներում քաղբանտարկյալների թիվը տատանվում էր 30-ից 50-ի սահմաններում։
4. Նիկոլ Փաշինյանի կառավարման շրջան (2018–2026 թթ.)
2018 թ․ թավշյա հեղափոխությունից հետո նախկին գրեթե բոլոր ճանաչված քաղբանտարկյալներն ազատ արձակվեցին։ Սակայն 2020 թ․ 44-օրյա պատերազմից և դրան հաջորդած ներքաղաքական ճգնաժամերից հետո իրավիճակը կտրուկ փոխվեց։
2020–2023 թթ. հետպատերազմյան շրջան․ Ընդդիմադիր ցույցերի, տարածքային զիջումների դեմ բողոքի ակցիաների և ՏԻՄ ընտրություններում իշխանության ձախողումների ֆոնին սկսվեցին նոր կալանավորումներ։ Քաղաքական դրդապատճառներով կալանքների մեջ նշվում էին նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, համայնքապետեր (օրինակ՝ Մամիկոն Ասլանյան, Առուշ Առուշանյան) և ընդդիմադիր գործիչներ (Արմեն Աշոտյան, Աշոտ Մինասյան)։ 2023 թ․ սոցիոլոգիական հարցումներով (օրինակ՝ GALLUP) բնակչության մոտ 49%-ը գտնում էր, որ երկրում կան քաղբանտարկյալներ։
2025–2026 թթ. ներկա փուլ․2025 թ․ կեսերից «Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժման սրացման և եկեղեցու ու քաղաքացիական նախաձեռնությունների դեմ իշխանական արշավի ֆոնին քաղաքական դրդապատճառներով հետապնդումները նոր թափ ստացան։
Ըստ ընդդիմադիր պատգամավորների և տեղական իրավապաշտպան կառույցների (օրինակ՝ «Քաղաքական իրավունքների հայկական կենտրոն») տվյալների՝ 2025 թ․ վերջի և 2026 թ․ դրությամբ քաղաքական դրդապատճառներով քրեական հետապնդման է ենթարկվում ավելի քան 60-70 անձ, որոնցից մոտ 30-40-ը գտնվում են անմիջական կալանքի տակ կամ penitentiary հաստատություններում (մյուսները՝ տնային կալանքի կամ տեղաշարժի սահմանափակման տակ)։
Միջազգային քրիստոնեական-իրավապաշտպան կառույցների (Christian Solidarity International – CSI) և հայաստանյան կենտրոնների վերջին զեկույցներում որպես քաղաքական դրդապատճառներով կալանավորված կամ սահմանափակումների մեջ գտնվող առանցքային դեմքեր նշվում են Ավետիկ Չալաբյանը (Հայաքվե), Անդրանիկ Թևանյանը («Մայր Հայաստան»), ինչպես նաև եկեղեցական բարձրաստիճան սպասավորներ և այլ ակտիվիստներ։
|1995–1996 թթ.| ՀՅԴ արգելում, Նախագահական ընտրություններ | ~15-20 հիմնական առաջնորդ, տասնյակ վարչական կալանավորվածներ Պետական հեղաշրջման կանխում, ահաբեկչության դեմ պայքար ։
2004 թ.Ապրիլյան ընդդիմադիր հանրահավաքներ Տասնյակ ակտիվիստներ (հիմնականում վարչական) | Հասարակական կարգի պահպանում ։
2008–2009 թթ.Մարտի 1-ի հետընտրական ճգնաժամ 100-ից ավելի ձերբակալվածներ Զանգվածային անկարգությունների կազմակերպում և սահմանադրական կարգի տապալում ։
2025–2026 թթ. Հետպատերազմյան և հակաիշխանական շարժումներ 60-ից ավելի հետապնդվող (որոնցից ~40-ը անազատության մեջ) | Խուլիգանություն, իշխանության յուրացման փորձեր, կեղծ կոռուպցիոն գործեր ։
