Category: Armenia24.live

Տնտեսություն
16 Հուլիս, 2026 11:09

Կարլսրուեի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (Գերմանիա) և Վալենսիայի համալսարանի (Իսպանիա) գիտնականները մշակել են արևային բջիջներ արտադրելու նոր մեթոդ, որը կարող է զգալիորեն կրճատել դրանց արժեքը և արագացնել հաջորդ սերնդի վահանակների արտադրությունը, գրում է ixbt.com–ը։

Այսպես կոչված պերովսկիտ-սիլիցիումային տանդեմային արևային բջիջները արևային վահանակների ավելի ժամանակակից տեսակ են, որոնցում լրացուցիչ պերովսկիտային շերտ է նստեցվում սովորական սիլիցիումի վրա։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս ավելի շատ արևի լույս կլանել և բարձրացնում է վահանակի արդյունավետությունը համեմատած ավանդական սիլիցիումային բջիջների հետ։

Հետազոտողների հիմնական նվաճումը պերովսկիտային շերտը նստեցնելու նոր վակուումային մեթոդն է։ Այն դեպքում, որ նման գործընթացները նախկինում բարդ, դանդաղ և անհարմար էին զանգվածային արտադրության համար, շերտերի ձևավորումն այժմ տևում է ընդամենը մոտ 10 րոպե։

Տեխնոլոգիան գործում է հետևյալ կերպ. մասնագիտացված օրգանական նյութերը գոլորշիանում են վակուումում, մասնիկները շարժվում են ընդամենը մի քանի միլիմետր, ապա անմիջապես նստում են սիլիցիումային վաֆլիի վրա ձևավորելով հարթ աշխատանքային շերտ։

Մեթոդը նաև բազմակողմանի է. այն կարող է օգտագործվել տարբեր տեսակի սիլիցիումային վաֆլիների վրա առանց սարքավորումները վերակազմավորելու, ինչը հատկապես կարևոր է արդյունաբերական կիրառությունների համար։

Փորձարկման ընթացքում նոր արևային մարտկոցները ցույց են տվել շատ բարձր արդյունավետություն.

–23.5% հարթ վաֆլիների վրա,

–23.7% նանոկառուցվածքային վաֆլիների վրա,

–մինչև 24.3% արդյունաբերական հյուսվածքային վաֆլիների վրա։

Սա նշանակալի արդյունք է արևային էներգիայի համար, քանի որ ստանդարտ սիլիցիումային վահանակները աստիճանաբար մոտենում են իրենց տեսական արդյունավետության սահմանին։

Նոր տեխնոլոգիայի մեկ այլ կարևոր առավելություն է դրա ծախսարդյունավետությունը։ Մեթոդը պահանջում է ավելի քիչ թանկ նյութեր, և որոշ բաղադրիչներ կարող են վերօգտագործվել։ Այս զարգացումը դարձնում է պոտենցիալ կենսունակ արևային վահանակների զանգվածային արտադրության համար։

Փաստորեն, գիտնականները առաջարկում են ավելի արագ և էժան եղանակ ժամանակակից սիլիցիումային վահանակներից ավելի բարձր արդյունավետությամբ նոր սերնդի արևային վահանակներ արտադրելու անցնելու համար։

Հայաստանում արևային պանելներ արտադրող առաջին և միակ ընկերությունը Սոլարոնն է։

Տեղադրե՛ք  SolarOn արևային կայան և զրոյացրեք էլեկտրաէներգիայի ծախսը։

Գրե՛ք կամ զանգահարեք և ստացեք անվճար հաշվարկ Ձեզ անհրաժեշտ արևային կայանի հզորությանն ու արժեքի վերաբերյալ։

Զանգահարեք 8757, 010 440055

էլ. փոստ ֊ [email protected]

Մամուլ
16 Հուլիս, 2026 9:33

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Քսանմեկերորդ դարում աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը դուրս է եկել երկրային սահմաններից՝ ձեռք բերելով տիեզերական չափումներ։ Տեխնոլոգիական առաջընթացը, տնտեսական մրցավազքը և անվտանգության նոր սկզբունքները այլևս անհնար է դիտարկել առանց տիեզերական տարածության օգտագործման։ Տիեզերքի՝ որպես «բարձրագույն բարձունքի» ռազմավարական յուրացումը դառնում է այն առանցքը, որի շուրջ վերաձևավորվում է գլոբալ ուժային բալանսը և ազգային անվտանգության հայեցակարգային դաշտը։

Եթե անցյալ դարի երկրորդ կեսին տիեզերքը հիմնականում դիտարկվում էր որպես գիտական հայտնագործությունների, գաղափարախոսական մրցակցության և տեխնոլոգիական հեղինակության հարթակ, ապա ներկայում այն վերածվել է համաշխարհային ուժային հավասարակշռության կարևորագույն բաղադրիչներից մեկի, որի նկատմամբ վերահսկողությունը կամ առնվազն ազդեցության լուրջ հնարավորությունների առկայությունը դարձել է պետությունների ռազմավարական կարողությունների գնահատման կարևոր չափանիշ։

Տիեզերքն այլևս չի սահմանափակվում միայն գիտնականների, տիեզերագնացների կամ աստղագետների գործունեության ոլորտով։ Այն դարձել է պետությունների տնտեսական կենսունակության, ռազմական արդյունավետության, քաղաքական ազդեցության, տեղեկատվական գերազանցության, տեխնոլոգիական ինքնուրույնության և նույնիսկ հասարակությունների առօրյա կյանքի անբաժանելի մասը։ Հենց այս հանգամանքով է պայմանավորված այն, որ ժամանակակից փուլում տիեզերական տարածությունը վերածվել է համաշխարհային քաղաքականության առանցքային ռազմավարական ուղղություններից մեկի, որի նշանակությունը տարեցտարի միայն աճում է։

Տիեզերքի ռազմավարական կարևորության հիմքում ընկած է այն իրողությունը, որ ժամանակակից պետությունների կենսագործունեության գրեթե բոլոր ոլորտները այս կամ այն չափով կախված են տիեզերական ենթակառուցվածքներից։ Հաղորդակցությունները, ինտերնետային ծառայությունները, բանկային փոխանցումները, միջազգային ֆինանսական համակարգերը, օդային և ծովային երթևեկության կառավարումը, եղանակային կանխատեսումները, գյուղատնտեսության թվայնացված կառավարումը, բնական աղետների մշտադիտարկումը, էներգետիկ ենթակառուցվածքների վերահսկումը, ռազմական հետախուզությունը, սահմանների պահպանությունը և բազմաթիվ այլ կարևոր գործընթացներ այսօր իրականացվում են արբանյակային համակարգերի օգնությամբ։ Սա նշանակում է, որ տիեզերքը Երկրի վրա ընթացող բոլոր առանցքային գործընթացների անտեսանելի, սակայն կենսական հենասյուներից մեկն է։

Ժամանակակից աշխարհում ցանկացած զարգացած պետություն իր ազգային անվտանգության հայեցակարգում առանձնահատուկ տեղ է հատկացնում տիեզերական բաղադրիչին, քանի որ տեղեկությունը դարձել է ռազմավարական ամենաթանկ ռեսուրսներից մեկը։ Ով վերահսկում է տեղեկատվական հոսքերը, ով կարողանում է իրական ժամանակում ստանալ ճշգրիտ պատկեր հակառակորդի գործողությունների, տնտեսական գործընթացների, ռազմական տեղաշարժերի կամ բնական երևույթների վերաբերյալ, նա ձեռք է բերում զգալի ռազմավարական առավելություն։ Այս առումով տիեզերական արբանյակները վերածվել են ժամանակակից աշխարհի «աչքերի» և «ականջների»։ Դրանք ապահովում են այնպիսի ծավալի տեղեկություն, որը նախկինում հնարավոր էր ստանալ միայն երկարատև հետախուզական գործողությունների միջոցով։ Բարձր լուծաչափով արբանյակային պատկերները, ռադիոլոկացիոն դիտարկումները, ինֆրակարմիր սենսորները և բազմասպեկտրային վերլուծության միջոցները հնարավորություն են տալիս մշտապես վերահսկել գրեթե ցանկացած տարածաշրջան՝ անկախ քաղաքական սահմաններից։

Տիեզերական տեխնոլոգիաների ռազմավարական նշանակությունը հատկապես ընդգծվեց այն ժամանակ, երբ պատերազմներն ու հակամարտությունները սկսեցին հիմնվել տվյալների գերակայության սկզբունքի վրա։ Ժամանակակից զինված ուժերի արդյունավետությունը մեծապես կախված է ոչ միայն զինատեսակների քանակից կամ կրակային հզորությունից, այլև տեղեկության արագ ստացման, մշակման և փոխանցման կարողությունից։ Արբանյակային կապը, գլոբալ տեղորոշման համակարգերը, հեռահար հետախուզությունը և մշտադիտարկման հնարավորությունները դարձել են ժամանակակից պատերազմների անփոխարինելի բաղադրիչներ։ Այս պայմաններում տիեզերական տարածության նկատմամբ վերահսկողությունը հավասարազոր է ռազմաճակատում կարևոր նախաձեռնության պահպանմանը։

XXI դարում տիեզերքն աստիճանաբար վերածվում է նաև տնտեսական զարգացման նոր սահմանագծի։ Համաշխարհային տնտեսության թվայնացումը, բարձր տեխնոլոգիական արտադրությունների ընդլայնումը և նորարարական լուծումների արագ զարգացումը հանգեցրել են նրան, որ ձևավորվել է, այսպես կոչված, տիեզերական տնտեսությունը, որի ծավալները շարունակաբար աճում են։ Արբանյակային ծառայությունները, հեռահաղորդակցությունը, նավիգացիոն համակարգերը, Երկրի հեռահար զոնդավորումը, տիեզերական տվյալների վերլուծությունը, տիեզերական ապահովագրությունը, մասնավոր արձակման ծառայությունները և բազմաթիվ այլ ուղղություններ դարձել են բազմամիլիարդանոց շուկաներ։

Տիեզերքը այլևս բացառապես պետական ֆինանսավորմամբ իրականացվող գիտական նախաձեռնությունների ոլորտ չէ։ Այն վերածվել է ներդրումային խոշոր հարթակի, որտեղ մրցում են պետությունները, միջազգային կազմակերպությունները և մասնավոր ընկերությունները։ Հենց այս տնտեսական գործոնն է փոխել տիեզերքի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Եթե նախկինում հիմնական հարցը վերաբերում էր այնպիսի հարցերի, թե ով առաջինը կհասնի Լուսին կամ մարդ կուղարկի տիեզերք, ապա այժմ առաջնային են դարձել այն հարցերը, թե ով կտիրապետի արբանյակային ինտերնետի գլոբալ ցանցերին, ով կվերահսկի տիեզերական լոգիստիկան, ով առաջինը կստեղծի տիեզերական արդյունաբերական ենթակառուցվածքներ և ով կկարողանա օգտագործել տիեզերական ռեսուրսները տնտեսական արժեք ստեղծելու նպատակով։ Այս փոփոխությունը փաստում է, որ տիեզերական մրցակցությունը գաղափարախոսական դաշտից տեղափոխվել է դեպի տնտեսական և ռազմավարական մրցակցության նոր փուլ։

Տիեզերքի ռազմավարական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն դարձել է քաղաքական ազդեցության գործիք։ Պետությունները, որոնք ունեն սեփական արբանյակային խմբավորումներ, արձակման հնարավորություններ և զարգացած տիեզերական արդյունաբերություն, ձեռք են բերում ոչ միայն տեխնոլոգիական, այլև դիվանագիտական առավելություններ։ Նրանք կարողանում են ծառայություններ մատուցել այլ երկրներին, մասնակցել միջազգային նախագծերին, ձևավորել գործընկերային հարաբերություններ և ընդլայնել իրենց ազդեցությունը տարբեր տարածաշրջաններում։ Տիեզերական համագործակցությունը հաճախ վերածվում է արտաքին քաղաքականության կարևոր բաղադրիչի, քանի որ այն ներառում է գիտություն, կրթություն, արդյունաբերություն, անվտանգություն և տնտեսություն՝ միավորելով բազմաթիվ ոլորտներ։

Միաժամանակ տիեզերքն աստիճանաբար դառնում է նոր աշխարհաքաղաքական մրցակցության առանցք։ Եթե անցյալ դարում հիմնական մրցակցությունը ծավալվում էր ծովերում, ցամաքում և օդում, ապա այժմ այդ շարքին ավելացել է նաև տիեզերական տարածությունը։ Խոշոր տերությունները մեծածավալ ներդրումներ են կատարում նոր սերնդի արբանյակների, հակաարբանյակային պաշտպանության համակարգերի, տիեզերական իրավիճակի մշտադիտարկման միջոցների և բազմակի օգտագործման տիեզերանավերի ստեղծման ուղղությամբ։ Այս գործընթացը ցույց է տալիս, որ տիեզերքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես զարգացման հնարավորություն, այլև որպես ազգային անվտանգության կարևորագույն միջավայր։

Տիեզերքի նկատմամբ հետաքրքրության աճի պատճառներից մեկն էլ տեխնոլոգիական հեղափոխությունն է։ Արհեստական բանականությունը, մեծ տվյալների մշակումը, քվանտային հաղորդակցությունները, ինքնավար կառավարման համակարգերը և բարձր ճշգրտության սենսորները էապես բարձրացրել են տիեզերական համակարգերի արդյունավետությունը։ Ժամանակակից արբանյակներն այլևս պարզապես նկարահանող սարքեր չեն։ Դրանք դարձել են բարդ տեղեկատվական հանգույցներ, որոնք իրական ժամանակում հավաքում, մշակում և փոխանցում են հսկայական ծավալի տվյալներ՝ ապահովելով պետությունների կառավարման համակարգերի արդյունավետությունը։

Տիեզերական տեխնոլոգիաների ռազմավարական նշանակությունը մեծանում է նաև կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում։ Երկրի մակերևույթի մշտադիտարկումը հնարավորություն է տալիս գնահատել ջրային ռեսուրսների վիճակը, անտառային հրդեհների տարածումը, սառցադաշտերի հալոցքը, գյուղատնտեսական մշակաբույսերի զարգացումը, օդի աղտոտվածությունը և բազմաթիվ այլ ցուցանիշներ։ Այս տեղեկությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն գիտության, այլև պետական կառավարման, պարենային անվտանգության, էներգետիկ պլանավորման և աղետների կանխարգելման համար։ Այս տեսանկյունից տիեզերքը դարձել է նաև կայուն զարգացման ապահովման կարևորագույն գործիք։

Հատկանշական է, որ, այս ամենով հանդերձ, տիեզերքը վերածվում է նաև իրավական և քաղաքական նոր մարտահրավերների ոլորտի։ Գործող միջազգային իրավական համակարգը հիմնականում ձևավորվել է այն ժամանակ, երբ տիեզերական գործունեությունը սահմանափակվում էր մի քանի պետություններով։ Այսօր իրավիճակն արմատապես փոխվել է։ Տասնյակ երկրներ, հարյուրավոր մասնավոր ընկերություններ և հազարավոր նոր արբանյակներ ձևավորում են մի միջավայր, որտեղ անհրաժեշտ են նոր կանոններ, նոր պատասխանատվության մեխանիզմներ և նոր համագործակցության ձևաչափեր։ Տիեզերական աղբի աճը, ուղեծրային բախումների վտանգը, տիեզերական ռեսուրսների օգտագործման իրավական անորոշությունները և հակաարբանյակային սպառազինությունների զարգացումը պահանջում են համաշխարհային մակարդակի քաղաքական համաձայնություններ։

Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ տիեզերական տարածությունը դարձել է տեխնոլոգիական ինքնիշխանության կարևոր ցուցանիշ։ Երկրները, որոնք չունեն սեփական տիեզերական կարողություններ, հաճախ ստիպված են ապավինել արտաքին ծառայություններին, ինչը կարող է նրանց դարձնել կախված այլ պետություններից կամ մասնավոր ընկերություններից։ Հետևաբար, սեփական արբանյակային ենթակառուցվածքների ստեղծումը, ազգային տիեզերական ծրագրերի զարգացումը և համապատասխան մասնագետների պատրաստումը դիտարկվում են ոչ միայն գիտատեխնիկական, այլև ազգային ինքնիշխանության պահպանման համատեքստում։

Փոքր և միջին պետությունների համար ևս տիեզերքը դառնում է նոր հնարավորությունների ոլորտ։ Թեև նրանք չեն կարող մրցել գերտերությունների հետ արձակման հզորությունների կամ բազմամիլիարդանոց ծրագրերի մակարդակով, սակայն կարող են զարգացնել փոքր արբանյակների արտադրությունը, տվյալների վերլուծության ծառայությունները, ծրագրային ապահովումը, տիեզերական ճարտարագիտությունը, կրթական նախաձեռնությունները և միջազգային համագործակցությունը։ Այս միտումը ցույց է տալիս, որ XXI դարի տիեզերական միջավայրը դարձել է առավել բազմաբևեռ և ներառական, քան երբևէ։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Հասարակություն
15 Հուլիս, 2026 10:53

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ հուլիսի 15-ին պլանային նորոգման աշխատանքներ իրականացնելու նպատակով ժամանակավորապես կդադարեցվի հետևյալ հասցեների էլեկտրամատակարարումը`

Երևանի Կենտրոն վարչական շրջան՝

11:00-14:00 Սարի Թաղ 18-28 փողոցներ մասնակի,

11:00-15:00 Փարպեցի փողոց 13 շենք և Լեոյի փողոց 6 շենք,

Երևանի Արաբկիր վարչական շրջան՝

12:00-16:00 Կոմիտասի պողոտա 54Բ շենք, Գրիբոյեդովի 1-ին նրբանցք 11 շենք և 1-14 առանձնատներ, Արաբկիրի 35-րդ փողոց 1-13 առանձնատներ,

Երևանի Աջափնյակ վարչական շրջան՝

10:00-12:00 Հալաբյան փողոց 16, 18, 20 տարածքներ և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ,

Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջան՝

10:00-12:00 թիվ 94 մսուր-մանկապարտեզ, ՀԱ Բ-2 թաղամաս 21 շենք, Բաբաջանյան փողոց 103 շենք, Անդրանիկի փողոց 135, 137, 139, 143, 145, 147, 149 շենքեր և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ,

Արմավիրի մարզ՝

10:00-11:00 Խորոնք գյուղ,

12:00-13:00 Մեծամոր, Հայկաշեն և Գայ գյուղեր,

Արագածոտնի մարզ՝

11:00-13:00 Աշտարակ քաղաք մասնակի,

Կոտայքի մարզ՝

11:00-16:00 Ջրվեժի ամառանոցներ մասնակի, Ձորաղբյուր գյուղ մասնակի, Ձորաղբյուրի ամառանոցներ մասնակի և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ, Աբովյան քաղաք՝ «Զոնալ կայան» թաղամաս, Կարմիր Բանակի փողոց և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ,

12:00–13:30 Աղվերան համայնք մասնակի, «Վիվա Արմենիա», «Թիմ Տելեկոմ» և «Յուքոմ» ընկերությունների բջջային օպերատորների կայաններ և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ,

Գեղարքունիքի մարզ՝

11:00-17:00 Արեգունի, Դարանակ, Փամբակ, Ծափաթաղ գյուղեր և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ, «Թուֆենկյան Հոսփիթալիթի» ՍՊԸ, «Տելեկոմ Արմենիա», «Վիվա Արմենիա», «Յուքոմ» ընկերությունների բջջային օպերատորի կայաններ, Ջրառատ թաղամաս, Ջրառատի նոր թաղամաս, թիվ 5 դպրոց, Հրազդանի պետական արհեստագործական ուսումնարան և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ,

11:30–12:30 Մեծ Մասրիկ, Կուտական, Կախակն և Տրետուք գյուղեր, «Հրանտ Կարապետյան» ՍՊԸ, հեռուստակայան, «Գոգա-Սեդա» գազալցակայան և «Լուսինե Խաչատրյան» ՍՊԸ,

11:30–16:00 Վարդենիս քաղաք՝ Երևանյան, Երիտասարդության, Լեռնագործների, Հովհաննես Արզոյան, Հրաչյա Անդրեասյան և Վ. Համբարձումյան փողոցներ մասնակի և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ,

Լոռու մարզ՝

10:30–11:30 Մարգահովիտ և Ֆիոլետովո գյուղերն ամբողջությամբ,

11:00–15:00 Հարթագյուղ, Խնկոյան և Լուսաղբյուր գյուղեր,

Տավուշի մարզ՝

11:30-14:30 Գոշ գյուղ և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ,

11:00-14:00 Գետահովիտ և Լուսահովիտ գյուղեր և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ,

11:00-15:00 Նավուր, Իծաքար, Չինչին գյուղեր և հարակից ոչ բնակիչ-բաժանորդներ.

Շիրակի մարզ՝

11:00-15:30 Աշոցքի տարածաշրջան՝ Ղազանչի, Թավշուտ և Սիզավետ գյուղեր,

11:00-16:00 Անիի տարածաշրջան՝ Լանջիկ գյուղ։

«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերությունը հորդորում է հետևել էլեկտրաանվտանգության կանոններին:

Հետևեք մեզ՝ այստեղ