Category: Oragir.live

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Այն, որ Հայաստանում հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններից հետո բռնաճնշումներն էլ ավելի լայն թափ են ստացել, ակնհայտ իրողություն է: Մեր մեջ ասած՝ ընտրություններից առաջ էլ այդ առումով առանձնապես մի բարվոք վիճակ չէր, հիմա՝ առավել ևս: Այդ խորապատկերում, մանավանդ տասնյակ ու տասնյակ քաղաքական բանտարկյալների, քաղաքական դրդապատճառներով հետապնդվողների առկայության պայմաններում ինքնին ենթադրելի էր, որ ծագել է քաղհետապնդվողների իրավունքների պաշտպանության որևէ կառույց ձևավորելու անհրաժեշտություն:

Դա ինքնին նախանշվող քայլ է. ցանկացած ազդեցություն հարուցում է հակազդեցություն: Եվ, եթե երկրում իշխանությունների կողմից իրականացվում են լայնածավալ բռնաճնշումներ, ապա հանրային իքնապաշտպանության մղումը բերում է այդ ճնշումներին կազմակերպված դիմակայելու անհրաժեշտության:

Օրերս ազդարարվեց, որ ձևավորվել է «Քաղաքական դրդապատճառներով հետապնդվող անձանց իրավունքների հարցերով հանձնաժողով» (հետագա շարադրանքում կարճ կնշենք՝ հանձնաժողով), որի նախաձեռնողները նախօրեին հանդես եկան համատեղ մամուլի ասուլիսով:

Հարկավ, նման մի կառույցի ձևավորումը, ինչպես վերը ակնարկեցինք, վաղուց հասունացած անհրաժեշտություն էր: Ողջունելի է, որ հանձնաժողովում ընդգրկված են ինչպես մարդու իրավունքների պաշտպանության առումով դրականորեն դրսևորված ու հանրությանը հայտնի գործիչներ, այնպես էլ՝ ընդդիմադիր, հասարակական տարբեր շրջանակների ներկայացուցիչներ: Մասնավորապես, հանձնաժողովի նախաձեռնողներն են ՀՀ մարդու իրավունքների առաջին պաշտպան Լարիսա Ալավերդյանը, արտակարգ և լիազոր դեսպան Ձյունիկ Աղաջանյանը, քաղաքագետ, իրավապաշտպան Մայա Բարխուդարյանը, քաղաքագետներ Երվանդ Բոզոյանը և Ստեփան Դանիել յանը, իրավապաշտպան Հովհաննես Իշխանյանը, ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության պատգամավոր, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու Աննա Մկրտչյանը, փաստաբաններ Զարուհի Փոստանջյանը և Սերգեյ Սարգսյանը, «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, «Այլընտրանքային նախագծեր» խմբի անդամ Էլինար Վարդանյանը, «Թուխմանուկ» ՀԿ նախագահ Մարիամ Չախոյանը:

Իսկապես էլ, դժվար չէ հավաստիանալ, որ նախաձեռնողների «կորիզը» հանրային ու քաղաքական լայն ներկապնակ է կազմում:

Ի լրումն այժմ Հայաստանում ծավալվող բռնաճնշումների, որոնք առնչվում են մարդու հիմնարար ազատությունների ու իրավունքների մեծ խմբի, լինի դա խոսքի, թե սեփականության իրավունքը, կա ևս մեկ կարևոր իրողություն, որը հանգեցնում էր նման մի կառույցի ստեղծման անհրաժեշտության: Տեսեք. նախքան 2018 թվականը Հայաստանում կային մի ամբողջ շարք իրավապաշտպան ՀԿ-ներ (հիմնականում՝ օտարերկրյա դրամաշնորհների հաշվին գործող), որոնց ակտիվությունը իշխանություններին ստիպում էր շատ ավելի զուսպ և ուշադիր լինել նման դրսևորումներում: Սակայն փաստ է, որ 2018-ից հետո այդ ՀԿ-ները գրեթե ամբողջ կազմով (լավ, թող 1-2 բացառություն լինի) դարձան փաշինյանական իշխանության շահառուներ, համալրեցին իշխանության շահերն սպասարկողների շարքերը, կա՛մ պարզապես լքեցին դաշտը, կա՛մ էլ, եթե երբեմն ինչ-որ ակտիվություն դրսևորում էլ են, ապա բացառապես իշխանության խոսույթին ձայնակցելու համար: Ըստ էության, մարդու իրավունքների պաշտպանության դաշտում գոյացավ վակուում: Իսկ նման իրավիճակը նպաստում է, որ իշխանություններն իրենց լիարժեք ազատ զգան՝ բռնաճնշումների համար, առավել ևս, որ ի սկզբանե տրամադրված են դրան:

Արժե նկատել, որ խմբային նախաձեռնությամբ ձևավորվել էր «Հինգ իրավապաշտպաններ» խումբը, բայց ակնհայտ է, որ դա անբավարար էր: Ի դեպ, կարծում ենք (կամ հույս ունենք)՝ նոր ձևավորված հանձնաժողովն ու «Հինգ իրավապաշտպանները» արդյունավետ համագործակցության եզրեր կգտնեն:

Մյուս կողմից՝ ազնվորեն պետք է նշել, որ ՀՀ բոլոր իշխանությունների պայմաններում էլ եղել են անձինք, որոնց վերաբերյալ գործածվել է «քաղբանտարկյալ» բնորոշումը: Եղել են նաև զանգվածային բնույթի դրսևորումներ, որոնց հաջորդել են ձերբակալություններ, կալանավորումներ: Եղել է: Բայց այն ամենը, ինչ կատարվում է 2018 թվականից հետո, առավել ևս՝ վերջին 2 տարիներին, ու էլ առավել ևս՝ ա՛յս տարի, իսկապես էլ աննախադեպ է: Անցյալ տարին, օրինակ՝ աննախադեպ էր Հայ առաքելական եկեղեցու բարձրաստիճան հոգևորականության դեմ իշխանության նախաձեռնած հալածանքների առումով: Նման բան եղել է թերևս միայն ստալինյան ռեպրեսիաների ժամանակ:

Իսկ «նախընտրական» 2025-26-ը քաղաքական բռնաճնշումների ու հալածանքների առումով արդեն կարելի է սևով նշել երկրի ժամանակակից պատմության էջերում:

Ոչ թե պարզապես հետապնդում են իշխանության մեկ կամ երկու ընդդիմախոսի, ոչ թե որևէ ընդդիմադիր գործչի են թիրախավորում, այլ համակարգված հետապնդվում են բոլոր այն ուժերը և այդ ուժերի բոլոր ներկայացուցիչները, որոնք կարող են լինել կամ իշխանության կողմից ընկալվում են որպես դիմադրության օջախ:

Իշխանությունը բացեիբաց հայտարարում է, որ նպատակ ունի ոչնչացնել, վերացնել ընդդիմադիր ուժերին: Իշխանության ղեկավարը բացեիբաց հայտարարել է, որ ցանկանում է «սպանել» ընդդիմադիր լիդերներին: Դա փորձում են հրամցնել որպես «կրքոտ հռետորություն», որպես «քաղաքական կարծիք» կամ այլ «մեղմող» փաթեթավորմամբ, բայց սպանելու, ոչնչացնելու մասին հրապարակավ հնչեցված սպառնալիքի էությունը դրանից չի փոխվում: Ռեպրեսիաները կրում են համատարած և ընդհանուր բնույթ: Ու դա վերաբերում է ընդդիմադիր ուժերի ոչ միայն լիդերներին, ոչ միայն երկրորդ-երրորդ շարքի գործիչներին, ոչ միայն պարզ կուսակցականներին, այլև նրանց հետ որևէ կապ ունեցող ազգականներին, հարազատներին: Ավելին, վերջերս արձանագրվեց խայտառակ փաստ, երբ բարձրակարգ մանկաբարձ-գինեկոլոգին ռեպրեսիայի ենթարկեցին՝ զրկելով աշխատանքից, քանի որ նա… «թթու խոսք» էր ասել իր թևից քաշքշող Նիկոլ Փաշինյանին:

Հայաստանում չկա որևէ ծանրակշիռ ընդդիմադիր ուժ, որի առաջնորդը կա՛մ կալանքի տակ չլինի, կա՛մ ազատությունը սահմանափակված չլինի, կա՛մ դատական պրոցեսի մեջ չլինի: Գրեթե չկա որևէ նկատելի ընդդիմադիր քաղաքական ուժ, որի կազմից քաղաքական բանտարկյալ չլինի: Այլ կերպ ասած՝ ռեպրեսիաները հասել են արդյունաբերական մասշտաբների:

Ու նկատի չունենք այն, որ իշխանության կամայականությունների հետևանքով արդեն նաև արդյունաբերական ընկերությունների բազմաթիվ աշխատողներ էլ են տուժում՝ քաղաքական պատճառներով, այլ բռնաճնշումներն իսկապես էլ արդյունաբերական, կոնվեյերային մասշտաբներ են ստացել:

Իշխանությունը գործում է հետևյալ մոտեցմամբ. ինքն ունի ամեն ինչի իրավունք, մնացած բոլորը չունեն ոչ մի իրավունք: Այդպես են ձևավորվում բռնատիրական ռեժիմները: Դրան պետք է դիմակայել: Եվ այդ առումով նշված հանձնաժողովի ձևավորումը գուցե կարող է փոքր քայլ թվալ: Բայց նախ՝ դա այնուամենայնիվ քայլ է, երկրորդ՝ ցանկացած ճանապարհ սկսվում է փոքր քայլերից, երրորդ՝ դա ավելի ընկալելի է, քան ընդհանրապես ոչինչ չանելը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

«Բազմիցս ասել եմ, որ հատվածական ենք նայում այս իշխանությունների գործունեությանը։ Այնինչ, դեռ 2018 թվականից պնդում եմ, և դա իմ հիմնավոր կարծիքն է, որ այս իշխանությունը եկել է հստակ ծրագրով երկու միասնական նպատակ իրագործելու համար։ Մեկը՝ Արցախն օր առաջ հանձնել Ադրբեջանին, և մյուսը՝ Հայաստանը դարձնել ուղղակի տարածք, որը սպասարկում է թուրք-ադրբեջանական՝ հայերի հանդեպ ցեղասպանական քաղաքականությունը»,«Փաստի» հետ զրույցում ասում է «Ընդդեմ իրավական կամայականության» ՀԿ գործադիր տնօրեն Լարիսա Ալավերդյանը, երբ անդրադառնում ենք վերջին ամիսներին քաղաքական դրդապատճառներով ձերբակալություններին։

Ընդգծում է՝ գործող իշխանությունները, այսպես կոչված, հաղթանակի համար ամեն ինչի գնացել են, և Արևմուտքը ու բոլոր-բոլորը փակում են դրա վրա աչքները։ «Պատճառը մեկն է։ Դա պղտոր գլոբալիստական կենտրոնների միասնական մոտեցումն է, և այդ առումով իրենք երկար տարիներ, առնվազն 2008 թվականից, եթե չասեմ՝ 1998 թվականից հետո, հավաքագրում էին թիմ։ 2008 թվականի հուլիսի 1-ին իրենց ծրագրածը չստացվեց։ Շարունակեցին հավաքագրել թիմ, այն է՝ «Քաղաքացիական պայմանագիրը», որը հլու-հնազանդ, բայց նաև ոգևորված կատարում է իր առջև դրված խնդիրը, որովհետև իրենք էլ են կրողը թե՛ հայատյացության, թե՛ հայկական պետականության զրոյացման և թուրք-ադրբեջանական՝ հայերի հանդեպ ցեղասպանական քաղաքականության սպասարկման։ Իշխանության «հաղթանակ» կոչվածը պետք է պարտադիր գրանցվեր բոլոր այդ սխալներով՝ կոպիտ, հակասահմանադրական, հակաիրավական, անօրինական և այլն, որ իրականացվեն այդ ճնշումները։ Այդ ճնշումները պատահական չեն, դրանք մտնում են ընդհանուր ծրագրի մեջ։ Ընդունված է, որ հաղթողը սկսում է աշխատել բոլոր խավերի հետ, բայց նրանք չեն հաղթել, առավել ևս՝ չեն հաղթել համերաշխության համար, հակառակը՝ ամեն ինչ արել են, որ իրենց անպայման հայտարարեն հաղթող, որպեսզի շարունակեն հայատյաց և հակապետական քաղաքականությունը»,նկատում է մեր զրուցակիցը։

Ռեպրեսիաներով և վախի մթնոլորտով հնարավո՞ր է ապահովել Հայաստանի ներկայիս իշխանությունների անընդհատությունը։ «Տեսեք՝ կա Ինդոնեզիայի սարսափելի օրինակը, երբ սեփական ժողովուրդը՝ մոտ 1,5 միլիոն մարդ, ոչնչացվեց։ Այնտեղ ակտիվ դիմադրությունը քսան տարուց ավելի տևեց։ Բայց չպետք է մտածենք նախադեպերի մասին, այլ պետք է փնտրենք այն ճանապարհը, որով քաղաքակրթության մեջ իր արժանի հետքը թողած հայ ազգը չընկնի համանման իշխանավորի ձեռքը, ինչպիսիք եղել են տարբեր երկրներում»։

Օրերս հայտարարվեց նաև, որ ձևավորվում է քաղաքագետներից, իրավապաշտպաններից ու դիվանագետներից կազմված հանձնախումբ։ Այն զբաղվելու է քաղաքական պատճառներով հետապնդվող մարդկանց իրավունքների պաշտպանության հարցերով։ «Երբ մտածել ենք հանձնախումբ ստեղծելու մասին, նախ և առաջ բոլոր՝ բավականին իրազեկ և ակտիվ խմբերին հարցրել ենք, թե կա՞ միասնական շտեմարան, որտեղ գրանցված են ոչ միայն նրանք, ովքեր այսօր են գտնվում անազատության, տնային կալանքի կամ հետապնդման մեջ, այլ նաև հետապնդման են ենթարկվել այս իշխանության կառավարման սկզբից։ Պարզվեց, որ այդպիսի անձանց անգամ միասնական շտեմարան չկա։ Երկրորդ՝ կարծես բոլորիս համար է պարզ, որ միջազգային հանրությունն ուղղակի ոգևորում է այս իշխանություններին այսպիսի գործողությունները շարունակելու համար։ Կարծես թե մենք էլ համակերպվել ենք, որ իմաստ չունի դիմելու որևէ մարմնի։ Դրա հետ և՛ ես, և՛ մեր խմբի անդամները համաձայն չենք։ Կարծում ենք, որ մեր հասարակության սխալներից մեկն այն է, որ պատշաճ ձևով ակտիվ չենք եղել ոչ միայն այս իշխանությունների ժամանակ, այլ, կարծես, չգիտենք էլ այն բազմաթիվ մարմինների տեղն ու գործունեությունը, որոնց պետք է անպայման դիմել այսպիսի դեպքերում։ Նախկինում միջազգային հանրությունը վերին աստիճանի հետևողականորեն գտնում էր, նշում, հնչեցնում և դատապարտում նման դեպքերը, իսկ հիմա հակառակ վիճակն է։ Բայց դա մեզ չպետք է մոլորության մեջ գցի։ Պետք է բոլոր մարմիններին դիմել, որոնց թիվը մոտ երեք տասնյակ է։ Ռեպրեսիաների ներքո հայտնված մարդկանց մեջ կանանց, մինչև անգամ երեխաների իրավունքներն են ոտնահարվում։ Ունենք տարեցներ, առողջական խնդիրներ ունեցող քաղաքացիներ, որոնք հետապնդման են ենթարկվել։ Վերջերս նաև խոսվեց ինքնասպանության մի դեպքի մասին։ Օրինակները շատ են։ Կարծում եմ, որ երբեմն մենք ենք չեզոք գտնվել և չենք դիմել միջազգային տարբեր կազմակերպությունների։ Կրկին հիշեցնեմ՝ այն կազմակերպությունները, որոնք նախկինում եղել են շատ ակտիվ, այսօր ոչինչ չեն անում։ Նոր կազմավորվող հանձնախմբերը պարտավոր են դիմել հնարավոր բոլոր կառույցներին։ Այդպիսի գործունեությունը որպես պարտավորություն ենք ընկալում։ Անգամ ամոթ է, որ այսօր չունենք մանրակրկիտ միասնական շտեմարան, որտեղ ներառված կլինեն քաղաքական հետապնդման ենթարկված անձինք։ Չպետք է մոռանալ, որ այս ամենն ունի ոչ միայն քաղաքական բնույթ, այլև մարդկային։ Ամեն անգամ կոնկրետ մարդկանց մասին է խոսքը։ Գործ ունենք քաղաքական հետապնդման ենթարկվող մարդկանց և նրանց ընտանիքի անդամների իրավունքների ոտնահարման հետ։ Կարծում եմ՝ մարդասիրական ասպեկտը չպետք է աչքաթող անել»,-ասում է մեր զրուցակիցը։

Իսկ ռեպրեսիաները հաջորդիվ շարունակվելո՞ւ են։ «Համոզված եմ, որ իշխանությունը ծրագրել է իր անելիքները, մինչև անգամ դրանց հերթականությունը։ Մասնավորապես՝ համոզված եմ, որ ԶԼՄ-ներն են հերթական թիրախը դառնալու և բոլոր նրանք, ովքեր այլախոհ են, համաձայն չեն այս իշխանության քաղաքականության հետ։ Պետք է անենք այն ամենը, ինչը կարելի է և պետք է, ավելի պարզ՝ ինչը չի կարելի չանել։ Բոլոր նրանք, ովքեր համաձայն չեն այս քաղաքականության հետ, համաձայն չեն գլոբալիստական կենտրոնների հետ, իսկ վերջիններս չեն թաքցնում արտաքին ուղղակի միջամտությունները, որոնցով իբր պայքարում են հիբրիդային միջամտությունների դեմ, պետք է շարունակեն պայքարել ամեն մեկն իր տեղում։ Օրենքը, Սահմանադրությունը և միջազգային իրավունքն այսօր ծառայում են գլոբալիստական, կասեի՝ մարդատյաց նպատակներին։ Պատահական չէ, որ եվրոպական ղեկավարությունը չի արտահայտում եվրոպական ժողովուրդների կարծիքը, շահերը, իրենք այդ կենտրոնների դրածոներն են։ Դա ոչ ոք արդեն չի էլ թաքցնում, դա բոլորին է հայտնի։ Դրա համար էլ կարծում եմ, որ պետք է նորագույն մարտահրավերներին արձագանքենք նորագույն մեթոդներով։ Բավարա՞ր են ավանդական դարձած մեթոդները։ Ո՛չ։ Պետք է մտածել նոր ձևի արձագանքի մասին՝ նոր մարտահրավերները հաղթահարելու համար»,-եզրափակում է Լարիսա Ալավերդյանը։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում