Բարոյական հանցագործություն․ նրանք ոչնչացրին մարդու բարոյական կերպարը

Խնձորեսկի «1000 ՎԱՀԱՆԻՑ» մինչև ԱԺ-ի ծեծկռտուքը

ԱԺ-ում տեղի ունեցած ծեծկռտուքը քաղաքական միջադեպի սահմաններից շատ ավելի հեռու գնացող իրողություն էր։ Այն առնչվում էր հասարակության բարոյական նկարագրին, երեխաների դաստիարակությանը, պետության հեղինակությանն ու մեր վաղվա օրվան։

Իգոր Զարգարյանի հետ այս զրույցում փորձել ենք հասկանալ կատարվածի խորքային հետևանքները՝ հատկապես երեխաների գիտակցության և Հայաստանի ապագայի տեսանկյունից։ Խոսել ենք նաև բռնության, բանակի, պետական պատասխանատվության, Արցախի ու Սյունիքի երեխաների անվտանգության և հասարակության բարոյական հիմքերի մասին։

Սա հարցազրույց է մի իրադարձության շուրջ, որի հետևանքները կարող են շատ ավելի երկարատև լինել, քան դրա անմիջական քաղաքական արձագանքները։

— Իգոր, հոկտեմբերի 29-ին Ազգային ժողովում տեղի ունեցածը դիտարկենք ոչ միայն քաղաքական կամ հասարակական իրադարձության, այլև երեխաների դաստիարակության տեսանկյունից։ Ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ նման տեսարանը երեխայի գիտակցության վրա։

— Սա շատ լուրջ խնդիր է։ Երեխան տեսնում է, որ մեծահասակները, երկրի բարձրագույն օրենսդիր մարմնի ներկայացուցիչները, իրենց տարաձայնությունները լուծում են բռնությամբ։ Նա տեսնում է, որ ուժի կիրառումը կարող է դառնալ նպատակին հասնելու միջոց։

Եվ այստեղ հարց է առաջանում՝ ի՞նչ պատկերացում է ձևավորվում երեխայի մեջ արդարության, ուժի, հեղինակության և սեփական իրավունքների պաշտպանության մասին։

Եթե երեխան նման օրինակ է տեսնում, վաղը կարող է ինքն իրեն հարցնել՝ իսկ ես ինչպե՞ս պետք է հասնեմ իմ նպատակներին։ Բռնությա՞մբ։

— Փաստորեն, մենք գործ ունենք ոչ միայն տվյալ օրվա միջադեպի, այլև դրա երկարաժամկետ բարոյական հետևանքների հետ։

— Այո՛։ Ես սա հենց բարոյական հանցագործություն եմ համարում։ Որովհետև այստեղ վնասվում է ոչ միայն տվյալ պահի հասարակական մթնոլորտը։ Ոչնչացվում է մարդու բարոյական կերպարի ձևավորման համար անհրաժեշտ արժեքային հիմքը։

Մեծահասակները պարտավոր են գիտակցել, որ իրենց վարքագիծն օրինակ է երեխաների համար։ Իսկ երբ այդ օրինակը բռնությունն է, մենք չենք կարող ակնկալել, որ երեխաների մեջ ձևավորվի բոլորովին այլ վերաբերմունք։

— Կարծում եմ՝ այս դեպքում մեծահասակները, հատկապես միջադեպի մասնակիցները, պարտավոր էին ոչ միայն գնահատական տալ կատարվածին, այլև ներողություն խնդրել երեխաներից ու հասարակությունից։ Նրանք պատասխանատվություն ունեն նաև որպես պետական պաշտոն զբաղեցնող մարդիկ, որպես ընտրողների և հարկատուների վստահությունը ստացած անձինք։

— Այո՛։ Նրանք պետք է հասկանան իրենց պատասխանատվությունը։ Պետք է գիտակցեն, որ իրենց վարքագիծը միայն իրենց անձնական խնդիրը չէ։ Այն վերաբերում է հասարակությանը, երեխաներին, ապագա սերնդին։

— Եկեք այս խնդիրը դիտարկենք նաև Արցախի և Սյունիքի երեխաների տեսանկյունից։ Նրանք բռնության ու վտանգի մասին պատկերացում ունեն ոչ միայն հեռուստատեսությունից կամ համացանցից։ Արցախցի երեխան բռնի տեղահանության ողբերգությունն է ապրել, իսկ Սյունիքի երեխան ամեն օր ապրում է սահմանային վտանգի պայմաններում։

Ի՞նչ է կատարվում այդ երեխաների գիտակցության մեջ, երբ նրանք տեսնում են, որ իրենց անվտանգությունն ապահովելու կոչված պետական համակարգի ներկայացուցիչները նման վարքագիծ են դրսևորում։

— Այստեղ շատ կարևոր տարբերություն կա։ Արցախի երեխան արդեն ապրել է այդ ողբերգությունը, իսկ Սյունիքի երեխայի համար վտանգը շարունակում է գոյություն ունենալ։

Երեխան տեսնում է, որ իր շուրջը տեղի ունեցող խնդիրները երբեմն ուժի միջոցով են լուծվում։ Եվ նրա մեջ բնական հարց է առաջանում՝ իսկ ես ինչպե՞ս պետք է պաշտպանեմ ինձ, իմ իրավունքները, իմ ապագան։

Սա շատ ավելի լուրջ խնդիր է, քան կարող է թվալ առաջին հայացքից։

— Ուզում եմ մի փոքր կանգ առնել Սյունիքի երեխայի հարցի վրա։ Նա ապրում է թշնամու անմիջական հարևանությամբ։ Ամեն օր կարող է մտածել՝ եթե վաղը հարձակում լինի, ի՞նչ է անելու պետությունը։ Ո՞վ է որոշելու՝ ինչպես պաշտպանել սահմանները։ Ի՞նչ պետք է անեն այն մարդիկ, որոնց վստահված է երկրի անվտանգությունը։

Եվ եթե այդ երեխան տեսնում է, որ խորհրդարանում պատգամավորները միմյանց հետ հարցերը լուծում են ծեծկռտուքով, ի՞նչ վստահություն կարող է ունենալ պետական համակարգի նկատմամբ։

— Շատ կարևոր հարցադրում եք անում։ Պետք է մտածել ոչ միայն այն մասին, թե ինչ ենք մենք հիմա քննարկում, այլև այն մասին, թե այդ ամենն ինչպես է ընկալվում երեխաների կողմից։

Երեխան կարող է գնալ ծնողների մոտ և նույն հարցերը տալ։ Ի՞նչ եք կարծում, ինչպե՞ս պետք է ծնողը պատասխանի, որպեսզի երեխան չկորցնի իր վստահությունը, չապրի մշտական անհանգստության մեջ։

Ես այդ հարցին պատրաստի պատասխան չունեմ։

Ավելին ասեմ։ Պատկերացրեք՝ տասնվեց-տասնյոթ տարեկան պատանի է, որը շուտով պետք է գնա բանակ։ Նա լսում է բանակում տեղի ունեցող ինքնասպանությունների, բռնության, միջադեպերի մասին։ Լսում է, որ այդ խնդիրները պետք է լուծվեն, որ պետք է փոխվի բանակում գոյություն ունեցող արատավոր մշակույթը։

Բայց հետո տեսնում է, որ երկրի խորհրդարանում հենց իրենք՝ մեծահասակները, բռնությամբ են փորձում լուծել տարաձայնությունները։

Այդ պատանին կարող է հարցնել՝ ինչո՞ւ եք ինձնից պահանջում մի բան, որը դուք ինքներդ չեք կարողանում անել։

Ես անկեղծորեն չգիտեմ՝ այդ երեխային այսօր ինչ պատասխան պետք է տալ։ Չեմ ուզում նրան խաբել, բայց չեմ էլ ուզում ավելի մեծ վախ ներշնչել։

— Այսինքն՝ ծնողը չի կարող պարզապես ասել՝ ամեն ինչ լավ է լինելու, որովհետև երեխան իր աչքով տեսել է բոլորովին այլ իրականություն։

— Այո՛։ Եթե ուզում ենք անկեղծ լինել երեխայի հետ, պետք է ընդունենք, որ այսօր այդ հարցի պատրաստի պատասխանը չկա։

— Փաստորեն, երբ մարդն ապրում է որևէ երկրում, ակնկալում է, որ պետությունը կապահովի իր անվտանգությունը, առողջապահությունը, կրթությունը, բանակը։ Դրա դիմաց քաղաքացին հարկեր է վճարում, կատարում իր պարտականությունները։

Բայց եթե քաղաքացին տեսնում է, որ իրեն պաշտպանելու կոչված համակարգերն իրենք են նման վիճակում, ապա առաջանում է շատ ավելի հիմնարար հարց՝ ո՞վ է պաշտպանում քաղաքացուն։

— Այո՛, հենց դա է խնդիրը։ Մարդը կարող է զգալ, որ ինքը փաստորեն անպաշտպան է։ Եվ ես այդ հարցի լուծման պատրաստի պատասխանը չունեմ։

Մեզ համար կարևոր է, որ այս ամենից դասեր քաղվեն։ Որ մարդիկ հասկանան՝ ինչ է տեղի ունեցել և ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ իրենց վարքագիծը։

— Գուցե կատարվածից հետո յուրաքանչյուրը պետք է որոշակի հետևություններ անի, և այդ հետևությունները սկսվեն ամենաբարձր մակարդակից՝ ներքև։

— Հույս ունեմ, որ այդպես կլինի։ Գուցե մարդիկ փոխեն իրենց հռետորաբանությունը, գուցե կարողանան այլ կերպ աշխատել։ Բայց դա պետք է երևա գործով։