Այսօր Երևանում փակվում է ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովը՝ COP 17-ը։ Կառավարությունը շաբաթներ շարունակ այն ներկայացնում էր որպես «պատմական իրադարձություն» և Հայաստանի «միջազգային վարկանիշի բարձրացում»։ Համաժողովի ավարտին ընդառաջ, սակայն, ամփոփումն արեցին նրանք, ում ձայնը համաժողովում այդպես էլ չհնչեց։
Երեկ Արցախի հանրային խորհուրդն ասուլիս էր հրավիրել «Միջազգային հանձնառություններն ու ազգային օրակարգը COP 17-ի համատեքստում. գնահատականներ ու հետևություններ» խորագրով։ Արցախցի և հայաստանցի իրավապաշտպաններն ու հանրային գործիչները համաձայն էին մեկ բանում. Արցախի հարցում COP 17-ը ձախողվեց, և դա պատահական չէր։
Բնիկ ժողովուրդների մասին էին խոսում, բայց ոչ մեր տարածաշրջանի
Ասուլիսի մասնակիցները նշեցին մի պարադոքս։ COP 17-ի հռչակված օրակարգում ընդգրկված էին բնիկ ժողովուրդների իրավունքները և նրանց դերը կենսաբազմազանության պահպանման գործում։ Համաժողովն էլ անցկացվում էր մի երկրում, որի հարևանությամբ ընդամենը երեք տարի առաջ բնիկ ժողովուրդն ամբողջությամբ տեղահանվեց իր հազարամյա հայրենիքից։
Այդուհանդերձ, արցախյան ոչ մի հասարակական կազմակերպություն նույնիսկ տաղավար ունենալու իրավունք չստացավ։ Աֆրիկայի, Ամազոնիայի և Խաղաղօվկիանոսյան կղզիների բնիկ համայնքների խնդիրների համար տեղ գտնվեց, իսկ 120 հազար տեղահանված արցախցիների համար՝ ոչ։
Պաշտոնական Երևանը լռեց
Ասուլիսում հատկապես քննադատվեց Հայաստանի իշխանությունների դիրքորոշումը։ Համաժողովի ընթացքում ՀՀ ոչ մի պաշտոնյա, ոչ մի հարթակում արցախյան թեման չբարձրացրեց։ Աշխարհի տասնյակ երկրների պատվիրակներ, նախարարներ և միջազգային կազմակերպությունների ղեկավարներ էին Երևանում, բայց իշխանությունը որոշեց նրանց չհիշեցնել, թե ինչ է կատարվում իրենց գտնվելու վայրից ընդամենը մի քանի հարյուր կիլոմետր հեռու։
Իրավապաշտպանների գնահատմամբ՝ սա դիվանագիտական զգուշավորություն չէր, այլ գիտակցված քաղաքականություն։ Իշխանությունները կարող էին այս հարթակն օգտագործել հայ ժողովրդի դեմ կատարված հանցագործությունները բարձրաձայնելու և Ադրբեջանի հետագա ոտնձգությունները կանխելու համար։ Փոխարենը նրանք բոլոր հնարավոր ձևերով լռեցրին Արցախի ժողովրդի ձայնը, որպեսզի «խաղաղության օրակարգի» պատկերը չխաթարվի։
Օկուպացված բնություն, ջնջվող ժառանգություն
Ասուլիսի մասնակիցները հիշեցրին, որ Արցախում հանցագործությունները չեն ավարտվել ժողովրդի տեղահանմամբ։ Օկուպացիայի պայմաններում շարունակվում են ոտնձգությունները տարածաշրջանի կենսաբազմազանության և մշակութային լանդշաֆտի դեմ։ Դրանց թվում են անտառների և բնական պաշարների անվերահսկելի շահագործումը, ջրային ռեսուրսների վրա միջամտությունները, ինչպես նաև հայկական եկեղեցիների, գերեզմանատների ու հուշարձանների ոչնչացումն ու «վերաիմաստավորումը»։
Ի տարբերություն պաշտոնական պատվիրակության, միայն հատուկենտ անհատ մասնակիցներ կարողացան սեփական նախաձեռնությամբ միջազգային պատվիրակներին ներկայացնել Արցախում Ադրբեջանի իրականացրած հանցագործությունները՝ թե՛ ժողովրդի, թե՛ բնության և մշակութային ժառանգության դեմ։ Այն, ինչ պետք է անեին պետությունը և նրա դիվանագիտական ամբողջ ապարատը, ստիպված եղան անել առանձին մարդիկ, առանց տաղավարի, առանց պաշտոնական կարգավիճակի և առանց որևէ աջակցության։
Միջազգային «չնկատելու» արվեստը
Ասուլիսում քննադատության արժանացավ նաև միջազգային բարձրաստիճան պաշտոնյաների պահվածքը։ Նրանք Երևանի ամբիոններից խոսեցին աշխարհի հեռավոր անկյուններում բնիկ ժողովուրդների և էկոհամակարգերի առջև ծառացած սպառնալիքների մասին։ Սակայն ձևացրին, թե հենց այս տարածաշրջանում բնիկ ժողովրդի և կենսաբազմազանության դեմ ոչինչ չի կատարվել և չի կատարվում։ Հայաստանի իշխանությունների լռությունն էլ նրանց համար հարմար արդարացում դարձավ. եթե տանտերն ինքը չի խոսում, հյուրն ինչո՞ւ պետք է խոսի։
Հետևություն
COP 17-ը փակվում է, պատվիրակությունները մեկնում են, իսկ Հայաստանի իշխանությունները, ըստ երևույթին, այն կներկայացնեն որպես իրենց հաջողությունը։ Արցախի ժողովրդի համար, սակայն, համաժողովը կհիշվի որպես ևս մեկ բաց թողնված հնարավորություն։ Կմնա նաև մեկ այլ ապացույց այն բանի, որ սեփական պետությունը միջազգային հարթակներում ոչ միայն չի պաշտպանում արցախցիների իրավունքները, այլև խանգարում է, որ նրանք իրենք դա անեն։
շ
Ասուլիսի մասնակիցները զգուշացրին, որ լռությունը չեզոքություն չէ։ Երբ հանցագործությունների մասին չեն խոսում, դրանք չեն դադարում, այլ շարունակվում են։ ՀՀ ոչ մի պաշտոնյա որևէ հարթակում արցախյան թեման չբարձրացրեց։ Տասնյակ երկրների պատվիրակների առջև իշխանությունները կարող էին բարձրաձայնել հայ ժողովրդի դեմ կատարված հանցագործությունները և փորձել կանխել Ադրբեջանի հետագա ոտնձգությունները։ Դրա փոխարեն նրանք բոլոր ձևերով լռեցրին Արցախի ժողովրդի ձայնը։ Անտեսվեցին նաև օկուպացված Արցախում բնության, եկեղեցիների ու հուշարձանների դեմ շարունակվող ոտնձգությունները։
Պետության անելիքը ստիպված եղան անել հատուկենտ անհատ մասնակիցներ։ Առանց տաղավարի և առանց որևէ աջակցության՝ նրանք միջազգային պատվիրակներին ներկայացրին Ադրբեջանի հանցագործությունները թե՛ ժողովրդի, թե՛ կենսաբազմազանության ու մշակութային ժառանգության դեմ։
Միջազգային բարձրաստիճան պաշտոնյաներն էլ Երևանի ամբիոններից խոսեցին աշխարհի հեռավոր անկյունների խնդիրներից։ Նրանք ձևացրին, թե այս տարածաշրջանում բնիկ ժողովրդի և բնության դեմ ոչինչ չի կատարվել ու չի կատարվում։ Տանտիրոջ լռությունը նրանց համար հարմար արդարացում դարձավ։
Արցախի ժողովրդի համար COP 17-ը կհիշվի որպես ևս մեկ բաց թողնված հնարավորություն։ Այն նաև ապացույց է, որ սեփական պետությունը միջազգային հարթակներում ոչ միայն չի պաշտպանում արցախցիների իրավունքները, այլև խանգարում է, որ նրանք իրենք դա անեն։ Իսկ լռությունը չեզոքություն չէ. չբարձրաձայնված հանցագործությունները չեն դադարում։
Արտակ Բեգլարյան
Leave a Reply