ՃԱՆԱՉԵՆՔ ՄԵՐ ՄԵԾԵՐԻՆ
Հայ աշուղական արվեստի պատմության մեջ իր ուրույն տեղն ունի Աշուղ Իգիթը՝ Գեղամ Մարտիրոսի Մարտիրոսյանը, ով Ալեքսանդրապոլի աշուղական դպրոցի ավանդույթների շարունակողներից էր։ Նա ծնվել է 1901 թվականին Ալեքսանդրապոլում՝ ներկայիս Գյումրիում, երաժշտական ավանդույթներով հարուստ ընտանիքում։ Նրա պապը հայտնի աշուղ Մալուլն էր, իսկ հայրը՝ Մարտիրոսը, ժողովրդական երգարվեստի սիրահար, որը կատարում էր Ջիվանու և Շերամի երգերը։ Այս միջավայրն իր ազդեցությունն ունեցավ ապագա աշուղի գեղարվեստական աշխարհայացքի և երաժշտական ճաշակի ձևավորման վրա։
Դեռ մանկուց Գեղամ Մարտիրոսյանը հետաքրքրվել է ժողովրդական երգով, երաժշտությամբ և թատերական արվեստով։ Տարրական կրթություն ստանալուց հետո շարունակել է ինքնուրույն զարգացնել իր գիտելիքներն ու ստեղծագործական ընդունակությունները։ Երիտասարդ տարիներին որոշ ժամանակ հանդես է եկել Ալեքսանդրապոլի թատրոնում, որտեղ էլ ստացել է «Իգիթ» անունը, որը հետագայում դարձել է նրա աշուղական անունը։
Աշուղ Իգիթի ստեղծագործական ուղին սերտորեն կապված էր հայրենի քաղաքի մշակութային կյանքի հետ։ Նա շարունակել է Ալեքսանդրապոլում ձևավորված աշուղական արվեստի հարուստ ավանդույթները՝ միաժամանակ ստեղծելով սեփական երգերն ու մեղեդիները։ Նրա ստեղծագործություններում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել սերը, հայրենիքը, բնությունը, մարդկային զգացմունքներն ու հարազատ քաղաքի հանդեպ կապվածությունը։
Իգիթը ոչ միայն ստեղծագործել և կատարել է իր երգերը, այլև զբաղվել է երաժշտական խմբերի կազմակերպմամբ։ Երիտասարդ երաժիշտներից կազմել է սիրողական համույթներ, որոնց հետ հանդես է եկել Հայաստանի տարբեր քաղաքներում ու գյուղերում՝ նպաստելով աշուղական երգարվեստի տարածմանը։
Նրա ստեղծագործական ժառանգությունը ծավալուն է։ Ըստ աշուղի կյանքին ու գործունեությանը նվիրված ուսումնասիրությունների՝ նա հեղինակել է ավելի քան 600 աշուղական խաղ, որոնցից շուրջ 250-ն ունեցել են սեփական մեղեդիներ։ Նրա երգերի մի մասը պահպանվել է ձեռագրերի և ձայնագրությունների միջոցով, իսկ 35 ստեղծագործություն ընդգրկվել է «Շիրակն իմ մուսան» ժողովածուում՝ կոմպոզիտոր Ազատ Շիշյանի նոտագրությամբ։
Աշուղ Իգիթի արվեստը ձևավորվել է Ջիվանու, Շերամի և Ալեքսանդրապոլի աշուղական դպրոցի մյուս նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործական ավանդույթների ազդեցությամբ։ Միևնույն ժամանակ նրա երգերն առանձնացել են սեփական երաժշտական մտածողությամբ և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցներով։
Իր կյանքի և ստեղծագործական գործունեության ընթացքում Աշուղ Իգիթը հավատարիմ է մնացել հայրենի քաղաքի երաժշտական ավանդույթներին։ Նրա թողած ժառանգությունը հայ աշուղական երգարվեստի կարևոր մասերից է և արտացոլում է Գյումրու ժողովրդական երաժշտական մշակույթի շարունակականությունը։
Աշուղ Իգիթի կյանքն ու ստեղծագործությունը հետագայում դարձել են ուսումնասիրությունների առարկա։ Նրա արվեստին անդրադարձել է հետազոտող Հասմիկ Ափինյանը՝ «Աշուղ Իգիթի երգերը» գիտական հոդվածում և «Սիրո երգիչը. Աշուղ Իգիթ» գրքում՝ ներկայացնելով աշուղի ստեղծագործական ժառանգությունն ու նրա տեղը հայ ժողովրդական երաժշտության պատմության մեջ։
Leave a Reply