Ըստ ՀՀ Սահմանադրության, Ազգային ժողովի լիազորությունների ժամկետն սկսվում է նախորդ գումարման Ազգային ժողովի լիազորությունների ժամկետի ավարտման օրը հրավիրված նորընտիր Ազգային ժողովի առաջին նստաշրջանի բացման պահին: Իր լիազորություններն ավարտող ԱԺ-ն գործունեությունն սկսել է օգոստոսի 2-ին, սակայն, քանի որ այս տարի օգոստոսի 2-ը կիրակի է, առաջին նիստը կկայանա օգոստոսի 3-ին:
Ըստ օրենսդրության, ողջույնի ելույթներից հետո պատգամավորները երդվում են, որից հետո հայտարարվում է օրակարգը, ըստ որի, առաջին նստաշրջանի ընթացքում խորհրդարանը ստեղծելու է հաշվիչ հանձնախումբ, ապա ձեռնամուխ է լինելու Ազգային ժողովի նախագահի, Ազգային ժողովի նախագահի երեք տեղակալների ընտրություններին, մշտական հանձնաժողովների ստեղծմանն ու մշտական հանձնաժողովների նախագահների ընտրություններին: Մինչև մշտական հանձնաժողովների նախագահների ընտրությունների հարցի քննարկումն ավարտվելը տեղի են ունենում ամենօրյա նիստեր: Այնուհետև քննարկվելու է կառավարության ծրագրին հավանություն տալու հարցը, որին նվիրված նիստի օրը և ժամը հայտարարվում է լրացուցիչ:
«ՀՀ ԱԺ կանոնակարգ» օրենքում գրված է, որ «առաջին նստաշրջանի բացման առթիվ ողջույնի ելույթի իրավունք ունեն Հանրապետության նախագահը և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը»: Կաթողիկոսը բոլոր նախկին գումարումների առաջին նիստերին ներկա է եղել և ելույթ է ունեցել: Մեր ունեցած տեղեկություններով, Նիկոլ Փաշինյանը, ինչպես և սպասելի է, կտրականապես դեմ է, որ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը մասնակցի առաջին նիստին և ելույթ ունենա: Ըստ այդմ, ամեն ինչ անելու են՝ նիստն առանց Կաթողիկոսի անցկացնելու համար:
Այս օրերին շատ եղան դիտարկումներ առ այն, որ մարզաշխարհի ներկայացուցիչները ու, ոչ միայն՝ մարզաշխարհի, այլ ոլորտների ներկայացուցիչներ, պարզապես մարդիկ, որոնց Գագիկ Ծառուկյանը մշտապես աջակցել է, օգնել է, լավություն է արել, լռում են: Բացի մեկ-երկու հոգուց, նույն մարզաշխարհի ներկայացուցիչներից շատերը բերանները ջուր են առել: Ո՛չ տեսել են, ո՛չ լսել: Մի երկուսը նույնիսկ արդարացան, թե՝ մանրամասներին տեղյակ չեն… Մի երկուսն էլ «մոդայիկ» տեքստ են ասում, թե… «քաղաքականությամբ չենք զբաղվում»:
Խոսքն, այնինչ, քաղաքականության մասին չէ, այլ մարդկային նկարագրի, անօրինականության դեմ ընդվզելու: Ու խնդիրը միայն Գագիկ Ծառուկյանը չէ, ոչ էլ նրա հետ կապված հանգամանքը: Նույնը կարելի է ասել Սամվել Կարապետյանի հետ կապված: Նույնը՝ Ռուբեն Վարդանյանի: Նաև՝ Ռոբերտ Քոչարյանի: Նաև՝ այլ քաղաքական, հասարակական գործիչների: Ու հարցը զուտ բարեգործությունը, աջակցելը կամ օժանդակելը չէ: Այսօր շատ ու շատ ազնիվ մարդիկ չեն լռում, արտահայտվում են, ընդվզում են՝ գտնելով, որ կատարվում է անարդարություն, ու իրենք չեն կարող լուռ հետևել այդ ամենին: Բայց շատերը կարող են նույնիսկ անվանապես նշել անձանց, որ հիշատակված գործիչների դռների առաջ ժամանակին «հերթ են կանգնել», հնարավոր է՝ գովաբանել են, միգուցե անհամբեր սպասել են նրանց հետ հանդիպման: Շատերը հենց աջակցություն են ստացել այդ մարդկանց կողմից, տո հենց «մարդ են դարձել» այդ մարդկանց շնորհիվ: Իսկ հիմա հանկարծ պարզվում է, որ «իրենք քաղաքականությամբ չեն զբաղվում», իրենք վախեցած են կամ անտարբեր են: Կամ հենց «իշխանական» են:
Մեր մեծերից Վահագն Դավթյանն իր հուշագրության մեջ մի խրատական դրվագ է արձանագրել Ավետիք Իսահակյանի հետ կապված: Ըստ այդմ, Վարպետին ասել են, թե այսինչը նրան բամբասում է ու չարախոսում: Իսահակյանը մի փոքր լռել է ու պատասխանել. «Ախր, ես այդ մարդուն ոչ մի լավություն չեմ արել ու զարմանում եմ, թե ինչո՞ւ է չարախոսում»:
Այդպես ինքնատիպ ու պատկերավոր Վարպետը բնութագրել է մարդկային ամենավանող հատկանիշներից մեկը՝ անշնորհակալությունն ու երախտամոռությունը: Շատ բնութագրական է, այնպես, չէ՞…
2026 թվականի առաջին կիսամյակի տնտեսական իրավիճակը ՀՀ-ում մակրոտնտեսական տեսանկյունից կարող է առաջին հայացքից չթվալ ճգնաժամային, սակայն դետալային բացվածքը ցույց է տալիս, որ գնաճային գործընթացների արագացումը աստիճանաբար վերածվում է սոցիալ-տնտեսական լուրջ մարտահրավերի։
ՀՀ Ազգային վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյալները փաստում են, որ 2026 թվականի հունիսին տարեկան ինֆլ յացիան արագացել է՝ հասնելով 5,1 տոկոսի՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի 3,9 տոկոսի փոխարեն։ Թվային առումով տարբերությունը կարող է մեծ չթվալ, սակայն տնտեսագիտության տեսանկյունից նույնիսկ մեկ տոկոսային կետի արագացումը կարող է էական ազդեցություն ունենալ բնակչության իրական եկամուտների, սպառողական վարքագծի, ներդրումային միջավայրի և ընդհանուր տնտեսական կայունության վրա։ Առավել մտահոգիչ է այն հանգամանքը, որ գնաճի հիմնական շարժիչ ուժը կրկին դարձել է առաջին անհրաժեշտության սննդամթերքը, ինչը նշանակում է, որ ամենամեծ հարվածը կրում են միջին և հատկապես ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքները։
Գնաճի կառուցվածքային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի ներկայիս իրավիճակը պարզապես թվերի աճ չէ, այլ տնտեսության ներսում ձևավորվող ավելի խորքային անհավասարակշռությունների արտահայտություն։ Սննդամթերքի գները տարեկան կտրվածքով աճել են 8,5 տոկոսով՝ նախորդ տարվա 6,2 տոկոսի փոխարեն։ Սա նշանակում է, որ հենց այն ապրանքները, որոնցից քաղաքացին չի կարող հրաժարվել, թանկանում են ամենաարագ տեմպերով։ Միաժամանակ, ծառայությունների գների աճը դանդաղել է՝ կազմելով 2,4 տոկոս, իսկ ոչ սննդային ապրանքների գները, որոնք մեկ տարի առաջ գրեթե չէին բարձրանում, այժմ արդեն աճել են 2,3 տոկոսով։
Այս համադրությունը խոսում է այն մասին, որ գնաճի բնույթը փոխվում է։ Եթե նախորդ տարիներին որոշակի դեր ունեին ծառայությունների կամ արտաքին պահանջարկի ազդեցությունները, ապա այժմ առաջնային խնդիրը դարձել է սպառողական զամբյուղի ամենակարևոր հատվածի՝ սննդամթերքի գների շարունակական աճը։
Առանձնապես մտահոգիչ է, որ ամենաբարձր գնաճը գրանցվել է այնպիսի ապրանքների դեպքում, որոնք կազմում են գրեթե յուրաքանչյուր ընտանիքի ամենօրյա սննդակարգի հիմքը։ Օրինակ՝ ձվի գնի գրեթե 30 տոկոսանոց աճն անմիջապես արտացոլվում է յուրաքանչյուր ընտանիքի ամենօրյա ծախսերում։ Նույնը վերաբերում է կովի մսի ավելի քան 23 տոկոսանոց թանկացմանը, արևածաղկի յուղի, պաստերիզացված կաթի, թթվասերի, պանիրների, կաթնաշոռի, մակարոնեղենի, հացի և ալ յուրի գների աճին։ Այս բոլորն առաջին անհրաժեշտության ապրանքներ են, որոնց սպառումը դժվար է կրճատել առանց կենսամակարդակի վատթարացման։
Սննդամթերքի գնաճի առանձնահատկությունն այն է, որ այն առավել ծանր ազդեցություն է ունենում սոցիալապես խոցելի խմբերի վրա։ Բարձր եկամուտ ունեցող ընտանիքների ծախսերի կառուցվածքում սննդամթերքի բաժինը համեմատաբար փոքր է, մինչդեռ ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքների դեպքում սննդի վրա ծախսվում է ընտանեկան բյուջեի զգալի մասը։ Հետևաբար, նույնիսկ 8-10 տոկոսանոց գնաճը կարող է վերածվել կենսամակարդակի էական անկման։ Ավելին, պաշտոնական միջին գնաճի ցուցանիշը նույնիսկ չի արտացոլում հասարակության տարբեր շերտերի իրական իրավիճակը։ Շատ ընտանիքների համար իրական գնաճը կարող է զգալիորեն գերազանցել պաշտոնապես հրապարակվող միջին ցուցանիշը։
Հատկանշական է նաև, որ թանկացել են սպիտակուցային հիմնական սննդամթերքները՝ միսը, կաթնամթերքը, ձուն և թռչնամիսը։ Սա կարող է հանգեցնել ոչ միայն տնտեսական, այլ նաև առողջապահական խնդիրների։ Երբ ընտանիքներն սկսում են խնայել սննդի վրա, առաջին հերթին կրճատվում է որակյալ սպիտակուցների սպառումը, ինչը երկարաժամկետ հեռանկարում բացասաբար է անդրադառնում հատկապես երեխաների, տարեցների և խրոնիկական հիվանդություններ ունեցող քաղաքացիների առողջության վրա։ Այդ պատճառով գնաճը պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես տնտեսական, այլև որպես սոցիալական և ժողովրդագրական մարտահրավեր։
Միաժամանակ, որոշ ապրանքների՝ բրնձի, ոսպի, լոբու և շաքարի գների նվազումն ընդհանուր պատկերն էականորեն չի փոխում։ Նախ՝ այդ նվազումները համեմատաբար փոքր են, և երկրորդ՝ դրանք չեն փոխհատուցում առաջին անհրաժեշտության բազմաթիվ այլ ապրանքների զգալի թանկացումը։ Տնտեսագիտական տեսանկյունից ավելի կարևոր է ընդհանուր սպառողական զամբյուղի արժեքի փոփոխությունը, իսկ այդ զամբյուղն ակնհայտորեն շարունակել է թանկանալ։
Ծառայությունների ոլորտում առավել աչքի ընկնող թանկացումները նույնպես վկայում են տնտեսության կառուցվածքային փոփոխությունների մասին։ Ամբողջական հանգստի կազմակերպման ծառայությունների գրեթե 16 տոկոսանոց և հյուրանոցային ծառայությունների ավելի քան 9 տոկոսանոց թանկացումը կարող է կապված լինել զբոսաշրջության ակտիվացման, պահանջարկի աճի և ոլորտի ծախսերի բարձրացման հետ։
Առողջապահական ծառայությունների 5,27,2 տոկոսանոց աճը հատկապես զգայուն է բնակչության համար, քանի որ բժշկական ծառայություններից հրաժարվելը շատ դեպքերում հնարավոր չէ։ Սա նշանակում է, որ առողջապահական ծախսերն ավելի մեծ բեռ են դառնում ընտանիքների համար։
Առանձնապես մտահոգիչ է վառելիքի շուկայի իրավիճակը։ Բենզինի ավելի քան 10 տոկոսանոց, դիզելային վառելիքի 19 տոկոսանոց և հեղուկ ածխաջրածնային գազի ավելի քան 76 տոկոսանոց թանկացումը կարող է ունենալ բազմապատկվող ազդեցություն ամբողջ տնտեսության վրա։ Վառելիքը յուրաքանչյուր արտադրանքի ինքնարժեքի կարևոր բաղադրիչ է։ Երբ թանկանում է վառելիքը, ավելանում են փոխադրումների, գյուղատնտեսական աշխատանքների, արդյունաբերության և ծառայությունների ծախսերը, ինչը հետագայում նոր գնաճային ճնշումներ է ստեղծում գրեթե բոլոր ապրանքների համար։ Այս երևույթը հայտնի է որպես ծախսային գնաճ, երբ գների բարձրացման հիմնական պատճառը ոչ թե պահանջարկի աճն է, այլ արտադրական ծախսերի ավելացումը։
Վախեցնելու և շորթման դարաշրջանն ավարտվել է, այն ոչ մի տեղ չի տանում, մենք չենք ընկրկում: Այս մասին X-ի իր էջում գրել է Իրանի Խորհրդարանի խոսնակ Մոհամադ Բաղեր Ղալիբաֆը՝ նշելով ԱՄՆ-ի կողմից փոխըմբռնման հուշագրի հիմնական խախտումները:
«Իրանի կողմից նեղուցում իրականացված կարգավորումների խախտում: Հետագա հարվածների մշտական սպառնալիքներ: Նավթային պատժամիջոցների վերականգնում: Իրանի հարավի ուղղությամբ հարվածներ: Լիբանանի դեմ շարունակվող սիոնիստական ագրեսիա»,- նշել է Ղալիբաֆը:
Ղալիբաֆը հավելել է, որ վախեցնելու և շորթման դարաշրջանն ավարտվել է, և հանրապետությանը շանտաժի ենթարկելու փորձերը ոչ մի արդյունքի չեն հանգեցնի։
«Վախեցնելու և շորթման դարաշրջանն ավարտվել է։ Այն ոչ մի տեղ չի տանում։ Մենք չենք ընկրկում»,- եզրափակել է խոսնակը:
Հիշեցնենք, որ ավելի վաղ ԱՄՆ զինված ուժերի Կենտրոնական հրամանատարությունը հայտնել էր Իրանին հասցված հզոր հարվածների շարքի մասին՝ ի պատասխան Իրանի կողմից Հորմուզի նեղուցում երեք նավի վրա, իբր, կատարված հարձակումների։
«Այսօր իմ ծննդյան օրն է… Եվ այս տարի ամենաշատը շնորհակալ եմ։
Շնորհակալ եմ Աստծուն՝ ապրելու, պայքարելու, սիրելու և երբեք չհանձնվելու ուժի համար։ Շնորհակալ եմ ընտանիքիս, ընկերներիս, իմ հանդիսատեսին ու բոլոր նրանց, ովքեր եղել են կողքիս ոչ միայն ուրախ, այլև դժվար օրերին։
Կյանքը միշտ չէ, որ հեշտ է եղել, բայց այն ինձ սովորեցրել է գնահատել ամեն մի օրը, ամեն մի ժպիտը և ամեն մի անկեղծ մարդուն։
Այս նոր տարում միայն մեկ ցանկություն ունեմ՝ թող սերը, խաղաղությունն ու բարությունը երբեք չպակասեն մեր կյանքից, իսկ ամենաթանկ մարդկանց միշտ գրկելու հնարավորություն ունենանք։ Շնորհակալ եմ յուրաքանչյուրիդ՝ ձեր ջերմ խոսքերի, սիրո և բարեմաղթանքների համար։ Դրանք ինձ համար իսկապես մեծ արժեք ունեն»,-ինստագրամյան իր էջում գրել է երգիչ Անդրեն ու կիսվել լուսանկարներով։
Lalique թանգարանը պաշտոնապես հաստատել է իր արխիվներում խոշոր ներխուժման մաստը: Առավոտյան ուշադիր պլանավորված կողոպուտի ժամանակ հանցագործները ներխուժել են զարդերի պատկերասրահ և գողացել 20-րդ դարի սկզբի եզակի գլուխգործոցներ, որոնք ստեղծվել են լեգենդար ֆրանսիացի ոսկերիչ և ապակեգործ Ռենե Լալիկի կողմից:
Չարագործները գողացել են մոտ 27 իր, որոնց ընդհանուր արժեքը գնահատվում է մոտ 5 միլիոն դոլար: Հետաքրքիր է, որ այս գողությունը էապես տարբերվում է դասական զարդերի գողություններից, որտեղ թիրախը չմշակված ադամանդներն են կամ ոսկե ձուլակտորները: Հանցագործները հատուկ թիրախավորել են բարդ բյուրեղապակյա և ապակե մշակման տեխնիկայով պատրաստված իրերը: Քանի որ այս իրերի նյութական արժեքը ուղղակիորեն կապված է նկարչի նուրբ վարպետության հետ, այլ ոչ թե թանկարժեք մետաղների քաշի հետ, զարդերը չեն կարող պարզապես հալվել կամ քանդվել սև շուկայում արագ վերավաճառքի համար: Սա գողացված իրերը դարձնում է բացարձակապես եզակի և ճանաչելի:
Արխիվային հավաքածուներին մուտք գործելու համար դիմակավորված գողերը բացել են արտակարգ ելքը, ապա մեթոդաբար կոտրել են գլխավոր ցուցասրահի վեց ամրացված ցուցափեղկերը:
Թանգարանն այժմ դադարեցրել է գործունեությունը խոցելիությունները մանրակրկիտ վերլուծելու և իր ֆիզիկական անվտանգության համակարգը ամբողջությամբ վերականգնելու համար։ Մասնագետները նշում են, որ այս անդառնալի կորուստը միայն ընդգծում է այս մեծ վարպետի դարավոր աշխատանքների անսասան տեխնիկական և մշակութային նշանակությունը։
Որքան վնաս է կրելու պետությունը առյուծ սատկացնելու պրոցեսից։
Որպեսզի պատկերն ավելի հստակ լինի, դիտարկենք կոնկրետ տնտեսագիտական ցուցանիշներ և մոտավոր թվեր, որոնք բնորոշում են Գագիկ Ծառուկյանի ձեռնարկությունների («Մուլտի Գրուպ» կոնցեռն և հարակից բիզնեսներ) կշիռը Հայաստանի տնտեսության մեջ.
1. Աշխատատեղեր (Զբաղվածություն)
Ուղղակի աշխատատեղեր: Ըստ տարբեր տարիների հրապարակումների և պաշտոնական հայտարարությունների՝ Ծառուկյանին պատկանող ընկերություններում ուղղակիորեն աշխատում է շուրջ 15,000-ից 20,000 մարդ:
Անուղղակի ազդեցություն: Եթե հաշվի առնենք մատակարարներին, սպասարկողներին և խաղողագործներին, ապա այս բիզնեսներից անվտանգ կամ միջնորդավորված կերպով կախված է ևս 30,000-ից 40,000 ընտանիքի բարեկեցություն:
2. Հարկային մուտքեր բյուջե
«Մուլտի Գրուպ»-ի մեջ մտնող խոշորագույն ընկերությունները (օրինակ՝ «Արարատցեմենտ», «Երևանի Արարատ կոնյակի-գինու-օղու կոմբինատ», «Մուլտի Տոբակո», «Մուլտի Գազ» և այլն) պարբերաբար ներառված են ՀՀ 1000 խոշոր հարկատուների ցանկի առաջին հարյուրյակում։
Միայն այս խոշորագույն միավորները միասին տարեկան պետական բյուջե են վճարում տասնյակ միլիարդավոր դրամների հարկեր (մոտավոր հաշվարկներով՝ տարեկան 15-25 միլիարդ դրամ՝ կախված տվյալ տարվա արտադրողականությունից): Այս գումարների կորուստը կստեղծի զգալի ճեղքվածք բյուջեի եկամտային մասում:
3. Գյուղատնտեսություն և մթերումներ
Խաղողի մթերում: «Երևանի Արարատ կոնյակի-գինու-օղու կոմբինատը» հանդիսանում է երկրի խոշորագույն մթերողներից մեկը: Տարեկան կտրվածքով այն մթերում է տասնյակ հազարավոր տոննա խաղող՝ ապահովելով Արարատյան դաշտավայրի և հարակից շրջանների հազարավոր գյուղացիական տնտեսությունների արտադրանքի իրացումը: Այս օղակի փակումը կբերի գյուղմթերքի ավելցուկի և սոցիալական ճգնաժամի գյուղերում:
4. Արդյունաբերական կշիռ
Շինանյութերի շուկա: «Արարատցեմենտ» գործարանը ապահովում է տեղական ցեմենտի շուկայի զգալի մասը (մոտավորապես 30-40%՝ կախված ներկրվող ցեմենտի ծավալներից)։ Գործարանի կանգառը կարող է բերել շուկայում դեֆիցիտի, շինանյութի գնաճի և դանդաղեցնել շինարարության տեմպերը երկրում:
Տնտեսագիտական տեսանկյունից՝ նման մասշտաբի կոնգլոմերատի կտրուկ դադարեցումը կարող է առաջացնել ՀՆԱ-ի (Համախառն ներքին արդյունքի) աճի տեմպերի տեսանելի անկում և բացասաբար անդրադառնալ երկրի ընդհանուր տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի (ՏԱՑ) վրա:
