Այսօր լրանում է հոկտեմբերի 27-ի ոճրագործության 27-րդ տարելիցը:
1999 թվականի այս օրը զինված հանցագործների մի խումբ ԱԺ հերթական նստաշրջանի՝ կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ, ներխուժեց խորհրդարան և գնդակահարեց պետական գործիչների:
Ահաբեկչությանը զոհ գնացին Ազգային ժողովի նախագահ Կարեն Դեմիրճյանը, վարչապետ Վազգեն Սարգսյանը, ԱԺ փոխնախագահներ Յուրի Բախշյանն ու Ռուբեն Միրոյանը, պատգամավորներ Արմենակ Արմենակյանը, Հենրիկ Աբրահամյանը, Միքայել Քոթանյանը և օպերատիվ կառավարման նախարար Լեոնարդ Պետրոսյանը:
Ահաբեկչական խումբը պատանդ էր վերցրել 91 մարդու, հիմնականում՝ պատգամավորների։ Գերեվարված են եղել նաև նիստը լուսաբանող լրագրողները, որոնց որոշ ժամանակ անց ահաբեկիչները ազատ են արձակել։ Վիրավորում ստացած պատգամավորներին և կառավարության անդամներին նույնպես որոշ ժամանակ անց դուրս են թողել։
Պատանդ մնացած անձինք ազատ են արձակվել հոկտեմբերի 28-ի լուսադեմին՝ ահաբեկիչների կողմից զենքերը վայր դնելուց ու հանձնվելուց հետո։
Դատարանը 2003 թվականի դեկտեմբերի 2-ին հրապարակեց գործով դատավճիռը: Նորք-Մարաշ շրջանային դատարանի դատավոր Սամվել Ուզունյանը ոճրագործությունն իրականացրած 7 ահաբեկիչների նկատմամբ կայացրեց վճիռ, ըստ այդմ՝ 6 հոգի դատապարտվեց ցմահ, իսկ 1-ը՝ 14 տարվա ազատազրկման:
2024–ի օգոստոսի 26–ին «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկում մահացել է «Հոկտեմբերի 27»-ի ոճրագործության գործով ցմահ դատապարտված 64-ամյա Աշոտ Կնյազյանը:
«Հոկտեմբերի 27»-ի ոճրագործության գործով ցմահ դատապարտվածներից ողջ են Նաիրի և Կարեն Հունանյանները, Դերենիկ Բեջանյանը:
Հիշեցնենք՝ «Հոկտեմբերի 27»-ի գործը վերաբացվել է 2018–ից հետո ԱԺ նախկին փոխնախագահ Յուրի Բախշյանի այրու՝ Անահիտ Բախշյանի դիմումի հիման վրա:
Հոկտեմբերի 27-ի զոհերի հիշատակը հավերժացնելու համար 2009 թվականին Ազգային ժողովի շենքի բակում տեղադրվել է Երվանդ Քոչարի «Բիբլիական Դավիթը» (1953 թ.) քանդակը:
Համայնքային ոստիկանության Մասիսի բաժնի ծառայողները ստացել են օպերատիվ տեղեկություն, որ Արարատի մարզի Սիփանիկ գյուղի վարչական տարածքում առանց համապատասխան թույլտվության իրականացվում է ապօրինի ձկնաբուծություն։
ՆԳՆ ոստիկանության հաղորդագրության համաձայն՝ հոկտեմբերի 22-ին կատարված ստուգման արդյունքում պարզվել է, որ Սիփանիկի վարչական ղեկավարն ու նրա որդին վարձակալած տարածքում, գյուղատնտեսական նշանակության հողում, կառուցել են չորս լճակ, որոնք շահագործելու համար հորատված խորքային հորից մղում են վայրկյանում 40 լիտր ջուր՝ չունենալով ջրօգտագործման թույլտվություն։
Ըստ նախնական տվյալների՝ պետությանը պատճառվել է 17 միլիոն դրամից ավելի վնաս, ինչը մասամբ վերականգնվել է։
Համայնքային ոստիկանության Մասիսի բաժնի ծառայողները Սիփանիկի վարչական ղեկավարին և որդուն ձերբակալել և կազմված փաստաթղթերի հետ ներկայացրել են Մասիսի քննչական բաժին, որտեղ նախաձեռնվել է քրեական վարույթ։
«Հրապարակ» օրաթերթը գրում է. Մեր տեղեկություններով, ԱԱԾ մեկուսարանում գտնվող Գագիկ Խաչատրյանի առողջական վիճակը վատացել է։ Պատգարակին գամված Խաչատրյանի մարմնի որոշ հատվածներում պառկելախոցեր են առաջացել, նաեւ թոքաբորբ զարգանալու վտանգ կա։
Հիշեցնենք, որ ՊԵԿ նախկին նախագահ Գագիկ Խաչատրյանը մեղադրվում է պաշտոնեական լիազորությունները չարաշահելու եւ առանձնապես խոշոր չափերով հափշտակություն կատարելու մեջ։ Նրան կալանավորել եւ կալանավայր են տեղափոխել պատգարակի վրա, դատական նիստերին էլ մասնակցում էր պառկած վիճակում, իսկ վերջին նիստերին առհասարակ չի մասնակցում` հիվանդության պատճառով:
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մի առիթով հայտարարել է, որ նա սիմուլյանտ է` հիվանդ է ձեւանում: Խաչատրյանի առողջական վիճակի մասին նրա պաշտպան Երեմ Սարգսյանը «Հրապարակ»-ին ասաց, որ երկար պառկելու հետեւանքով թոքաբորբ է զարգանում, ինչի առկայությունը Խաչատրյանի մոտ ստուգելու համար գրավոր դիմել են «Քրեակատարողական բժշկության կենտրոն» ՊՈԱԿ-ին, սակայն դեռ պատասխան չեն ստացել։
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնում նախաձեռնված քրեական վարույթի շրջանակում կատարված մեծածավալ վարութային և ապացուցողական գործողությունների արդյունքում պարզվել և հիմնավորվել է, որ Ն.Մ.-ն, հանդիսանալով ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության «Երևանի «Զատիկ» երեխաների աջակցության կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի դաստիարակ, 2026 թվականի օգոստոսի 9-ին ֆիզիկական բռնության է ենթարկել իրենից կախվածության մեջ գտնվող՝ նույն կազմակերպությունում շուրջօրյա խնամքի ծառայություն ստացող, 2012 թվականին ծնված անչափահաս սանին։
Մասնավորապես, Ն.Մ.-ն, օրվա կարգացուցակով սահմանված քնի ժամին ննջասենյակում գտնվելու փոխարեն անչափահասին նկատելով միջանցքում, վերջինիս հրելով տեղափոխել է խմբասենյակ, որտեղ գտնվող այլ սաների և աշխատակիցների ներկայությամբ տևական ժամանակ ձեռքերով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ է հասցրել նրա գլխին և մարմնի տարբեր հատվածներին, որի հետևանքով անչափահաս սանին պատճառվել է ֆիզիկական ուժեղ ցավ և հոգեկան ուժեղ տառապանք։
Քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում, հսկող դատախազի որոշմամբ, Ն.Մ.-ի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ Քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 6-րդ կետերով (ֆիզիկական ուժեղ ցավ կամ հոգեկան ուժեղ տառապանք պատճառելը՝ անչափահասի նկատմամբ):
Վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը, որը հետագայում փոփոխվել է տնային կալանքով։
Քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է հսկող դատախազին՝ այն հաստատելու և դատարան ուղարկելու համար։
դիտվել է 5 անգամ
Լրահոս
Ամենաընթերցվածները
Շուտով
Հոկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 12։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Երվանդ Բոզոյանը
Հոկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 11։30-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Արման Աբովյանը
Հոկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 13։30-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Խոսրով Հարությունյանը
Հոկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 16։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Հովհաննես Իշխանյանը
Հոկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 15։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Ռուզաննա Ստեփանյանը
Հոկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Էդգար Էլբակյանը
Հոկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 13։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Սուրեն Սուրենյանցը
Հոկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 11։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Հայկ Նահապետյանը
Հոկտեմբերի 23-ին՝ ժամը 15։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Խաչիկ Մանուկյանը
Հոկտեմբերի 23-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Աշոտ Անդրեասյանը
Ես մի քանի ուղղություններով կրթություն եմ ստացել, բայց մինչև այսօր դժվարանում եմ պատասխանել ամենասովորական հարցերից մեկին՝ ի՞նչ մասնագետ ես։ Արևելագիտություն, միջազգային հարաբերություններ, հետո՝ գործադիր MBA մարքեթինգի ոլորտում, առաջնորդության ծրագիր Սթենֆորդի համալսարանում․ այս ամենն իմ կրթության մասին է, բայց ամբողջությամբ չի բացատրում այն աշխատանքը, որով զբաղվում եմ։ Իրականում արածիս մեջ ամենաշատը երևի մարդաբանություն կա՝ մարդուն, նրա հույզերն ու սպասելիքները, որոշումներն ու ստեղծած համակարգերը հասկանալու իմաստով։ Մասնագիտություն ընտրելիս, իհարկե, այս ամենի մասին չէի մտածում։ Պատմություն շատ էի սիրում, նայել էի՝ որտեղ պատմության ընդունելության քննություն կա, և այդպես էլ որոշել էի՝ ուր ընդունվել։ Այսօր էլ երեխաները հաճախ մասնագիտական ընտրությունն անում են ըստ այն առարկաների, որոնք լավ գիտեն, այն մասնագիտությունների, որոնք հասակակիցների շրջանում հեղինակավոր են, կամ պարզապես այն չափանիշով, թե որտեղ կարող են ընդունվել։ Հետո այդ նույն երիտասարդն ասում է՝ «գործ չկա», իսկ գործատուն՝ «աշխատող չենք գտնում», և երկուսն էլ իրավացի են լինում։ «Գործ չկա»-ի տարբեր պատճառները Մարդը կարող է աշխատանք չունենալ, որովհետև իր բնակավայրում իր մասնագիտության պահանջարկը չկա, կամ առաջարկվող վարձատրությունն ու աշխատանքի մակարդակը չեն համապատասխանում իր որակավորմանը, կամ աշխատաժամերը չեն համատեղվում երեխայի խնամքի հետ։ Առաջարկվող աշխատանքներից ավելի բարձր որակավորում ունեցող մասնագետի համար էլ գործ գտնելը կարող է նույնքան դժվար լինել, որքան սկսնակի համար։ Հետևաբար, զբաղվածության աջակցությունը պիտի սկսվի կոնկրետ խոչընդոտը հասկանալուց։ Բոլորին նույն բանաձևն առաջարկելով՝ կարող ենք շատ մարդկանց լրացուցիչ մի բան սովորեցնել՝ այդպես էլ չլուծելով նրանց աշխատանքի խնդիրը։ Մարդը՝ հաստիքից առաջ Ինձ թվում է՝ կառավարման խնդիրները սկսվում են նրանից, երբ մենք ավելի հեշտ ենք նկարագրում մասնագիտություններն ու հաստիքները, քան ճանաչում այն մարդկանց, որոնք պիտի զբաղվեն այդ գործով։ Մարդկային ռեսուրսների կառավարման ավանդական պատկերացմանը փոխարինելու է եկել տաղանդների կառավարման մոտեցումը, և սա ուղղակի «կադրերի բաժնի» հերթական նորաձև անվանափոխությունը չէ։ Եթե մի թիմում երկու ուժեղ տակտիկական մտածողություն ունեցող մասնագետ ես հավաքել, հետո դժվար է նրանցից պահանջել այն տեսլականը, որի համար ռազմավարական մտածողություն է պետք։ Եթե երեք ստեղծարար մարդու ես միավորել, բայց թիմում չունես մեկը, որը կարողանում է կազմակերպել աշխատանքը, բաշխել ժամանակն ու գործն ավարտին հասցնել, զարմանալի չէ, որ գեղեցիկ գաղափարները մնում են թղթի վրա։ Այդ ճանաչումը պիտի սկսվի կրթության մեջ՝ վաղ տարիքից, երբ երեխան կարող է իրեն տարբեր ուղղություններում փորձել։ Սա նաև մանկավարժական կրթությունը վերաիմաստավորելու առիթ է, որպեսզի ապագա ուսուցիչը պատրաստ լինի ուղղորդելու տարբեր կարողություններ ու սպասելիքներ ունեցող սովորողների: Առհասարակ, կարծում եմ, որ ուսուցչի մասնագիտությունը չի կարող կտրված լինել աշխատաշուկայի թելադրած կանոններից, և Մանկավարժական համալսարանում ուժեղ դիմորդներ ներգրավվելու ու ուսուցչի մասնագիտությունն ավելի գրավիչ դարձնելու ուղղությամբ քայլեր են պետք։ Նույն սեղանի շուրջ՝ տարբեր լեզուներով Գործատուներն ու կրթական ծրագրեր մշակողները կարող են նստած լինել նույն սեղանի շուրջ, հաղորդակցվել հայերենով, բայց իրականում տարբեր լեզուներով խոսել։ Այդ պատճառով համագործակցության նույնիսկ ֆորմալ առումով ճիշտ կազմակերպված հարթակները միշտ չէ, որ արդյունք են տալիս։ «Լավ մարքեթոլոգ» ասելով՝ գործատուն կարող է պատկերացնել մարդ, որը վաղվանից կվարի իր սոցիալական ցանցերի էջերը՝ տեսանյութ կնկարի, մեկնաբանություններին կպատասխանի ու գովազդ կմիացնի։ Մինչդեռ բուհը պատրաստում է մասնագետի, որը պիտի կարողանա ուսումնասիրել շուկան և մշակել մարքեթինգային ռազմավարություն՝ առանց տեսանյութ նկարելու հմտություն տալու։ Համալսարանի հիմնարար կրթությունը արժեք ունի հենց այն պատճառով, որ չի սպառվում առաջին աշխատատեղով, բայց մինչև այդ առաջին աշխատանքը հասնելու ճանապարհը նույնպես պետք է կառուցված լինի։ Գործնական քայլ կարող է լինել բուհերի և գործատուների համատեղ մշակած մոդուլների առաջարկը: Նույն մոդուլները կարելի է հասանելի դարձնել նաև արդեն աշխատող մարդկանց, որոնք իրենց մասնագիտության ներսում նոր հմտություններ ձեռք բերելու կարիք ունեն։ Փոխվում են և՛ աշխատանքը, և՛ սպասելիքները Արհեստական բանականությունը փոխում է աշխատանքի բովանդակությունը, և «AI սովորեք» խորհուրդն ինքնին լուծում չէ։ Պետք է հասկանալ՝ տվյալ մասնագիտության մեջ որ առաջադրանքներն են ավտոմատացվում, ինչ նոր կարողություններ են պահանջվում և ինչպես է սկսնակը փորձ ձեռք բերելու, եթե իրեն նախկինում վստահվող պարզ աշխատանքներն այժմ կատարում է գործիքը։ Միաժամանակ, պետք է հաշվի առնել միլենիալների ու արդեն աշխատաշուկա մտած Z սերնդի սպասելիքները։ Աշխատավարձի կողքին նրանց ընտրության վրա կարող են ազդել ընդհանուր տեսլականի զգացողությունը, ինքնուրույնությունը, աճելու հնարավորությունը, ղեկավարի վերաբերմունքը, աշխատանքի իմաստն ու անձնական կյանքի համար ժամանակ ունենալը։ Այս սպասելիքները բոլորի մոտ նույնը չեն, բայց դրանք անտեսելով՝ հեշտ է աշխատանքի առաջարկը մերժելը պարզապես «աշխատելու ցանկության բացակայություն» համարել։ Գուցե «գործ կա՞» հարցին պատասխանելու համար նախ պիտի հասկանանք՝ ինչու մարդն ու իրեն համապատասխան աշխատանքը չեն գտնում իրար։ Այդ որոնումը սկսվում է դեռ վաղ տարիքից, երբ օգնում ենք երեխային իր սիրած «պատմություն» առարկայի մեջ տեսնել նաև այն գործը, որով մի օր կուզենա զբաղվել։ Անժելա Կժդրյանը ԵՊՀ դասախոս է, ռազմավարական հաղորդակցության մասնագետ: Սյունակում արտահայտված մտքերը պատկանում են հեղինակին եւ կարող են չհամընկնել Մեդիամաքսի տեսակետներին:
Հոկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 12։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Երվանդ Բոզոյանը
Հոկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 11։30-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Արման Աբովյանը
Հոկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 13։30-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Խոսրով Հարությունյանը
Հոկտեմբերի 27-ին՝ ժամը 16։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Հովհաննես Իշխանյանը
Հոկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 15։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Ռուզաննա Ստեփանյանը
Հոկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Էդգար Էլբակյանը
Հոկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 13։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Սուրեն Սուրենյանցը
Հոկտեմբերի 26-ին՝ ժամը 11։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Հայկ Նահապետյանը
Հոկտեմբերի 23-ին՝ ժամը 15։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Խաչիկ Մանուկյանը
Հոկտեմբերի 23-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Աշոտ Անդրեասյանը
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ հոկտեմբերի 27-ին պլանային նորոգման աշխատանքներ իրականացնելու նպատակով ժամանակավորապես կդադարեցվի հետևյալ հասցեների էլեկտրամատակարարումը`
Վայոց ձորի մարզ
11:00–14:00 Շատին, Արտաբույնք, Հորբատեղ և Եղեգիս գյուղեր,
Սյունիքի մարզ
11:00–16:00 Ծղուկ գյուղ մասնակի,
11:00–17:00 Թխկուտ, Լեհվազ և Վարդանիձոր գյուղեր:
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերությունը հորդորում է հետևել էլեկտրաանվտանգության կանոններին:
Հայաստանի տնտեսական ապագայի շուրջ ծավալվող քննարկումները գնալով ավելի ու ավելի են հիշեցնում աբսուրդի թատրոն, որտեղ իշխանական վերնախավը փորձում է անհոգ ժպիտով դիմավորել երկրի գլխին կախված լուրջ մարտահրավերները:
Մինչ իշխանավորները ցուցադրական թեթևամտությամբ են արձագանքում ռուսական գազի՝ հնարավոր 69 տոկոս թանկացման լուրերին, շարքային քաղաքացին ստիպված է կատարել պարզ, գուցե կոպիտ, բայց դաժան հաշվարկ։ Եթե այսօր տան կապույտ վառելիքի համար վճարում եք, դիցուք, 10000 դրամ, ապա մոտ ապագայում ստիպված եք լինելու արդեն վճարել 16900 դրամ։ .
Փոխանակ ստեղծված ճգնաժամային իրավիճակին սթափ գնահատական տալու և գործնական քայլեր ձեռնարկելու, կառավարող թիմում նախընտրում են ամեն ինչ վերածել դատարկաբանության և անհոգ շաղակրատանքի՝ փորձելով հանրությանը համոզել, թե իբր ամեն ինչ վերահսկողության տակ է: Մինչդեռ հարցն այն է, որ պետական կառույցները մատը մատին չեն տալիս այս ահռելի հարվածը մեղմելու համար, և յուրաքանչյուր օրն աշխատում է բացառապես երկրի տնտեսության դեմ։
Դեռևս աշնան սկզբին Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը հստակ հայտարարել էր, որ գազի հնարավոր թանկացումը կարող է հանգեցնել ապոկալիպտիկ հետևանքների, և որ պահանջելու է կառավարությունից ոչ ստանդարտ ու բավականին կոշտ քայլեր։ Բայց իշխանական դիլետանտ «տնտեսագետների» համար մասնագիտական զգուշացումները ոչ մի արժեք չունեն. նրանց համար շատ ավելի հեշտ է վերևից նայելով հայտարարել, թե տարիների փորձ ունեցող մասնագետները պարզապես «չեն հասկանում տնտեսությունից»։
Գործադիր իշխանության ղեկավարն ու նրա քաղաքական թիմը շարունակում են ձևացնել, թե զարմանում են, թե ինչպես կարող է ԵԱՏՄ-ն իրենց պես «անվերապահորեն ազնիվ ու պարկեշտ» գործընկերոջ հետ խոսել վերջնագրերի լեզվով։ Մինչդեռ ԵԱՏՄ անդամ երկրների վարչապետների ստորագրությամբ հրապարակված զեկույցներում բաց տեքստով արձանագրված է, որ Երևանի՝ դեպի Եվրամիություն ձգտելու և միաժամանակ ԵԱՏՄ արտոնություններից օգտվելու քաղաքականությունը գնահատվում է որպես երկակի և անբարեխիղճ խաղ։
Թվերն ու հաշվարկները, սակայն, անողոք են. ԵԱՏՄ շրջանակներում արդեն կազմվել են հնարավոր սցենարները։ Միությունից դուրս մնալու կամ հարաբերությունների վատթարացման դեպքում, գազի թանկացումից զատ, Հայաստանին սպառնում է համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) շուրջ 16 % նվազում, ապրանքների և ծառայությունների արտահանման 42 % ու ներմուծման 27 % կտրուկ անկում, ինչպես նաև առնվազն 15 %-անոց գնաճ։
Եթե այս կանխատեսումների նույնիսկ չնչին մասն իրականանա, երկրի տնտեսությունը կհայտնվի փլուզման եզրին։ Եվ սա այն պարագայում, երբ ներկայիս իշխանության կառավարման 8 տարվա ընթացքում Հայաստանի տնտեսական կախվածությունը ԵԱՏՄ-ից ոչ թե նվազել է, այլ ավելացել է ուղիղ 5 անգամ։
«ՏԻՄ-երը պետության առանցքն են, պետության բջիջը, որտեղ ցանկացած իշխանություն փորձում է պահել իր, այսպես ասած, ազդեցության գոտիները, իր ճյուղավորված բջիջները, որպեսզի հետագայում իր քաղաքականությունը, կենսագործունեությունը հեշտությամբ կյանքի կոչի։ ՏԻՄ ընտրությունները միգուցե ոչ առաջնային են եղել իշխանությունների համար, սակայն նրանք փորձել են, համապատասխան գործիքակազմ կիրառելով, տեղում ներկայացված լինել»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է քաղաքագետ Արմեն Հովասափյանը, երբ անդրադառնում ենք կիրակի օրը Հայաստանի տարբեր համայնքներում տեղի ունեցած ընտրություններին։ Ընդգծում է՝ ընդդիմադիր ուժերը պետք է լայն թափով մասնակցեն ընտրություններին բոլոր համայնքներում։ «Իմ կարծիքով, ՏԻՄ-երն ամենաառանցքային հատվածներից են, դրանք պետք է չանտեսվեն։ Քաղաքական ուժերը պետք է անպայման մասնակցեն այդ ընտրություններին։ Շատ դեպքերում խոսքն անգամ հաղթանակի մասին չէ, բայց համայնքում ներկայացվածություն ունենալու, տեղական խնդիրներն օրակարգ բերելու, հանրայնացնելու հարցերը պետք է լուծի ավագանին։ Ոչ ոք չի խոսում այս կամ այն համայնքում ջախջախիչ հաղթանակ գրանցելու մասին, բայց պետք է ունենալ ավագանու իքս թվով անդամ, որպեսզի հետագայում տեղացի մարդը իմանա, որ դու կաս, իր դարդ ու ցավով ապրում ես։ Ճիշտ պահին էլ այդ մարդուն կասես՝ քո հարցերը ժամանակին բարձրաձայնել ենք եւ լուծել։ ՏԻՄ-ը քաղաքական թիմի համար հետագայում լինելու է պլացդարմ աշխատելու համար։ Հիմա մեր ընդդիմադիր շրջանակները կտորներով էին աշխատում տարբեր տեղերում՝ չնայած դա էլ ունի իր հիմնավոր պատճառները։ Մարդիկ չեն ուզում մասնակցել ընտրությունների։ Ստեփանավանի և Մարտունու դեպքերն էլ՝ վառ օրինակ. մարդկանց ձերբակալեցին՝ ինչ-որ կլոունադաներ սարքելով, մեղադրանքներ ներկայացնելով։ Երկակի վիճակ է ստեղծվում, մարդիկ չեն մասնակցում, ստացվում է, որ անտարբեր են, մասնակցում են, ուղղակի բռնում, տանում են»։
Անդրադառնում է իշխող ուժի՝ ՏԻՄ ընտրությունների արդյունքներով ունեցած ոգևորվածությանը։ «Այնպիսի տպավորություն է, որ մասնակցում ենք, ասենք, 1980-ական թվականների՝ բրեժնևյան ժամանակաշրջանի ընտրություններին, երբ լինում էր մի թեկնածու և ստանում էր 97 տոկոս ձայն։ Նրանց հրապարակած տոկոսներից ուղղակի ապշահար ես լինում։ Բայց սա լավ բանի մասին չի խոսում։ Սա վկայում է այն մասին, որ այս համակարգում լճացումներ կան, որոնք գնալով խորանում են։ Բրեժնևյան ժամանակաշրջանը ԽՍՀՄ-ի լճացման տարիներն էին, մարդիկ «ուրախ» ապրում էին, գողանում պետությունից, աջ ու ձախ տանում էին՝ ինչ կարողանում էին, վերջում համակարգը ներսից պայթեց, գլխի վրա շուռ եկավ, և ոչ ոք չկարողացավ այդ թափանիվը կանգնեցնել։ Տեսեք՝ Սերբիայի նախագահ Ալեքսանդր Վուչիչը, որը 14 տարի կառավարում էր երկիրը, արթնացավ և պարզեց, որ էլ երկրի ղեկավար չէ։ Հավերժության մոլուցքը, որ մեր երկրի ղեկավարներն ունեն, մի տեղ կտրվում է։ Տեսնում ենք, որ տարբեր երկրներում ակցիաներ են տեղի ունենում։ Երբ փորձում ենք այդ ամենը պրոյեկտել մեր իրականության հետ, տեսնում ենք, որ գործընթացներ կարող են լինել մեկ կայծից, գուցե նաև ապաքաղաքական կայծից։ Ընդ որում՝ սա ցավալի փաստ է։ Չարիքների շղթա ենք տեսել՝ պատմական հայրենիքի կորուստ, մեր եղբայրների ու քույրերի տեղահանում, անվտանգային խորքային ճգնաժամեր և այլն։ Բայց չեմ բացառում, որ սոցիալական սովորական խնդրից անպատմելի պատկեր ունենանք։ Դա կանգնեցնելու զրոյական շանս է լինելու, ո՛չ մի պոպուլիզմ, ո՛չ մի դեմագոգիա չի կարողանալու դրա դեմն առնել։ Չեն կարողանալու մարդկանց համոզել, ինչ-որ բլեֆներ անել։ Դրա ռիսկերը կան։ Ընդդիմադիր շրջանակներն էլ պետք է ճիշտ մեխանիզմով աշխատեն, բայց, ցավոք, տարբեր տեղերում կա՛մ ճիշտ չեն «կրակում», կա՛մ ճիշտ չեն աշխատում»,-նկատում է մեր զրուցակիցը։
Նիկոլ Փաշինյանն օրերս նաև հրապարակ նետեց արտահերթ ընտրություններ անցկացնելու հնարավորության մասին դիսկուրսը՝ նշելով, որ եթե ընդդիմությանը չկարողանան համոզել կողմ արտահայտվել Սահմանադրության փոփոխությանը, ապա հնարավոր է՝ Հայաստանում կրկին ընտրություններ լինեն։ Քաղաքագետը նշում է՝ զգացողություն, որ Նիկոլ Փաշինյանը պատրաստվելու է արտահերթ ընտրությունների, ինքն ունեցել է մոտավորապես մեկուկես ամիս առաջ։ «Այս մարդն իր խնդիրը չի լուծել։ Նա ունի լեգիտիմ կառավարման խնդիր, խոսքը ԱԺ-ում սահմանադրական մեծամասնության ապահովման մասին է։ Նա ասում էր՝ ժողովուրդ ջան, ինձ տվեք 65 տոկոս ձայն, միայն հաղթանակն ինձ բավարար չէ, ինձ պետք է, որ ունենամ 65 տոկոսանոց մանդատ, որ կարողանամ իմ անելիքներն անել։ Նա դա անթաքույց ասում էր։ Այս մարդը բարդույթավորված չի, լեզվի տակ ոսկոր չկա, կաղապար ու կապանք չունի։ Ինչ ուզում, պարզ տեքստով ասում է։ Արտահերթ ընտրության գաղափարն իր համար այսօր օրակարգային է։ Նա հոգու խորքում վստահ է լինելու, որ ստանալու է նախատեսվածից շատ ձայներ, մեկին կբռնի, մյուսին բաց կթողնի, մեկի վրա մի բան կսարքի, մարդկանց մոտ ապատիկ տրամադրություններ կստեղծի։ Մարդիկ հոգնում են այս ամենից, ձանձրանում։ Մարդուն տեղամաս տանելը շատ պրոբլեմատիկ հարց է։ Քարոզչություն, գովազդ, պաստառ, այս ամենը մարդու մոտ հակակրանք է առաջացնում ամբողջ գործընթացի նկատմամբ, բայց դա պետք է Նիկոլ Փաշինյանին։ Որքան քիչ մարդ գնա ընտրատեղամաս, այնքան նա կուժեղանա։ Նա վստահ է, որ քիչ մասնակցություն է լինելու։ Ասենք՝ լինելու է 42 տոկոս մասնակցություն։ Այս պարագայում նա կապահովի իր 65-70 տոկոսը, ընդդիմությունից յուրաքանչյուրը կարող է 5-7 տոկոս ձայն ունենալ և այլն, մի խոսքով՝ իր երազած ԱԺ-ն կկազմավորի»,-ասում է նա։
Հիշեցնում է՝ ընտրությունների ժամանակ կա հանձնաժողով, որն ունի իրեն տրված մանդատը, ըստ դրա, կազմակերպում և իրականացնում է ընտրությունը, այսինքն՝ տեղում գործիքներ չունես ինչ-որ բան անելու, ընդամենը կարող ես վերահսկում իրականացնել։ «Բայց տեղամասում վերահսկում իրականացնելը հարցի շատ քիչ տոկոսն է։ Տեղում կան վստահված անձինք, դիտորդներ, վերջիններս կարգին աշխատանք են կատարում, օրվա մեջ շրջում են, հասկանում իրավիճակը, արձանագրում են խախտումները և այլն։ Տեղամասում այդ վերահսկողությունը, որպես կանոն, իրականացվում է բարձր մակարդակով։ Հարցի այլ կողմն է տեղամասից դուրս՝ մինչև տեղամաս հասնելու պրոցեսը։ Ընդդիմադիր բազմաթիվ մարդկանց, բառի բուն իմաստով, ձեռքերը ոլորում, տանում են, ասում՝ կաշառակեր ես, իսկ իրենք կազմակերպված, մեքենաներով մարդիկ են բերում ու տանում։ Տեղամասում գտնվելով՝ մարդը լիազորություն չունի որևէ բան անելու, երկրորդն էլ՝ ուղղակի ֆիզիկապես չեն կարող հասցնել բոլոր տեղերում լինել։ Ընդդիմադիր ուժերն ամեն ինչ պետք է կազմակերպեն հստակ, մեկ գծով, ամենակարևորը՝ դա պետք է լինի համակարգված։ Բոլորը պետք է իմանան, թե ինչ են անելու, իմանան, թե որ սցենարի դեպքում ինչպես են գործելու։ Դերաբաշխվածություն պետք է լինի, ամեն մեկը պետք է հստակ իմանա իր անելիքը։ Դրա համար էլ ընդդիմադիր թևի գործիչներն իրար չպետք է թիրախավորեն, չտիրաժավորեն անհիմն թեզեր, չսկսեն իրար հակադարձել։ Այսօր այն իրավիճակում չենք, որ իրար մեղադրենք։ Ունենք հստակ իրավիճակ, որից պետք է դուրս գալ, դրանից հետո կհասկանանք՝ ով է ում բարեկամը, ով՝ ում թշնամին։ Այսօրվա մեր պրոբլեմը մի անուն- ազգանուն ունի։ Մի հավելում էլ։ Չի բացառվում, որ ինչ-որ հրաշքով Փաշինյանի սպասելիքները բնավ չարդարանան։ Արտահերթ ընտրություններ կազմակերպի, բայց այդ ընթացքում նաև աշխարհաքաղաքական ինչոր փոփոխություններ կատարվեն, մարդկանց մոտ տեղի ունեցածի վերագնահատման իրավիճակ ստեղծվի։ Մարդը հասկանա, որ ամեն դեպքում այս մարդուն ձայն տալը սխալ էր, նա անում է լրիվ այլ բաներ։ Չգիտեմ, թե ինչերի միջով կանցնենք առաջիկա ձմռանը, տեսնենք՝ ինչ նոր արհավիրք ու փորձություն է նա մեզ համար նախապատրաստել»,-եզրափակում է Արմեն Հովասափյանը։
Ներկայացնում ենք What’s Behind Turkish-Azerbaijani Tensions? հոդվածի հայերեն թարգմանությունը: Հոդվածի հեղինակ Սեմ Հարշբարգերը Կիեւում բնակվող անկախ հետազոտող է, որը մասնագիտացած է Ուկրաինայում, Թուրքիայում, Կովկասում եւ Կենտրոնական Ասիայում ռազմական տեխնոլոգիաների, էներգետիկայի եւ քաղաքականության հարցերում։ Սեմ Հարշբարգեր Ադրբեջանի դպրոցներում հիջաբի արգելքի շուրջ ծավալված միջազգային քաղաքական աղմուկը վերածվել է Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի կառավարությունների միջեւ անսովոր վեճի։ Երկու պետություններն իրենց հռչակել են ամենամոտ դաշնակիցներ, որոնց հարաբերությունները բնութագրվում են «երկու պետություն, մեկ ազգ» կարգախոսով։ Այդուհանդերձ, նրանց երկկողմ հարաբերությունների սերտացումը համեմատաբար նոր երեւույթ է, որի էությունը հաճախ սխալ է ընկալվում։ Երկու երկրների միջեւ աճող մտերմությունը նաեւ լարվածության աղբյուր է դարձել, քանի որ Ադրբեջանի ղեկավարներն աստիճանաբար գիտակցում են, որ Թուրքիայի իշխող վերնախավը Ադրբեջանին չի դիտարկում որպես հավասար եւ ինքնիշխան պետություն։ Հակասությունները, սակայն, չեն սահմանափակվում միայն հիջաբի հարցով։ Հատկանշական է, որ վերջին լարվածությունը համընկել է Իսրայելի նախագահ Իսահակ Հերցոգի՝ Բաքու կատարած պետական այցի հետ։ Ադրբեջանի եւ Իսրայելի սերտ կապերը վաղուց մտահոգության առարկա են եղել Թուրքիայի համար, իսկ Անկարայի եւ Թել Ավիվի հարաբերությունների կտրուկ վատթարացման ֆոնին այդ հարցն ավելի հրատապ է դարձել։ Իսրայելն Ադրբեջանին տրամադրել է ռազմական տեխնիկա եւ տեխնոլոգիաներ։ Ըստ տեղեկությունների՝ Ադրբեջանն էլ իր հերթին Իսրայելին տրամադրել է Իրանում գործողություններ իրականացնելու համար կարեւոր հենակետ։ Այս ամառ Իսրայելի խորհրդարանը, չնայած Ադրբեջանի առարկություններին, քննարկում էր Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձեւ։ Այդ քայլը դիտարկվել է որպես Թուրքիային ուղղված սուր քաղաքական ակնարկ։ Ավելի խորքային մակարդակում առկա է նաեւ հիմնարար անհամաձայնություն ինքնիշխանության հարցի շուրջ։ Էրդողանն ու նրա դաշնակիցները Թուրքիան պատկերացնում են որպես առաջատար տերություն մի աշխարհում, որն ավելի ու ավելի է բաժանվում ազդեցության կիսագաղութային ոլորտների։ Այս աշխարհայացքի շրջանակում երկու պետությունների միջեւ հավասար եւ հիերարխիայից զերծ հարաբերությունները գրեթե անհնար են։ Չնայած նավթային հարստությանը՝ Ադրբեջանի իշխող օլիգարխիկ վերնախավի կառավարման ներքո գտնվող երկիրը Թուրքիայից ավելի աղքատ է, իսկ նրա բնակչության թիվը մոտավորապես հավասար է Ստամբուլի եվրոպական հատվածի բնակչությանը։ Ադրբեջանի իշխանություններն ու նրանց կողմնակիցներն իրենց երկիրը ներկայացնում են որպես զարգացող, անկախ եւ միջին տերություն, որն ի վիճակի է հավասարակշռություն պահպանել բարդ հարաբերություններ ունեցող ավելի խոշոր հարեւանների միջեւ։ Հիջաբի արգելքի շուրջ ծագած հակամարտության հիմքում ընկած են Բաքվի եւ Անկարայի ղեկավարների շրջանում աճող ինքնավստահությունն ու ռազմավարական ինքնուրույնության ձգտումը։ Պարադոքսալ կերպով, հենց Ադրբեջանի՝ Թուրքիային նմանվելն է դարձել երկու երկրների միջեւ լարվածության պատճառներից մեկը։ Չնայած եղբայրության եւ միասնության մասին վերջին տարիներին երկու երկրներում հնչող բուռն հռետորաբանությանը՝ թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունները միշտ չէ, որ այդքան սերտ են եղել։ 1995 թվականի մարտին ադրբեջանցի մի գնդապետ, Թուրքիայի քաղաքացիների ակտիվ մասնակցությամբ, փորձեց պետական հեղաշրջում իրականացնել Ադրբեջանի նախագահ Հեյդար Ալիեւի դեմ։ Ենթադրվում է, որ մասնակիցների թվում եղել են նաեւ Թուրքիայի անվտանգության համակարգի՝ պանթյուրքիստական հայացքներ ունեցող ներկայացուցիչներ։ Նրանք, ինչպես նաեւ Ադրբեջանում նրանց գաղափարակիցները, ըստ երեւույթին, դժգոհ էին, որ Կոմունիստական կուսակցության նախկին ղեկավար Հեյդար Ալիեւը իշխանության էր եկել խարիզմատիկ, արմատական ազգայնական հայացքներ ունեցող Աբուլֆազ Էլչիբեյին պաշտոնանկ արած հեղաշրջման արդյունքում։ Թուրքիայի այն ժամանակվա նախագահ Սուլեյման Դեմիրելը նախազգուշացրել էր Ալիեւին նախապատրաստվող դավադրության մասին, սակայն այդ միջադեպն, այնուամենայնիվ, վնասել էր երկու երկրների հարաբերություններին։ Թուրքիայում եւ տարածաշրջանում տեղի ունեցող փոփոխությունները նպաստեցին երկու երկրների մերձեցմանը։ 2003 թվականին Հեյդար Ալիեւի մահից հետո նրա որդին՝ Իլհամ Ալիեւը, ստանձնեց Ադրբեջանի նախագահի պաշտոնը։ Ադրբեջանում խաղաղություն էր, իսկ երկրի տնտեսությունն աստիճանաբար զարգանում էր։ 2006 թվականին շահագործման հանձնված խողովակաշարը ադրբեջանական նավթը Կասպից ծովի հանքավայրերից հասցնում էր Միջերկրական ծովի արեւելյան ափին գտնվող թուրքական Ջեյհան նավահանգիստ։ Միեւնույն ժամանակ, Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, որը 2003 թվականին եկել էր իշխանության, պայքարում էր պետական հեղաշրջում կազմակերպելու փորձերի դեմ՝ միաժամանակ մեկուսացնելով պանթյուրքիստական շարժման ներկայացուցիչներին։ Երբ ադրբեջանական բանակը վճռական գործողություններ ձեռնարկեց Լեռնային Ղարաբաղում, Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի ղեկավարները ձգտում էին հաղթահարել իրենց երկրների բարդ անցյալը։ 2020 թվականի Լեռնային Ղարաբաղի երկրորդ պատերազմում Հայաստանի նկատմամբ Ադրբեջանի տարած հաղթանակն ավելի սերտացրեց Բաքվին եւ Անկարային։ Այդ հաղթանակի առիթով տիրող էյֆորիան արտացոլվեց 2020 թվականի դեկտեմբերի 10-ին կայացած զորահանդեսում, որի ընթացքում Իլհամ Ալիեւն ու Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը կողք կողքի կանգնած էին ամբիոնում։ Սակայն հրապարակային տոնակատարությունների հետեւում անհանգստությունը պահպանվում էր։ Մասնավոր զրույցներում Ալիեւը զգուշավորություն էր ցուցաբերում թուրք իսլամիստների աճող ազդեցության նկատմամբ։ WikiLeaks-ի հրապարակած դիվանագիտական հաղորդագրությունների համաձայն՝ 2009 թվականին Ալիեւն ամերիկացի պաշտոնյաներին հայտնել էր, որ ադրբեջանական հեռուստաեթերից հանել է թուրքական սերիալները՝ կանխելու գլխաշոր կրող կանանց կերպարների տարածումը։ 2015 թվականին Էրդողանը նույնպես սկսեց հաշտեցման գործընթացը Թուրքիայի պանթյուրքիստների հետ, որոնցից մի քանիսը հետագայում նրա ամենամոտ դաշնակիցները դարձան։ 2021 թվականին Ադրբեջանի կրթության նախարարությունը կանխեց պանթյուրքիստների՝ նախկինում հայերի վերահսկողության տակ գտնվող Շուշի քաղաքում դպրոց կառուցելու փորձը։ Ենթադրաբար, ադրբեջանական իշխանությունները զգուշանում էին խիստ վերահսկվող եւ խորհրդանշական մեծ նշանակություն ունեցող այդ քաղաքում «Իդեալիստական օջախներ» (Idealist Hearths) կոչվող պանթյուրքիստական կազմակերպության ներկայությունից: Այդ կազմակերպությունը մասնակցել էր 1995 թվականի պետական հեղաշրջման փորձին։ 2020 թվականի հաղթանակի վերագրման հարցը նույնպես զգայուն թեմա դարձավ։ 2024 թվականի ամռանը Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, Իսրայելին նկատի ունենալով, հայտարարեց. «Ինչպես մտանք Ղարաբաղ եւ Լիբիա, նույնը կանենք նաեւ նրանց պարագայում»։ Այս հայտարարությունը քննադատության առիթ դարձավ Ադրբեջանի պաշտոնաթերթում, որտեղ հերքվում էր այն պնդումը, թե թուրք կամ որեւէ այլ օտարերկրյա զինվորականներ մասնակցել են Ադրբեջանի ռազմական գործողություններին։ Հոկտեմբերի սկզբին Ալիեւն անուղղակիորեն ակնարկեց, որ օտարերկրյա զենք մատակարարողները Ադրբեջանի հետ կնքված գործարքներից գերշահույթ են ստացել։ Թուրքական ընկերությունները, որոնք 2020 թվականի պատերազմին նախորդող շրջանում Ադրբեջանին զգալի քանակությամբ անօդաչու թռչող սարքեր եւ այլ զինատեսակներ էին մատակարարել, այդ ժամանակ նոր գործարք էին կնքել Բաքվին զենք վաճառելու համար։ Ադրբեջանը գնալով ավելի անհարմար դիրք է զբաղեցնում Թուրքիայի՝ տարածաշրջանում ընդլայնվող հավակնությունների համատեքստում։ Էրդողանը, որպես կանոն, վերընտրվելուց հետո իր առաջին արտասահմանյան այցերը կատարում է Ադրբեջան եւ Հյուսիսային Կիպրոս։ Թուրքիայում Հյուսիսային Կիպրոսը հաճախ անվանում են «յավրու վաթան»՝ «երեխա հայրենիք», այսինքն՝ հայրենիքի մի հատված, որը պետք է խնամել եւ պաշտպանել։ Թուրքիայի իշխող «Արդարություն եւ զարգացում» կուսակցության (ԱԶԿ)՝ թյուրքական աշխարհի հետ հարաբերությունների համար պատասխանատու պաշտոնյան անդրադարձել է Ադրբեջանի հետ հակասություններին՝ նշելով. «Մենք գիտենք, թե ինչպես քննարկել մեր խնդիրները մեր սեփական ընտանեկան միջավայրում՝ մեզ հարմար ձեւով»։ Ադրբեջանի կառավարությունը, հավանաբար, գիտակցում է, որ ընտանիքի մասին այս համեմատությունները խորքային ենթատեքստ ունեն։ Միջազգային հանրության կողմից չճանաչված Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը մեծապես կախված է Թուրքիայից եւ գտնվում է նրա ազդեցության ներքո։ Անցյալ տարի Հյուսիսային Կիպրոսի կառավարությունը փորձեց վերացնել հիջաբի արգելքը՝ Անկարայի պահանջները բավարարելու նպատակով, սակայն չհաջողեց։ Սարալը՝ Էրդողանի այն նույն խորհրդականը, որը քննադատել էր Ադրբեջանում հիջաբի արգելքը, արձագանքել էր այդ փորձի ձախողմանը՝ վիրավորելով Հյուսիսային Կիպրոսի վարչապետին։ Ի տարբերություն Հյուսիսային Կիպրոսի, որտեղ Թուրքիան արդյունավետ վերահսկողություն է իրականացնում, Անկարան վաղուց է հարգալից վերաբերմունք ցուցաբերում Բաքվի դիրքորոշման նկատմամբ՝ երկու երկրների համար փոխադարձ մտահոգության հիմնական հարցերում։ Թուրքիայի եւ Հայաստանի հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը գրեթե երկու տասնամյակ է՝ դանդաղ առաջ է ընթանում նաեւ Անկարայի՝ Ադրբեջանի մտահոգությունները հաշվի առնելու պատճառով։ Հանրային տարաձայնությունների ֆոնին Թուրքիայի կառավարության բարձրաստիճան պաշտոնյաները նույնպես փորձել են հանգստացնել Բաքվին։ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել է, որ ցանկացած տարաձայնություն կլուծվի փոխադարձ հարգանքի մթնոլորտում։ Էրդողանի կոալիցիոն գործընկեր Դեւլեթ Բահչելին ավելի հեռուն է գնացել՝ երկխոսության կոչ անելով «երկու ուժեղ պետությունների» միջեւ։ Այնուամենայնիվ, Թուրքիայի քաղաքականության հետագա ուղղությունը կանխատեսելու համար իշխող «Արդարություն եւ զարգացում» կուսակցության վերնախավն ավելի էական ցուցիչ է, քան Ֆիդանը կամ Բահչելին։ Բաքուն հստակ գիտակցում է դա եւ ավելի ու ավելի է մտահոգվում ԱԶԿ-ի վերնախավի՝ Թուրքիան տարածաշրջանում գերիշխող ուժ դարձնելու անսասան ձգտմամբ։ Ադրբեջանի իշխող «Նոր Ադրբեջան» կուսակցության արձագանքը Սարալի եւ Ուստայի հայտարարություններին այս առումով ուշագրավ է։ Հիջաբի արգելքի հարցին իր արձագանքում կուսակցությունը դրան գրեթե երկրորդական նշանակություն է տվել՝ փոխարենը կենտրոնանալով Իսրայելի եւ Պաղեստինի հարցում Ադրբեջանի դիրքորոշման պաշտպանության եւ իսլամական աշխարհում Թուրքիայի «գերիշխանական միտումների» քննադատության վրա։ Ադրբեջանի պետական վերահսկողության տակ գտնվող լրատվամիջոցներն անհամեմատ ավելի կոշտ դիրքորոշում են արտահայտել։ Հրապարակումից կարճ ժամանակ անց հեռացված հոդվածներից մեկում Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը, որը նախկինում ղեկավարել է նաեւ Թուրքիայի հետախուզական ծառայությունը, մեղադրվում էր Բաքու կատարած այցի ընթացքում թուրքական ոչ կառավարական կազմակերպությանը գաղտնի հրահանգներ տալու մեջ։ Հոդվածում Ֆիդանին եւ Թուրքիայի այլ ներկայացուցիչներին մեղադրում էին «ներքին գործերին միջամտելու ծրագրերի», «հետախուզական գործողությունների», «հեղաշրջման եւ քաոսի ծրագրերի» եւ «ազդեցության գործակալների հավաքագրման» մեջ՝ միաժամանակ հիշատակելով Թուրքիայի առնչությունը 1995 թվականի հեղաշրջման փորձին։ Բաքվում Թուրքիայի դեսպանատունը կտրականապես հեևքել է այս մեղադրանքները։ Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերության՝ SOCAR-ի հետ կապ ունեցող լրատվամիջոցներից մեկը քննադատել է Թուրքիայի՝ «եղբայրությունը տնտեսական ճնշման գործիքի վերածելու» փորձերը։ Հրապարակման մեջ նաեւ ընդգծվել է, որ «Ադրբեջանը վասալ պետություն չէ» եւ չի հանդուրժի թուրքական «ավագ եղբոր» թելադրանքը»։ Իշխանություններին մոտ կանգնած լրատվամիջոցներում վերջերս հրապարակված նյութերում պնդումներ են հնչել, թե Թուրքիան պատմականորեն ձգտել է Ադրբեջանի հաշվին հայկական պետություն ստեղծել, իսկ Թուրքիայի իշխող «Արդարություն եւ զարգացում» կուսակցության արտաքին քաղաքականությունը գոյաբանական սպառնալիք է «թյուրքական աշխարհը» կազմող պետությունների ազգային ինքնության համար։ Հիջաբի արգելքի դեմ բողոքի ակցիաները դժվար թե Թուրքիայի «անտեսանելի ձեռքի» գործը լինեն, սակայն Ալիեւի մտահոգությունը՝ կապված Ադրբեջանի ապագան կերտելու Թուրքիայի հավակնությունների հետ, անհիմն չէ։ Հեյդար Ալիեւի կարեւոր ձեռքբերումներից մեկն այն էր, որ նա ամրապնդեց իր ավտորիտար պետությունը՝ պաշտպանելով այն Իրանի, Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի ծրագրերի ազդեցությունից։ Առայժմ Իլհամ Ալիեւը, կարծես, վերահսկում է իրավիճակը, սակայն, անկասկած, մտահոգված է հնարավոր բարդություններով, հատկապես այն պայմաններում, երբ սկսել է առաջ մղել իր միակ որդուն՝ 29-ամյա Հեյդար Իլհամօղլու Ալիեւին, որպես ապագա իրավահաջորդի։ Ադրբեջանի դեմ թուրքական դավադրությունների մասին աղմկահարույց պնդումները, որոնք հաջորդել են անցյալ տարի տեղի ունեցած՝ ռուսամետ համարվող հեղաշրջման փորձին, վկայում են Ադրբեջանի ղեկավարության խոր անվստահության և սեփական իշխանության խոցելիության գիտակցման մասին։ Երկրի ղեկավարները բազմաթիվ սպառնալիքներ են տեսնում իրենց իշխանության համար՝ թե՛ երկրի ներսում, թե՛ երկրից դուրս։ Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի դաշինքը, ամենայն հավանականությամբ, կհաղթահարի այս ճգնաժամը։ Երկու երկրների տնտեսություններն ու հասարակություններն այժմ այնքան խորն են փոխկապակցված, որ հարաբերությունների ավելի լուրջ խզում դժվար է պատկերացնել։ Ադրբեջանի կառավարությունը վերջերս հայտարարել է, որ ձգտում է ապահովել, որպեսզի իր գնած զենքի մեծ մասն արտադրվի երկրի ներսում, եւ որ շարունակելու է պաշտպանել երկիրն արտաքին միջամտությունից։ Դեռևս պարզ չէ, թե Թուրքիան ինչպես կարձագանքի Ադրբեջանի՝ Թուրքիայի յոթ քաղաքացու, այդ թվում՝ մի քանի իսլամիստ մեկնաբանի նկատմամբ միջազգային ձերբակալման օրդերներ տալու որոշմանը։ Թուրքիայի Սահմանադրությունն արգելում է երկրի քաղաքացիների արտահանձնումը, բացառությամբ Միջազգային քրեական դատարանի առջեւ ստանձնած պարտավորություններից բխող դեպքերի։ Այս զարգացումները կարող են դրդել Բաքվին սահմանափակել թուրքական մշակութային ու կրոնական ազդեցությունը եւ որպես իսլամական պահպանողականության ու պանթյուրքիզմի այլընտրանք առաջ մղել աշխարհիկ «ադրբեջանականության» գաղափարը։ Անկախ իրադարձությունների հետագա զարգացումից՝ երկու եղբայրական թյուրքական պետությունների հարաբերություններում, հավանաբար, դեռ կլինեն տարաձայնություններ եւ հիասթափություններ։ Թարգմանությունը՝ Դիանա Մանուկյանի Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ: Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները:
