DW-ն զրուցել է Վրաստանի նախկին նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլիի հետ, որը գտնվում է Թբիլիսիի բանտում՝ նրան ուղարկելով հարցեր, որոնց նա պատասխանել է գրավոր՝ անգլերենով։ DW-ն հնարավորություն չի ունեցել ճշգրտող հարցեր տալ։ Սաակաշվիլին պատմել է իր կալանքի պայմանների, Վրաստանի կողմից իր դեմ նոր մեղադրանքների, Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի դեմ պատերազմի վերաբերյալ իր մտքերի և այն մասին, թե ինչու է նա կարծում, որ Ուկրաինայի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու գլխավոր խոչընդոտը կոռուպցիան չէ։
Նա նաև պատմել է, թե ինչպես է Թբիլիսին օգնում Ռուսաստանին պատերազմել Ուկրաինայի դեմ և ինչու է Վրաստանին սպառնում լիակատար ռուսական օկուպացիա։ Սաակաշվիլին կիսվել է նաև Գերմանիայի և ԵՄ քաղաքական գործիչների մասին իր մտքերով, որոնք աշխատում են Վրաստանի ռուսամետ կառավարության օգտին։
DW: Պարոն Սաակաշվիլի, ինչպե՞ս եք Ձեզ զգում այժմ: Հաջողվե՞լ է Ձեզ և Ձեր փաստաբաններին բարելավել Ձեր կալանքի պայմանները: Պատմեք, խնդրում եմ, մի փոքր Ձեր այսօրվա կյանքի մասին:
Միխեիլ Սաակաշվիլի. Իմ բանտային պայմանները առավելագույնս խիստ են։ Մոտ 5 տարի է, ինչ գտնվում եմ մենախցում՝ առանց որևէ ուղղակի արևի լույսի՝ օրվա 24 ժամից 23-ը։ Ինձ դուրս են հանում զբոսանքի՝ մաքուր օդի, մի տարածքում, որը մեծ չէ իմ խցից, իսկ վերևում՝ ցանց։ Գրեթե ողջ ժամանակ ես գտնվում եմ արտաքին աշխարհի հետ կապի բացակայության պայմաններում, բացառությամբ իմ փաստաբանների կարճատև այցերի՝ շաբաթական երկու, երբեմն էլ երեք անգամ։ Այս մեկուսացումն իսկապես նվաստացուցիչ է։
– Ստանո՞ւմ եք արդյոք պատշաճ բժշկական օգնություն և այլ անհրաժեշտ աջակցություն:
-Բժիշկները, հիմնականում, «Վրացական երազանք» իշխող կուսակցության ներկայացուցիչներն են և անմիջականորեն ենթարկվում են Վրաստանի անվտանգության նախարարությանը։ Նրանք են որոշում, թե ինչ բուժում նշանակել և ինչ գրել ախտորոշման մեջ։ Բժշկական անձնակազմը լիովին ահաբեկված է։ Այս իրավիճակը ճշգրիտ նկարագրված է Խոշտանգումների կանխարգելման եվրոպական կոմիտեի զեկույցում, որի առաքելությունն այցելել է ինձ (փաստաթուղթը հրապարակվել է 2024 թվականի հունվարին՝ Թբիլիսի կատարած հատուկ առաքելության արդյունքներով. – խմբ.):
– Հնարավորություն ունե՞ք շփվելու և տեսակցելու հարազատների ու մտերիմների հետ:
-Ես հանդիպում եմ մորս հետ ամիսը միայն մեկ անգամ՝ մեկ ժամով։ Հանդիպման ժամանակ նրա հետ խոսում եմ հեռախոսով՝ պատուհանի միջով։ Ինձ թույլատրված չէ զանգահարել ոչ ոքի, բացի 6-ամյա դստրիցս։ Եվ ինձ արգելված է խոսակցության ընթացքում քաղաքականություն հիշատակել։
– Որտեղի՞ց եք ստանում տեղեկատվություն Վրաստանում և աշխարհում տեղի ունեցող իրադարձությունների մասին:
-Ես շատ եմ կարդում և գրում։ Ես սոցիալական ցանցերում ամենաակտիվ տեղական քաղաքական գործիչն եմ։ Իմ գիրքը, որը գրել եմ այստեղ՝ «Մեկ բարեփոխիչը երկու երկրի համար», այս ամառ կթողարկվի Կիևում։ Խցում ունեմ մեկ ուկրաինական հեռուստաալիք և բազմաթիվ ռուսական։
– Ձեր կալանքի ընթացքում Ձեր և Ձեր համախոհների դեմ դատավճիռների ու մեղադրանքների թիվն աճել է։ Նոր մեղադրանքներ են առաջացել այն հանցագործությունների համար, որոնք իբր կատարել եք արդեն ճաղերի ետևում գտնվելով։ Մասնավորապես, Ձեզ մեղադրում են սահմանադրական կարգը բռնի փոխելու և իշխանությունը տապալելու կոչերի, այնպիսի տեղեկատվության տարածման մեջ, որը իբր նպաստել է «Վրացական երազանք» կուսակցության դեմ միջազգային պատժամիջոցների սահմանմանը, ինչպես նաև օտարերկրյա սուբյեկտներին Վրաստանի տնտեսության և անվտանգության մասին տեղեկություններ փոխանցելու մեջ։ Փաստորեն, հետաքննության վարկածով, Ձեր գործողությունները վնաս են հասցրել վրացական պետությանը։ Դուք այդ գործերը անվանում եք քաղաքական հետապնդում։ Ինչո՞ւ։
-Ինձ կոնկրետ մեղադրում են մարդկանց կոչ անելու մեջ՝ գնալ և սելֆի անել ընտանի շնաձկան հետ, որին Իվանիշվիլին (Բիձինա Իվանիշվիլի՝ Վրաստանի նախկին վարչապետ, «Վրացական երազանք» իշխող կուսակցության հիմնադիր և առաջնորդ. – խմբ.) պահում է իր տանը, ինչպես նաև ուկրաինական իշխանությունների առաջադրանքները կատարելու մեջ։ Սա, որպեսզի հասկանաք, ցույց է տալիս այս «դատարանի» աբսուրդայնությունը։ Ես առաջինն եմ այն քաղաքական առաջնորդների ցուցակում, որոնց դատում են «սաբոտաժի» համար։ Սա 1930-ականների ստալինյան շատ հին տերմինաբանություն է։
Դատարանը գրեթե ամեն օր է ընթանում, քանի որ բռնապետությունը շտապում է դատավճիռ ստանալ։ Ցինիզմը չի դադարում։ Հասարակությանը թույլ չեն տալիս ներկա գտնվել դատական նիստերին, որտեղ քննվում են մեր հրապարակային հայտարարությունների հիման վրա առաջադրված մեղադրանքները։ Իմ դեպքում հեգնանքն ակնհայտ է, քանի որ ես Ուկրաինայի քաղաքացի եմ, և իմ պարտքն է գործել ուկրաինական շահերին համապատասխան։ Իսկ նրանք դրա համար ավելի ուժգին են ուզում ինձ բանտարկել։ Բոլոր մեղադրանքներով ինձ կարող է սպառնալ ավելի քան 15 տարվա մենակալություն։
– Արդյո՞ք այդ մեղադրանքները կապված են Ռուսաստանի՝ Ուկրաինայի դեմ պատերազմի հետ, և ինչո՞ւ է դա պետք Վրաստանի ներկայիս իշխանություններին։
-Իհարկե։ Ես նույնիսկ կպնդեի, որ վրացի քաղաքական գործիչների ցուցակը, որոնց պետք է բանտարկել, ուղղակիորեն ուղարկվել է Մոսկվայից։ Իմ դեպքում դա ռուսական բարձրագույն ղեկավարության հրապարակային պահանջն էր։ Բայց եթե նայեք այս բոլոր դատական գործընթացներում առկա այլ անուններին, ապա դրանք կապված են հակառուսական բողոքների կամ հայտարարությունների և եվրոպամետ գործունեության հետ։
– Եվրամիությունը բազմիցս կոչ է արել Վրաստանի իշխանություններին ներում շնորհել Ձեզ կամ ազատ արձակել հումանիտար նկատառումներով։ Ուկրաինան, իր հերթին, խնդրել է փոխանցել Ձեզ երրորդ երկրի՝ բուժում ստանալու և անվտանգությունն ապահովելու համար։ Ինչո՞ւ, Ձեր կարծիքով, միջազգային բոլոր այդ կոչերը արդյունք չտվեցին։
-Այս հարցին պատասխանելու համար պետք է հասկանալ Վրաստանում Իվանիշվիլիի ռեժիմի բնույթը։ Սա նման է Ֆրանսիայում Պետենի՝ Հիտլերի հետ համաձայնագրին. Գերմանիան չի օկուպացնում Ֆրանսիայի մեծ մասը, բայց ֆրանսիական կառավարությունը հետապնդում է նացիստական Գերմանիայի թշնամիներին և չի միանում հակահիտլերյան կոալիցիան։ Շատ նման է նրան, ինչ անում է այստեղ «Վրացական երազանքը»։ Շատ վրացի զինվորներ, որոնք կռվել են ռուսների դեմ, սպանվել են կամ բանտարկվել։
Հիմա քաղաքական գործիչների հերթն է։ Արդյո՞ք կա նման վարքագիծը փոխելու միջոց։ Այո, կա՛։ Իվանիշվիլին, ինչպես Պուտինը, Լուկաշենկոն կամ ցանկացած այլ օլիգարխ, հասկանում է միայն ուժի լեզուն։ Մինչև վերջերս Օրբանը, որը գտնվում է նրա հաշվին, խոչընդոտում էր Իվանիշվիլիի դեմ եվրոպական պատժամիջոցներ սահմանելուն։ Հիմա ժամանակն է վերջապես հասկանալու, որ Իվանիշվիլին՝ կոռուպցիոն մանիպուլյացիաների միջոցով ստացված իր ֆրանսիական անձնագրով, մահացու վախենում է եվրոպական պատժամիջոցներից։ Բայց Եվրոպան միայն սպառնում է՝ այն ընդունակ չէ վճռական գործելու։
Իմ դեպքում ամեն ինչ ավելի բարդ է, որովհետև ես Վրաստանում շատ հայտնի եմ, և բռնապետությունը պարզապես վախենում է ինձ ազատ արձակել՝ սեփական գոյատևման համար։
– Մի՞թե չեք նեղանում Գերմանիայից՝ Եվրոպայի ամենամեծ երկրից, որը, թվում է, մոռացել է Ձեր մասին։
-Երբ ինձ թունավորեցին (իմ թունավորումը հաստատվել է գերմանական և կալիֆոռնիական լաբորատորիաների կողմից և վկայվել աշխարհի առաջատար թունաբան Դեյվիդ Սմիթի կողմից), բռնապետությունը ստիպված եղավ ինձ տեղափոխել հիվանդանոց։ Աննալենա Բերբոքը (Annalena Baerbock), Գերմանիայի այն ժամանակվա արտաքին գործերի նախարարը, այդ ժամանակ այցելում էր Վրաստան, և երբ նրան հարցրին, թե ինչու Գերմանիան չի պահանջում իմ ազատ արձակումը, նա պատասխանեց, որ պետք է ուրախանալ թեկուզ նրանով, որ ես հիվանդանոցում եմ։ Դե ինչ, ոչ ոք գոհ չէր նման պատասխանից։
Բարեբախտաբար, Գերմանիայի ներկայիս կառավարությունը կոշտ դիրքորոշում է ընդունում Իվանիշվիլիի նկատմամբ՝ ավելի կոշտ, քան մնացած Եվրոպան։ Միևնույն ժամանակ, «Գերմանիայի համար այլընտրանք» (AfD) կուսակցության անդամները Եվրախորհրդարանում և Բունդեսթագում ուղղակիորեն լոբբինգ են անում ռուսամետ վրացական ռեժիմի համար։ Իմանալով, թե ինչպես են նման բաները գործում, կասկածում եմ, որ նման աջակցությունը տրամադրվում է անվճար։ Միևնույն ժամանակ, Թբիլիսիում Գերմանիայի դեսպանը «Վրացական երազանք» կուսակցության ատելության խոսքի հիմնական թիրախն է։
Դուք խնդրել եք Ուկրաինայի նախագահին ձեզ՝ որպես Օդեսայի մարզային պետական վարչակազմի նախկին ղեկավարի և Ուկրաինայի ազգային բարեփոխումների խորհրդի գործադիր կոմիտեի ներկայիս նախագահի, ներառել Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի դեմ պատերազմի քաղաքացիական գերիների ցուցակում, հաշվի առնելով, որ, ըստ ձեզ, ձեզ անօրինական կերպով պահում են ռուսամետ վրացական իշխանությունները։ Որքանո՞վ եք իրատեսական համարում նման փոխանակումը։ Ինչպե՞ս եք կարծում, որ Ուկրաինան կարող է կամ պետք է օգնի ձեզ ստեղծված իրավիճակում։ Կապի մեջ եք ուկրաինացի պաշտոնյաների հետ։
Իմ գործը, անկասկած, ուղղակիորեն կապված է Պուտինի հետ։ Իմ դեմ առաջին քրեական գործերը հարուցվեցին անմիջապես Պուտինի հրապարակային վրդովմունքից հետո՝ կապված Օդեսայի մարզի նահանգապետ նշանակվելու հետ (Սաակաշվիլին նահանգապետ դարձավ 2015 թվականին նախագահ Պորոշենկոյի հրամանագրով – խմբ.): Իմ դեմ մեղադրական եզրակացությունը ստորագրած դատախազը ԱՄՆ կառավարության կողմից հայտարարվեց ԱԴԾ գործակալ (ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը Վրաստանի նախկին դատախազ Պարցխալաձեին նշանակել է ԱԴԾ գործակալ – խմբ.): Նա ներկայումս թաքնվում է Ռուսաստանում, մինչդեռ ես շարունակում եմ դատվել նրա կողմից հորինված մեղադրանքներով։
Այո, որոշակի իմաստով ես ռազմագերի եմ: Ուկրաինան և անձամբ Զելենսկին շատ բան են անում իմ ազատ արձակումն ապահովելու համար: Զելենսկին սկզբունքային մարդ է, և իմ կյանքն ու ազատությունը նրա համար սկզբունքային հարց են: Այն փաստը, որ ինձ հետ վարվում են այլ կերպ, քան ցանկացած այլ բանտարկյալի հետ, հաստատվում է Ուկրաինայի հյուպատոսի հետ հանդիպելու թույլտվություն չտալով: Ես զրկված եմ բոլոր մյուս բանտարկյալների քաղաքացիական իրավական ակտեր ձևակերպելու իրավունքներից, քանի որ այստեղ՝ Վրաստանում, ես համարվում եմ անօրինական ներգաղթյալ՝ առանց լիցենզիայի։
- ԵՄ-ն արդեն սկսել է անդամակցության բանակցություններ Ուկրաինայի հետ։ Հավատո՞ւմ եք, որ Ուկրաինան, ի վերջո, կդառնա Եվրամիության լիիրավ անդամ։
- Ուկրաինան կլինի ԵՄ-ում, բայց դա հեշտ գործընթաց չի լինի։ Ես ատում եմ կոռուպցիան, բայց չեմ համարում այն Ուկրաինայի անդամակցության գլխավոր խոչընդոտը։ Իրականում, Ռումինիան և Բուլղարիան ավելի կոռումպացված էին, երբ միացան ԵՄ-ին, իսկ, օրինակ, Չեռնոգորիան զգալիորեն ավելի կոռումպացված է, քան Ուկրաինան (ես դա գիտեմ անձնական փորձից), այնուամենայնիվ, այն շատ մոտ է անդամակցությանը։
Ուկրաինայի խնդիրը կլինի ոչ թե այնտեղ, որտեղ այն ձախողվի, այլ այնտեղ, որտեղ այն կհաջողի։ Սա, առաջին հերթին, վերաբերում է գյուղատնտեսությանը։ Նրա հարևանները, ինչպես նաև խոշոր եվրոպական երկրները, շատ են վախենում ուկրաինական գյուղատնտեսությունը ինտեգրելու գաղափարից, քանի որ այն նրանց անմիջական մրցակիցն է։
Երկու տարի առաջ դուք կանխատեսել էիք, որ Ուկրաինայի հաջողությունները առաջնագծում կարող են արագացնել Պուտինի ռեժիմի անկումը: Այսօր պատերազմը մեծ մասամբ վերածվել է փոխադարձ հեռահար հարվածների փուլի, որտեղ Ուկրաինան ավելի ու ավելի է հարձակվում Ռուսաստանի տարածքում գտնվող ռազմավարական թիրախների վրա: Տեսնո՞ւմ եք նշաններ, որ պատերազմն իսկապես սկսում է խաթարել Պուտինի համակարգի կայունությունը: Կամ, ընդհակառակը, ռեժիմը շատ ավելի դիմացկուն է եղել, քան շատերը սպասում էին:
Բռնապետությունները սովորաբար շատ վստահ են զգում մինչև կրիտիկական կետի հասնելը, որի ժամանակ նրանք գրեթե անմիջապես փլուզվում են:
Պուտինը իր ամբողջ հեղինակությունն ու ապագան դրել է Ուկրաինայի հաջողությամբ ոչնչացման վրա: Բայց քանի որ ռուսական զորքերը չկարողացան գրավել Կիևը (ես միշտ կարծում էի, որ Կիևը անհնար է գրավել), Պուտինը մտել է Արևմուտքի հետ ռեսուրսների մրցակցության մեջ, որում Ռուսաստանը անկարող է հաղթել:
Պուտինը խրված է այս պատերազմում, և ավելի ու ավելի շատ ռուսներ գիտակցում են, որ «կայսրը հագուստ չունի»: Հետևաբար, չեմ կարծում, որ նա շատ ժամանակ ունի: Ռուսաստանի տարածքում գտնվող թիրախների վրա Ուկրաինայի կողմից իրականացվող ուղղակի հարվածները ոչ միայն կտրուկ բարձրացնում են ուկրաինացիների, ամբողջ երկրի և ժողովրդավարական աշխարհի մարտական ոգին, այլև այն, ինչը նախկինում անհնարին էր թվում, ուղղակիորեն հասցնում են սովորական ռուսների դռանը։
Ես դա նկատում եմ նույնիսկ իմ սեփական փորձից։ Ամեն անգամ, երբ Ռուսաստանի տարածքում տեղի է ունենում ուկրաինական հաջող հարված, իմ բանտապահները ավելի բարի են դառնում իմ հանդեպ։
- Ի՞նչ հանգամանքներում, ձեր կարծիքով, ռուսական բանակը կարող է լքել Ուկրաինան։
- Պուտինի անկումից հետո Ռուսաստանը կհեռանա ամբողջ Ուկրաինայից։ Դրանից հետո մեծ հավանականություն կա, որ Ռուսաստանը կսկսի քայքայվել՝ թողնելով Ուկրաինային կարգուկանոն պահպանելու և որոշակի տարածքներ, օրինակ՝ Սև ծովի ափը, կառավարելու համար։
- 2022 թվականին Վրաստանը դատապարտեց Ռուսաստանի զինված ագրեսիան որպես միջազգային իրավունքի խախտում և սպառնալիք ինչպես Ուկրաինայի, այնպես էլ Եվրոպայի համար։ Միևնույն ժամանակ, Վրաստանը հրաժարվեց միանալ Ռուսաստանի դեմ ուղղակի տնտեսական պատժամիջոցներին։ Կարո՞ղ է Վրաստանի այս դիրքորոշումը համարվել նպաստավոր Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի դեմ պատերազմի համար։
Վրացական ռեժիմը Ռուսաստանի համագործակից է։ Նրանց անհատական հայտարարությունն անտեղի է, քանի որ այն բազմիցս գերակշռում է Ուկրաինայի բազմաթիվ դատապարտումներին։ Ամենակարևորը, Վրաստանն այժմ դարձել է միջազգային պատժամիջոցները շրջանցելու ամենակարևոր, եթե ոչ ամենակարևոր ռուսական կենտրոններից մեկը։
Գիտեի՞ք, որ Վրաստանը, որը սեփական նավթ չունի, դարձել է Աֆրիկա նավթի խոշորագույն արտահանողներից մեկը։ Ռուսաստանի «ստվերային նավատորմը» հիմնականում համալրված է վրացի նավաստիներով։ Վրացական բանկերը լվանում են ռուսական փողերը։ Վրաստանի տնտեսությունն ամբողջությամբ կապված է Ռուսաստանի հետ՝ 180 աստիճանի շրջադարձ իմ պաշտոնավարման ժամանակաշրջանի համեմատ։ Նույնիսկ զբոսաշրջիկները 90%-ով ռուսներ են։ Եթե նայեք մեր օդանավակայանի թռիչքների ժամանակացույցին, կմտածեք, որ մենք Ռուսաստանի կենտրոնում ենք։ Իհարկե, Իվանիշվիլին և նրա շրջապատը միլիարդներ են վաստակել այս պատերազմից և ուկրաինացիների արյունահեղությունից։
Երկու տարի առաջ DW-ին տված հարցազրույցում դուք ասացիք, որ «Ռուսաստանի անխուսափելի պարտությունից հետո Ուկրաինայում Ռուսաստանը կհեռանա Վրաստանի օկուպացված տարածքներից» և որ «քանի դեռ պատերազմը շարունակվում է, Վրաստանը ավելի քիչ անվտանգ է, քան երբևէ»։ Կարծում եք՝ կա՞ Վրաստանի հետագա կամ լիակատար օկուպացիայի սպառնալիք, հաշվի առնելով, որ երկիրն արդեն իսկ ունի ռուսամետ կառավարություն։ Ինչո՞ւ պետք է Ռուսաստանը դա ցանկանա։
Այո, ես կարծում եմ, որ մենք մոտենում ենք շատ վտանգավոր ժամանակաշրջանի, երբ Վրաստանի լիակատար ռազմական օկուպացիան կարող է անխուսափելի դառնալ։ Երբ Հիտլերը սկսեց լուրջ դժվարություններ ունենալ, նա մի կողմ դրեց իր արբանյակներին՝ Պետենի, Մուսոլինիի, Հորտիի ռեժիմները Հունգարիայում և Քվիսլինգը Նորվեգիայում՝ և պարտադրեց գերմանական ուղղակի կառավարում, ինչը հանգեցրեց բազմաթիվ զոհերի և այլ աղետների։
Պուտինը պարտվում է Ուկրաինայում, և ես համոզված եմ, որ զուգահեռաբար նա կսկսի էքսպանսիա դեպի Բելառուս, Վրաստան և Հայաստան՝ լիակատար վերահսկողություն հաստատելու համար։ Նա արդեն պահանջել է, որ Իվանիշվիլին ճանաչի օկուպացված տարածքները որպես անկախ պետություններ, ինչը Իվանիշվիլին չի կարող անել, քանի որ դա կարմիր գիծ է նույնիսկ իր սեփական ընտրազանգվածի համար (Ռուսաստանը ճանաչեց Վրաստանի օկուպացված շրջանների՝ Հարավային Օսիայի և Աբխազիայի «անկախությունը» 2008 թվականին)։
Քանի որ Իվանիշվիլին դանդաղեցնում է գործընթացը, Ռուսաստանը արագացրել է Հարավային Օսիայի անեքսիան, և Պուտինը ռուս պաշտոնյայի է նշանակել որպես դրա ղեկավար։ Ես կարծում եմ, որ սա կվերածվի Թբիլիսիի լիակատար զավթման, և դա ամենևին էլ դժվար խնդիր չէ։ Իվանիշվիլին Ռուսաստանի պահանջով փաստացի ոչնչացրել է վրացական զինված ուժերը։ Տնտեսությունը 99%-ով կախված է Ռուսաստանից։ Վրաստանը այլևս ընկերներ չունի, որոնք կարող են օգնել նրան։ Հետևաբար, միայն հարց է, թե երբ կհաստատվի լիակատար վերահսկողությունը։
Միևնույն ժամանակ, Պուտինը կփորձի գրավել Հայաստանը, քանի որ նա արհամարհում է Փաշինյանին և կարող է հույսը դնել այնտեղ հզոր հինգերորդ շարասյան վրա։ Հայաստանը գրավելն անհնար է առանց Վրաստանին արդեն վերահսկելու։
-Վրաստանի կառավարությունը հրաժարվել է եվրաատլանտյան ինտեգրումից մինչև 2028 թվականի վերջը։ Եվրախորհրդարանը հայտարարեց, որ Վրաստանի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու գործընթացը կասեցված է այնքան ժամանակ, քանի դեռ Թբիլիսին չի հրաժարվել ավտորիտար ուղղուց և չի ապահովել արդար ընտրությունների անցկացումը։ ԱՄՆ-ը դադարեցրել է գործընկերային համագործակցությունը Վրաստանի հետ։ Վրաստանի հրաժարումը եվրաինտեգրումից սխա՞լ է։ Ինչպե՞ս կարելի է այն ուղղել։
-Վրաստանը կկարողանա վերադառնալ եվրոպական ինտեգրմանը միայն Ուկրաինայի հաղթանակից և բռնապետության անկումից հետո։
-Հայաստանի նախագահ դարձավ ոչ թե Մոսկվայի ֆավորիտը։ Բաքուն կոշտ արձագանքեց ադրբեջանական ինքնաթիռի խոցմանը և Ուկրաինայում ադրբեջանական բիզնեսի օբյեկտների վրա ռուսական հարվածներին։ Արդյո՞ք Ռուսաստանը կորցնում է իր ազդեցությունը Կովկասի նախկին խորհրդային հանրապետությունների վրա։
-Կովկասում Ռուսաստանի ազդեցության կորուստը ուղղակի հետևանքն է նրա, որ Ուկրաինան զսպում է նրան ռազմաճակատում։ Եթե անկեղծ խոսենք, Ռուսաստանի պատմական կորուստները Ռումինիայում, Մոլդովայում, Ադրբեջանում, Հունգարիայում, Հայաստանում և նույնիսկ Աֆրիկայում Զելենսկու փայլուն արտաքին քաղաքականության ուղղակի ձեռքբերումն են։ Այն ռազմավարության, որին նա հետևում էր այս ամբողջ ընթացքում։ Հավասարումը պարզ է՝ եթե Ռուսաստանը պարտվի Ուկրաինայում, նա կպարտվի ամենուր։ Եվ Զելենսկին կդառնա ողջ տարածաշրջանի ազատարարը։
-Վրաստանի կողմից եվրաինտեգրումից հրաժարվելու և ռուսական ազդեցության հնարավոր նվազման պայմաններում ակնկալո՞ւմ եք արդյոք Վրաստանի վրա Չինաստանի ազդեցության ուժեղացում։
-Չինաստանի ազդեցությունը աստիճանաբար աճում է, ինչպես և ամենուր, բայց հենց Ռուսաստանը թուլանա, Վրաստանը կվազի դեպի Եվրոպա։
-Ինչպիսի՞ն եք տեսնում Բելառուսի դերը Ուկրաինայի դեմ ռուսական հետագա ագրեսիայում։
-Ես բավականին լավ գիտեմ Լուկաշենկոյին։ Նա չի սիրում Ռուսաստանը, նրան դուր չի գալիս Պուտինը, նա սիրում է միայն ինքն իրեն, հասկանում է ուժի լեզուն և կարող է շատ ճկուն լինել։ 2022 թվականին նա շատ բացասական դեր խաղաց, քանի որ հավատաց, որ «Կիևը կվերցնի երեք օրում»։
-Ինչպե՞ս եք վերաբերվում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին։ Հիասթափվա՞ծ եք, որ նրան չհաջողվեց Պուտինի հետ համաձայնության հասնել Ուկրաինայում պատերազմը դադարեցնելու շուրջ։
-Ես անձամբ ճանաչում եմ Թրամփին 1994 թվականից, երբ առաջին անգամ հանդիպեցի նրան որպես իրավաբան Նյու Յորքում, և գիտեմ, որ միշտ չէ, որ կարևոր է այն, ինչ նա ասում է, այլ այն, ինչ նա անում է։ Նրա վերջին գործողություններից ես լիովին գոհ եմ։
Ես գիտեմ, որ շատ ուկրաինացիների իրականում դուր չեն գալիս նրա հայտարարությունները, բայց նայեք Ուկրաինային զենքի մատակարարումներին, Ռուսաստանի դեմ տնտեսական պատժամիջոցներին, որոնք շատ ավելի արդյունավետ են, քան եվրոպական պատժամիջոցների 21-րդ փաթեթը, նայեք, թե ինչպես են ամերիկացիները Ռուսաստանին դուրս մղում Կովկասից, և կհասկանաք, որ Ռոնալդ Ռեյգանի ժամանակներից ի վեր ոչ մի ամերիկյան նախագահ այնքան կոշտ չի եղել Ռուսաստանի նկատմամբ։
-Եվրոպայում ԱՄՆ-ին այլևս ՆԱՏՕ-ի շրջանակներում հուսալի դաշնակից չեն համարում։ Նման իրավիճակում ի՞նչ պետք է անի Եվրոպան։ Տեսնո՞ւմ եք արդյոք հնարավորություն, որ դա փոխվի։
-Ինչ վերաբերում է Եվրոպային, ապա այն վերջապես ճիշտ ուղու վրա է կանգնել՝ ռազմականացման։ Վերջապես սովորական եվրոպացիները սկսում են հասկանալ, որ պատերազմի սպառնալիքը իրական է, և որ նրանք պետք է գոտիները ձգեն և զինվեն, այլ ոչ թե միայն հույսը դնեն Ամերիկայի վրա։
-Ի՞նչ կուզենայիք ասել Ուկրաինայի, Վրաստանի և Ռուսաստանի ժողովուրդներին։
-Ռուսաստանին ասելու ոչինչ չունեմ։ Ինչ վերաբերում է Ուկրաինային՝ մի երկիր, որին ես խորապես սիրում եմ և որին պատկանելության զգացում ունեմ, դա մեր մեծ պատերազմն է հանուն անկախության և հանուն ողջ ազատ աշխարհի։
Շատ դժվար է տեսնել, թե ինչպես ենք մենք կորցնում Ուկրաինայի լավագույն որդիներին ու դուստրերին։ Մարդիկ սարսափելի տառապում են։ Իմ փոքրիկ ուկրաինացի դուստրը՝ Ժասմինը, գտնվում է Կիևում՝ ռմբակոծությունների տակ, և իր կապույտ աչքերով նա ծնված օրվանից բացի պատերազմից ոչինչ չի տեսել։ Ամեն անգամ, երբ ռմբակոծում են Ուկրաինան, ես մեծ անհանգստություն եմ ապրում, քանի որ կուզենայի լինել այնտեղ, պաշտպանել նրան և կռվել Ուկրաինայի համար։
Ես վստահ եմ, որ պատերազմի վերջին փուլում թշնամին մոլեգնելու է և ավերելու է մեր քաղաքները։ Մենք ստիպված կլինենք փոխել ապրելակերպը, քանի որ ամեն ինչ հիշեցնելու է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակների Լոնդոնը։ Հարկավոր է կառուցել բազմաթիվ ապաստարաններ։ Մեզ անհրաժեշտ է այլ էներգետիկ համակարգ՝ հարմարեցված պատերազմի պայմաններին։ Ստացիոնար բենզալցակայանների փոխարեն պետք է լինեն բենզալցման շարժական կետեր։ Ջերմա- և էլեկտրամատակարարման ընկերությունները պետք է լիովին ապակենտրոնացված լինեն։
Մենք պետք է սովորենք այն մտքին, որ Կիևի կառավարական թաղամասը և ենթակառուցվածքների մեծ մասը կավերվեն։ Բայց մենք պարտավոր ենք մնալ առավելագույնս ճկուն։ Հարկավոր է ևս մի քիչ դիմանալ։ Այժմ չափազանց կարևոր է պահել ռազմաճակատը, և մենք ամեն ինչ կհասցնենք։ Հաղթանակից հետո Ուկրաինան կվերածվի համաշխարհային գերտերության, առանց որի չի լուծվի ոչ մի կարևոր հարց։
Ինչ վերաբերում է վրացիներին, ես անընդհատ ասում եմ նրանց՝ ձեռքներդ ծալած մի նստեք և մի սպասեք, մինչև հաղթանակած Ուկրաինան գա և ազատագրի ձեզ։ Ավելի մեծ դիմադրություն ցույց տվեք։ Ազատությունը պետք է վաստակել, այլ ոչ թե ստանալ որպես նվեր. եթե մենք արագ չգործենք, ապա ինքներս մեր գլխին փորձանք կբերենք։
Ռուսական խամաճիկներն ասացին ձեզ. «Մենք կխլենք ձեր ազատությունը, բայց երաշխավորում ենք ձեզ խաղաղություն»։ Եթե հավատաք դրան, ապա կկորցնեք ազատությունը և կստանաք իրական պատերազմ։
-Անձնական հարց, եթե թույլ կտաք։ Դուք նկատելիորեն փոխել եք արտաքին տեսքը։ Չէի՞ք պատմի, թե ինչու։ Ինքնե՞րդ եք ձեզ սանրվածք արել։
-Ինչ վերաբերում է սանրվածքին, ապա Վիշիվանկայի օրը (2026 թվականի մայիսի 21-ը. – խմբ.) ես հագա վիշիվանկա և եկա «դատարան» կազակական մազափնջով՝ որպես աշխարհի ամենաանկոտրում, տոկուն և հերոսական ազգի ներկայացուցիչ և քաղաքացի։
Գործարար և քաղաքական գործիչ Տիգրան Արզաքանցյանը և Նատալյա Ռոտենբերգը պաշտոնապես ամուսնալուծվել են։ Այս տեղեկությունը հայտնի է դարձել պաշտոնական ընթացակարգերի ավարտից հետո։
