ՏԻՄ ընտրություններ․ 21 համայնք, 19 համամասնական և 2 մեծամասնական ընտրություն․ մաս 1

2026 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Հայաստանում կանցկացվի աշնանային ՏԻՄ ընտրությունների հաջորդ խոշոր փուլը: Ընտրություններ են նշանակված Հայաստանի 10 մարզերի 21 համայնքներում։

Դրանցից 19-ում ընտրությունները կանցկացվեն համամասնական, իսկ երկուսում՝ մեծամասնական ընտրակարգով։ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը ընտրությունների նախապատրաստական ժամանակացույցը հաստատել էր դեռ օգոստոսին։

Սեպտեմբերի 27-ի ՏԻՄ ընտրությունները․ որտեղ, ովքեր և ինչ նոր կանոններով են ընտրելու

«Փաստերի ստուգման հարթակն» ուսումնասիրել է, թե որ համայնքներում են անցկացվելու ընտրությունները, ինչ քաղաքական ուժեր են մասնակցելու դրանց և ինչպես են ձևավորվել ընտրողների ցուցակները։ Այս հոդվածում կներկայացվի 11 համայնք, հաջորդում՝ 10։

Ընտրություններ՝ 21 համայնքում

Հոկտեմբերի 25-ին ՏԻՄ ընտրություններ են անցկացվելու հետևյալ համայնքներում՝

• Արարատի մարզ — Արտաշատ,
• Արմավիրի մարզ — Արմավիր, Արաքս,
• Արագածոտնի մարզ — Շամիրամ,
• Գեղարքունիքի մարզ — Գավառ, Մարտունի, Վարդենիս,
• Լոռու մարզ — Ստեփանավան, Ֆիոլետովո,
• Շիրակի մարզ — Արթիկ, Ախուրյան։

19 համայնքում՝ համամասնական, 2-ում՝ մեծամասնական ընտրություններ

21 համայնքներից 19-ում ընտրություններն անցկացվելու են համամասնական ընտրակարգով։ Դրանք են՝ Արտաշատը, Արմավիրը, Արաքսը, Գավառը, Մարտունին, Վարդենիսը, Հրազդանը, Ծաղկաձորը, Գառնին, Արթիկը, Ախուրյանը, Գորիսը, Մեղրին, Եղեգնաձորը, Վայքը, Ջերմուկը, Իջևանը, Դիլիջանը և Ստեփանավանը։ 

Այս համայնքներում ընտրողները համայնքի ղեկավարի թեկնածուի օգտին առանձին քվե չեն տալիս։ Ընտրություններին մասնակցում են կուսակցություններն ու կուսակցությունների դաշինքները՝ թեկնածուների ընտրական ցուցակներով։ Ընտրողը քվեարկում է քաղաքական ուժի օգտին, ինչի հիման վրա բաշխվում են ավագանու մանդատները, իսկ համայնքի ղեկավարը որոշվում է ավագանու ընտրությունների արդյունքներով։

Մյուս երկու համայնքներում՝ Լոռու մարզի Ֆիոլետովոյում և Արագածոտնի մարզի Շամիրամում, ընտրություններն անցկացվելու են մեծամասնական ընտրակարգով։ Այստեղ ընտրություններին մասնակցում են անհատ թեկնածուները։ 

Քաղաքական մրցակցությունը համայնքից համայնք տարբեր է

ԿԸՀ-ն սեպտեմբերի 21-ին հայտնել էր, որ ավարտվել է համամասնական ընտրություններում կուսակցությունների և դաշինքների առաջադրման փուլը։ 

Արդեն հրապարակված տվյալները ցույց են տալիս, որ համայնքների միջև քաղաքական մրցակցության մակարդակը զգալիորեն տարբերվում է։

Օրինակ՝ Արտաշատում առաջադրվել են «Նոր դարաշրջան», «Հայ յեղափոխական դաշնակցություն» (ՀՅԴ) և «Քաղաքացիական պայմանագիր» (ՔՊ) կուսակցությունները։ Գործող համայնքապետ Կառլեն Մկրտչյանը գլխավորում է ՔՊ ցուցակը։ 

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 5-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 77 340

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 32 943։

Արաքսում առաջադրվել են «Արդարություն» կուսակցությունների դաշինքը («Համերաշխություն» և «Առաջ» աջակենտրոն կուսակցություններ) և ՔՊ կուսակցությունը։ Գործող համայնքապետ Ղազար Ղազարյանը գլխավորում է ՔՊ-ի ցուցակը։

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 5-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 18 998

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 8 683։

Գավառում առաջադրվել են «Հայկական քվե» կուսակցությունը, «Համերաշխություն» (չշփոթել նույնանուն կուսակցության հետ) դաշինքը (ՔՊ և «Գործարար» կուսակցություններ) և «Ինքնիշխան Հայաստան» (Դավիթ Սանասարյան) կուսակցությունները։ Գործող համայնքապետ Գուրգեն Մարտիրոսյանը գլխավորում է «Համերաշխություն» դաշինքի ցուցակը։ 

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 5-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 42 202

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 19 419։

Մարտունիում առաջադրվել են «Մեր համայնք» («Ռեֆորմիստների» և «Հայաստանի հանրապետական» կուսակցություն) դաշինքը, «Ապրելու երկիր», ՀՅԴ և ՔՊ կուսակցությունները։ Գործող համայնքապետ Հովհաննես Հովեյանը գլխավորում է ՔՊ-ի ցուցակը։ 

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 5-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 60 436

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 23 897։

Վարդենիսում առաջադրվել է միայն ՔՊ կուսակցությունը։ Գործող համայնքապետ Ահարոն Խաչատրյանն էլ գլխավորում է ցուցակը։

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 5-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 27 253

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 13 667։

Ստեփանավանում առաջադրվել են «Գործարար», «Հայրենիք», «Հանրապետություն», ՔՊ և «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունները։ Գործող համայնքապետ Արմեն Գրիգորյանը գլխավորում է «Գործարար» կուսակցության ցուցակը։

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի նոյեմբերի 14-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 13 343

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 5 107։

Արթիկում առաջադրվել են «Ազատ դեմոկրատներ», «Ապրելու երկիր», «Հայրենիք» և ՔՊ կուսակցությունները։ Գործող համայնքապետ Անանիկ Ոսկանյանը գլխավորում է ՔՊ կուսակցության ցուցակը։

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 5-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 36 913

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 19 063։

Ախուրյանում առաջադրվել է միայն ՔՊ կուսակցությունը։ Գործող համայնքապետ Զավեն Մանուկյանն էլ գլխավորում է ցուցակը։

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 5-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 31 225

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 13 235։

 

Արմավիրում առաջադրվել է միայն ՔՊ կուսակցությունը։ Գործող համայնքապետ Վարշամ Սարգսյանն էլ գլխավորում է ցուցակը։

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 5-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 44 464

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 9 214

անվավեր քվեաթերթիկների թիվը՝ 266

Վարշամ Սարգսյանը ընտրվել էր 8370 կողմ և 578 դեմ ձայներով։

Ֆիոլետովո և Շամիրամ․ մեծամասնական ընտրություններ

Ֆիոլետովոն և Շամիրամը տարբերվում են մյուս 19 համայնքներից, քանի որ այստեղ կուսակցական ցուցակներով համամասնական ընտրություններ չեն անցկացվում։

Մեծամասնական ընտրակարգով Շամիրամում համայնքի ղեկավարի միակ առաջադրված թեկնածուն գործող համայնքապետ Մրազ Բրոյանն է։ Իսկ ավագանու 5 տեղերի համար առաջադրվել են 6 թեկնածուներ։

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի հոկտեմբերի 17-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 521

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 135։

Մեծամասնական ընտրակարգով Ֆիոլետովոյում համայնքի ղեկավարի առաջադրված թեկնածուները 2-ն են։ Իսկ ավագանու 5 տեղերի համար առաջադրվել են 9 թեկնածուներ։

Նախորդ ընտրություններում՝ 2021 թվականի հոկտեմբերի 17-ին արդյունքները եղել են այսպիսին.

ընտրողների ընդհանուր թիվը՝ 805

քվեարկության մասնակիցների ընդհանուր թիվը՝ 224։

Քանի՞ ընտրող կա 11 համայնքում

ՆԳՆ-ն հոկտեմբերի 18-ին հրապարակել է հոկտեմբերի 25-ի ՏԻՄ ընտրությունների վերջնական ընտրացուցակները։ Ընտրողները կարող են իրենց տվյալները ստուգել ՆԳՆ-ի ընտրական հարթակում:

Համայնք	Ընտրողների թիվը 18.10 դրությամբ	Նախորդ ՏԻՄ ընտրության ընտրողների թիվ	Ընտրություններին մասնակցել է
Արտաշատ		77 340	32 943
Մարտունի		60 436	23 897
Արմավիր		44 464	9 214
Գավառ		42 202	19 419
Արթիկ		36 913	19 063
Ախուրյան		31 225	13 235
Վարդենիս		27 253	13 667
Արաքս		18 998	8 683
Ստեփանավան		13 343	5 107
Ֆիոլետովո		805	224
Շամիրամ		521	135

Նոր՝ 366 օրվա պահանջը գործում է նաև հոկտեմբերի ընտրությունների ժամանակ

Ինչպես սեպտեմբերի 27-ի ՏԻՄ ընտրությունների դեպքում, հոկտեմբերի 25-ի ընտրությունների ընտրացուցակների կազմման ժամանակ ևս գործում են 2026 թվականի ամռանը Ընտրական օրենսգրքում կատարված փոփոխությունները։

ՆԳՆ-ն հենց հոկտեմբերի 25-ի ընտրությունների ընտրացուցակների վերաբերյալ հաղորդագրությունում հիշեցրել է, որ, որպես ընդհանուր կանոն, ՀՀ քաղաքացին ՏԻՄ ընտրություններին ընտրելու իրավունք ունենալու համար պետք է ոչ միայն առնվազն վեց ամիս հաշվառված լինի համապատասխան համայնքում, այլև քվեարկության օրվան նախորդող 48-րդ օրվա դրությամբ դրան նախորդող 730 օրվա ընթացքում առնվազն 366 օր փաստացի գտնված լինի Հայաստանում։ 

Հոկտեմբերի 20-ից մինչև քվեարկության ավարտը որոշ դեպքերում հնարավոր է դիմել քվեարկության օրը կազմվող լրացուցիչ ցուցակում ընդգրկվելու համար։ 

Այս փոփոխությունն առանձնապես կարևոր է հոկտեմբերի 25-ի ընտրությունների դեպքում, քանի որ ընտրություններ են անցկացվում արդեն 21 համայնքում, և նոր պահանջի ազդեցությունը կարող է ընդգրկել շատ ավելի մեծ թվով ընտրողների, քան սեպտեմբերի 27-ի չորս համայնքներում։

Սակայն ՆԳՆ-ի հրապարակած տեղեկությունից պարզ չէ, թե 21 համայնքներում քանի մարդ է նախնական ընտրացուցակից դուրս մնացել հենց 366/730 օրվա պահանջը չբավարարելու պատճառով։

Այս հարցով դիմել ենք ՆԳՆ, պատասխանն ստանալուն պես այդ թեմայով հրապարակում կպատրաստենք։ 

Քարոզարշավը մեկնարկել է

Համամասնական ընտրակարգով ընտրություններ անցկացնող 19 համայնքներում նախընտրական քարոզչությունը մեկնարկել է սեպտեմբերի 30-ին և կավարտվի հոկտեմբերի 23-ին՝ ժամը 24։00-ին։ 

Ֆիոլետովոյի և Շամիրամի մեծամասնական ընտրությունների քարոզարշավը մեկնարկել է հոկտեմբերի 5-ին և նույնպես ավարտվելու է հոկտեմբերի 23-ին՝ ժամը 24։00-ին։ 

ԿԸՀ-ն հիշեցրել է նաև, որ քարոզչության ժամանակ, ինչպես նաև քվեարկության նախորդ և քվեարկության օրը թեկնածուներին ու ընտրություններին մասնակցող կուսակցություններին արգելվում է ընտրողներին անհատույց կամ արտոնյալ պայմաններով դրամ, սննդամթերք, արժեթղթեր, ապրանքներ տալ կամ ծառայություններ մատուցել կամ խոստանալ։ Սահմանափակումներ կան նաև քարոզչական նյութերի տեղադրման և վնասման վերաբերյալ։ 

Ամփոփում

Հոկտեմբերի 25-ի ընտրությունները 2026 թվականի աշնանային ՏԻՄ ընտրությունների ամենախոշոր փուլերից են․ քվեարկություն է նախատեսված միանգամից 21 համայնքում։

Դրանցից 19-ում ընտրություններն անցկացվելու են համամասնական ընտրակարգով, իսկ Ֆիոլետովոյում և Շամիրամում՝ մեծամասնական։ 

Հոկտեմբերի ընտրությունների ժամանակ ևս կիրառվում է 2026 թվականին ներդրված՝ վերջին 730 օրվա ընթացքում Հայաստանում առնվազն 366 օր փաստացի գտնվելու պահանջը։

Արեն Նահապետյան 

Հ․ Գ․ Հաջորդ հոդվածում կներկայացնենք հետևյալ համայնքների նախընտրական պատկերը 

• Սյունիքի մարզ — Գորիս, Մեղրի,
• Վայոց ձորի մարզ — Եղեգնաձոր, Վայք, Ջերմուկ,
• Տավուշի մարզ — Իջևան, Դիլիջան,
• Կոտայքի մարզ — Հրազդան, Ծաղկաձոր, Գառնի։

Այս հոդվածը պատրաստվել է Ժողովրդավարության զարգացման հիմնադրամի (ԺԶՀ ) աջակցությամբ՝ «Գործընկերություն հանուն ժողովրդավարության» ծրագրի շրջանակում: Այս հոդվածի բովանդակության համար պատասխանատվությունը կրում է «Փաստերի ստուգման հարթակը», եւ այն ոչ մի դեպքում չի կարող համարվել ԺԶՀ դիրքորոշումը։