Շքեղ ապրանքանիշերը տարիներ շարունակ ոչնչացրել են չվաճառված իրերը՝ բացառիկությունը պահպանելու և իրենց հավաքածուների արժեզրկումը կանխելու համար: Այժմ Եվրամիությունը փորձում է վերջ դնել այս պրակտիկային:
Սկսած 2026 թվականի հուլիսից՝ խոշոր ընկերություններին կարգելվի ոչնչացնել չվաճառված հագուստն ու կոշիկները, իսկ սկսած 2027 թվականի մարտից՝ ապրանքանիշերը պարտավոր կլինեն բացահայտել, թե որքան ապրանք են ոչնչացրել և ինչ պատճառներով: Այնուամենայնիվ, բազմաթիվ բացառություններ թույլ են տալիս նորաձևության տներին շրջանցել սահմանափակումները, իսկ պարտադիր հաշվետվությունը սպառնում է նրանց ոչ միայն հեղինակությանը վնաս հասցնելով, այլև առևտրային գաղտնիքների բացահայտմամբ, հաղորդում է Bloomberg-ը:
Շքեղ ապրանքների զգալի զեղչերն արդեն իսկ ցույց են տալիս, որ շուկան փոխվում է: Վերջերս Yoox հարթակում զամշե Brunello Cucinelli սպորտային կոշիկները վաճառվել են 617 եվրոյով՝ մոտավորապես 1300 եվրոյի փոխարեն, Gucci-ի մինի կիսաշրջազգեստը՝ 800 եվրոյով, իսկ Burberry-ի մարզաշապիկը՝ 200 եվրոյից պակաս՝ 60% զեղչով: Ընդհանուր առմամբ, կայքը առաջարկել է այս երեք ապրանքանիշերի մոտ 2500 ապրանք զգալի զեղչերով։
Սա շքեղության ոլորտի համար խոսուն ազդանշան է. նույնիսկ հարուստ գնորդները սկսում են խնայել գումար։ Արտադրողները ավանդաբար խուսափում են մեծածավալ վաճառքներից, քանի որ բացառիկությունը իրենց ապրանքի արժեքի հիմքն է։ Հետևաբար, որոշ ապրանքանիշեր նախընտրում էին այրել կամ մանրացնել չվաճառված ապրանքները։ Այժմ ԵՄ-ն փորձում է փոխել այս կանոնները, չնայած մասնագետները զգուշացնում են, որ դեռևս կան բացթողումներ։
Chanel–ից մինչև Gucci. չվաճառված ապրանքները ոչնչացվել են
Հոնկոնգում դատական գործը ուշադրություն է հրավիրել այս խնդրի վրա։ Օգոստոսին Շանելի պահեստի չորս նախկին աշխատակիցներ դատապարտվել են չորսից յոթ տարվա ազատազրկման՝ մոտավորապես 1.12 միլիոն դոլար արժողությամբ չվաճառված ապրանքներ գողանալու համար։ Ապրանքները նախատեսված էին ոչնչացման համար։
Ոստիկանությունը առգրավել է ավելի քան 700 ապրանք։ Դատական փաստաթղթերի համաձայն՝ Շանելը յուրաքանչյուր երեքից վեց ամիսը մեկ ոչնչացրել է 10,000-ից 20,000 հագուստ և այլ նորաձևության ապրանքներ։
Մեղադրյալներից մեկն ասել է, որ վաճառքի դուրս գալուց մոտ վեց ամիս անց չվաճառված ապրանքների գները նվազել են 25%-ով, իսկ մեկ տարի անց՝ 50%-ով։ Աշխատակիցները կարող էին դրանք գնել սկզբնական մանրածախ գնի 20%-ով։ Եթե ապրանքը դեռևս չէր կարողանում գնորդ գտնել, այն ոչնչացվում էր։
Chanel –ում նշել են, որ դատարանում բերված թվերը չեն արտացոլում ընկերության ներկայիս գործելակերպը։ Ըստ ապրանքանիշի՝ հավաքածուները այժմ արտադրվում են պատվերով, իսկ չվաճառված ապրանքները վերօգտագործվում, վերամշակվում և այլ կերպ վերամշակվում են։ Խնդիրը ազդում է ամբողջ ոլորտի վրա։ Եվրոպական շրջակա միջավայրի գործակալության տվյալներով՝ 2020 թվականին Եվրոպայում տարեկան ոչնչացվել է 264,000-ից 594,000 տոննա տեքստիլ, նախքան սպառողներին հասնելը։ Սա կազմում էր շուկայում առկա բոլոր ապրանքների 4-9%-ը և հանգեցրել է մինչև 5.6 միլիոն տոննա CO₂ համարժեք արտանետումների՝ մոտավորապես տարեկան արտադրվող մեկ միլիոն բենզինով աշխատող մեքենաների համարժեքին։
ԵՄ արգելք. Ինչու՞ շքեղ ապրանքանիշերը դեռ կարող են ոչնչացնել իրերը
2022 թվականին Ֆրանսիան, որտեղ գտնվում են բազմաթիվ խոշոր շքեղ տների գլխամասային գրասենյակները, ընդունել են շրջանաձև տնտեսության մասին օրենք: Այն պահանջում է, որ ընկերությունները վերօգտագործեն, վերամշակեն կամ գտնեն նոր կիրառություններ չվաճառված ապրանքների համար:
ԵՄ-ն նմանատիպ պահանջներ է ներկայացրել որպես կայուն արտադրանքի էկոդիզայնի վերաբերյալ իր կարգավորման մաս: Խոշոր ընկերությունների համար չվաճառված հագուստի և կոշիկի ոչնչացման արգելքը ուժի մեջ է մտել 2026 թվականի հուլիսին: 2027 թվականի մարտից սկսած՝ ապրանքանիշերը պարտավոր կլինեն հայտնել ոչնչացված ապրանքների քանակի և դրա պատճառների մասին:
Սա կրկնակի ռիսկ է ներկայացնում ոլորտի համար: Ինչպես բացատրել է շքեղ ապրանքների խորհրդատու Ջուլի Էլ Գուզին, ապրանքների ոչնչացումը կարող է հանգեցնել հանրային դատապարտման և վնասել ապրանքանիշի հեղինակությանը: Ավելին, հաշվետվությունը կարող է մրցակիցներին բացահայտել, թե որ հավաքածուներն ու ոճերն են, որ չեն վաճառվել:
Այնուամենայնիվ, նոր կանոնակարգերը նախատեսում են մի շարք բացառություններ:
Մասնավորապես, սահմանափակումները չեն վերաբերում կաշվե իրերին, այդ թվում՝ պայուսակներին, ինչպես նաև որոշակի սահմանափակ քանակությամբ հավաքածուներին: Հատուկ բացառություններ են նախատեսվում այն ապրանքների համար, որոնց լոգոտիպերը և ապրանքանիշերը չեն կարող հեռացվել առանց ապրանքը վնասելու: Ոչնչացումը թույլատրվում է նաև, եթե վերանորոգումը կամ վերականգնումը ավելի թանկ կլինի, քան ոչնչացումը և փոխարինումը:
Մեկ այլ պատճառ էլ անհաջող վերավաճառքի փորձն է. եթե ապրանքները չեն վաճառվում ինքնուրույն կամ բարեգործական կազմակերպության միջոցով ութ շաբաթվա ընթացքում, դրանք թույլատրվում են ոչնչացնել։
2024 թվականին Ֆրանսիայի իշխանությունները ստուգել են տեքստիլ արդյունաբերության 110 ընկերություններ՝ սկսած զանգվածային հագուստի արտադրողներից մինչև շքեղ ապրանքանիշեր: Ֆրանսիայի ֆինանսների նախարարության տվյալներով՝ ստուգումների մեծ մասը բացատրական բնույթի էին և չեն հանգեցրել տուգանքների: Կանոնները խախտելու համար առավելագույն տուգանքը 15,000 եվրո է։
Burberry, Gucci և Prada. Ի՞նչ է փոխվել ապրանքանիշերի խոստումներում
Որոշ նորաձևության տներ սկսել են վերանայել չվաճառված ապրանքների նկատմամբ իրենց մոտեցումը դեռևս նոր օրենքների ընդունումից առաջ։
2018 թվականին Burberry-ն, բաժնետերերի ճնշման ներքո, հայտարարել է, որ դադարեցնում է չվաճառված ապրանքների ոչնչացումը:
Սակայն, ընկերության 2026 թվականի ապրիլյան բնապահպանական քաղաքականության մեջ նշվում է ապրանքների ոչնչացումը այրման կամ աղբավայրում վերացնելու մտադրության մասին: Մասնագետները նշում են, որ այս ձևակերպումը տեղ է թողնում արտադրանքի ոչնչացման այլ մեթոդների համար: Burberry-ն հրաժարվել է մեկնաբանություն տալ։
2020 թվականին Kering-ը, որը Gucci-ի և Saint Laurent-ի սեփականատերն է, նույնպես պարտավորվել է վերացնել չվաճառված ապրանքների ոչնչացումը: Այդ ժամանակ ընկերությունը հայտարարել էր, որ այս պրակտիկան արգելված է ամբողջ խմբում: Սակայն, վերջին զեկույցում «արգելված» բառը հանվել է, այժմ վերաբերում է միայն համապատասխան կարգավորիչ պահանջներին համապատասխանությանը: Kering-ը նույնպես հրաժարվել է մեկնաբանել փոփոխությունները։
Իր 2023 թվականի կայուն զարգացման զեկույցում Prada-ն նպատակ է դրել մինչև 2024 թվականը վերացնել չվաճառված ապրանքների ոչնչացումը: 2024 և 2025 թվականների զեկույցներում այս պարտավորության վերաբերյալ որևէ թարմացում չի ներառվել: Ընկերության խոսնակը, սակայն, հայտարարել է, որ խումբը հավատարիմ է զրոյական ոչնչացման քաղաքականությանը և փնտրում է իր պաշարները կառավարելու կայուն եղանակներ: Նրա խոսքով, քաղաքականության ընդունումից ի վեր ոչ մի ապրանք կամ նյութ չի ոչնչացվել։
Բրունելլո Կուչինելլին, մյուս կողմից, ողջունել է նոր կանոնները: Գլխավոր տնօրեն Ռիկարդո Ստեֆանելլին նշել է, որ դրանք համապատասխանում են ապրանքանիշի փիլիսոփայության մեջ վաղուց ներկառուցված սկզբունքներին:
LVMH-ը, որը Louis Vuitton-ի, Dior-ի և այլ շքեղ ապրանքանիշերի սեփականատերն է, նաև նշել է, որ եվրոպական արգելքը համապատասխանում է այն գործելակերպին, որն իր շատ տներ արդեն իսկ իրականացնում են ֆրանսիական օրենսդրության համաձայն:
Hermès-ը, որը հայտնի է իր Birkin պայուսակներով, նպատակ է դրել մինչև 2030 թվականը ստեղծել խմբի բոլոր չվաճառված ապրանքների վերամշակման համակարգ: Ընկերությունը նախկինում հայտարարել էր 2025-2030 թվականների ընթացքում չվաճառված ապրանքների 100%-ը նվիրաբերելու կամ վերամշակելու իր մտադրության մասին՝ հայտնելով, որ այս նպատակին արդեն հասել են Ֆրանսիայում:
Հաշվետվողականությունը կարող է ավելի ցավոտ լինել, քան արգելքը
Չնայած բազմաթիվ բացառություններին, փորձագետները կարծում են, որ ոլորտի համար ամենալուրջ հետևանքները կարող են լինել ոչ թե արգելքն ինքնին, այլ ոչնչացված ապրանքների մասին տեղեկատվությունը բացահայտելու պահանջը: Սառա Մաթյեի խոսքով՝ պարտադիր մոնիթորինգը կօգնի բացահայտել չափազանց լայն բացթողումները և հասկանալ, թե ինչպես են ընկերությունները շրջանցում սահմանափակումները: Հանրային հաշվետվությունը կարող է նաև փոխել մրցակցային դաշտը. ապրանքանիշերը ստիպված կլինեն բացահայտել, թե որ ապրանքներն են չվաճառվել և, ի վերջո, ոչնչացվել։
Նախկինում ընկերությունները փորձում էին խուսափել նման տվյալներ տրամադրել բնապահպանական կազմակերպություններին կամ մրցակիցներին։ Deutsche Umwelthilfe-ի Վիոլա Վոլգեմութը կարծում է, որ թափանցիկությունը կարող է ավելի արդյունավետ լինել, քան լիակատար արգելքը։
Շքեղության ոլորտի համար նոր իրականություն է ի հայտ գալիս. շրջակա միջավայրի պաշտպանության պատասխանատվությունը հայտարարելը այլևս բավարար չէ։ Նորաձևության տները ստիպված կլինեն բացատրել, թե ինչ է պատահում չվաճառված հավաքածուների հետ և ապացուցել, որ բացառիկությունը պահպանելու ցանկությունը այլևս չի արդարացնում ռեսուրսների անիմաստ օգտագործումը։
Այս տարվա հունվարից սեպտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում Ադրբեջանը Հայաստան է արտահանել 23․450․070 դոլարի ապրանք։
