Խոհանոցը որպես ազգային ինքնության հենասյուն. – ԱՄԲԻՈՆ NEWS

Գաստրոնոմիան միայն կերակուր պատրաստելու կամ սնվելու գործընթաց չէ. այն հասարակության մշակութային ԴՆԹ-ի ամենազգայուն արտացոլումն է։

Ազգային խոհանոցը ձևավորվում է դարերի ընթացքում՝ տեղական լանդշաֆտի և հասարակական ավանդույթների համադրությամբ։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում ընդգրկված «Միջերկրածովյան դիետան» կամ հայկական «Լավաշի պատրաստման ավանդույթը» ապացուցում են, որ ուտելիքն ավելին է, քան սննդարար նյութերի հավաքածու։

Պատմական հիշողություն: Ավանդական ճաշատեսակները հաճախ պատմում են ազգի դիմակայունության մասին։ Օրինակ՝ չորացրած կամ թթու դրած մթերքները վկայում են դժվար ձմեռներ հաղթահարելու անհրաժեշտության մասին։

Սոցիալական համախմբվածություն: Սեղանի շուրջ հավաքվելու ծեսը (կոնվիվիալություն) ամրապնդում է համայնքային կապերը, իսկ ավանդական բաղադրատոմսերի փոխանցումը սերնդեսերունդ ապահովում է պատմական շարունակականությունը։

“Fusion” խոհանոց. Մշակութային երկխոսություն, թե՞ ավանդույթների կորուստ

«Ֆյուժն» (Fusion) տերմինը, որը ենթադրում է տարբեր խոհարարական ավանդույթների, տեխնիկաների և բաղադրիչների միախառնում, հաճախ ընկալվում է որպես 21-րդ դարի ֆենոմեն։ Սակայն պատմականորեն ֆյուժնը միշտ էլ գոյություն է ունեցել global trade-ի (Մետաքսի ճանապարհ) և կայսրությունների ընդլայնման շնորհիվ։ Օրինակ՝ պերուական “Nikkei” խոհանոցը ճապոնացի ներգաղթյալների և տեղական պերուական բաղադրիչների դարավոր սինթեզի արդյունք է։

Ժամանակակից աշխարհում Ֆյուժն խոհանոցի ազդեցությունը տեղական ավանդույթների վրա երկակի է.

Դրական ազդեցություն (Էվոլյուցիա),Ռիսկեր (Ունիֆիկացում)Մշակութայինխ վերաիմաստավորում:

Այս գործընթացը հնարավորություն է տալիս երիտասարդ սերնդին նորովի բացահայտել մոռացված տեղական բաղադրիչները: Սակայն զանգվածային ֆյուժնը կարող է հարթեցնել ազգային խոհանոցի յուրահատուկ, խորքային համերը:

Տեղական ճաշատեսակը միջազգային էլեմենտների հետ համադրելով՝ այն դառնում է ավելի հասանելի համաշխարհային լսարանի համար:

Կոմերցիալիզացիա: Տեղական խոհարարական ավանդույթը վերածվում է լոկ «միտման» (trend)՝ կորցնելով իր ծիսական և պատմական իմաստը:

Գաստրոնոմիկ մշակույթը քարացած համակարգ չէ. այն կենդանի օրգանիզմ է, որը շնչում է պատմությամբ և փոխվում աշխարհի հետ մեկտեղ։ Ֆյուժն խոհանոցը չպետք է դիտարկել որպես ավանդույթի թշնամի, այլ որպես մշակութային երկխոսության լեզու։ Սակայն այդ երկխոսության մեջ կարևոր է պահպանել «արմատների» և «ճյուղերի» հավասարակշռությունը. արմատները ավանդական, աուտենտիկ խոհանոցն են, իսկ ճյուղերը՝ այն նորարարությունները, որոնք ձգվում են դեպի աշխարհ։

Գաստրոնոմիան վաղուց դուրս է եկել սովորական սննդառության սահմաններից՝ վերածվելով «փափուկ ուժի» (soft power) ամենաազդեցիկ գործիքներից մեկի։ Միջազգային հարաբերություններում նույնիսկ ձևավորվել է հատուկ տերմին՝ «Գաստրոդիպլոմատիա», որի նպատակն է խոհանոցի միջոցով բարելավել երկրի միջազգային հեղինակությունը, խթանել տուրիզմը և տարածել մշակութային ազդեցությունը։ Կերակուրը դառնում է քաղաքականության համեղ, բայց հզոր լեզու, որով պետությունները դրական իմիջ են ձևավորում և դիրքավորվում համաշխարհային ասպարեզում։

Ահա մի քանի վառ օրինակ, թե ինչպես են տարբեր ազգեր խոհանոցը ծառայեցնում պետական քարոզչությանը.

Թաիլանդ (Global Thai Program). 2002 թվականին Թաիլանդի կառավարությունն առաջինը պաշտոնապես գործարկեց պետական «գաստրոդիպլոմատիայի» ծրագիր։ Պետությունը ֆինանսավորում և վերապատրաստում էր թայլանդցի խոհարարներին, ապա նրանց ուղարկում աշխարհի տարբեր երկրներ՝ թայլանդական ռեստորաններ բացելու համար։ Նպատակն էր կտրուկ ավելացնել թայլանդական ռեստորանների թիվն աշխարհում և դրանով իսկ խթանել դեպի Թաիլանդ զբոսաշրջությունը, ինչն ակնառու հաջողություն գրանցեց։

Հարավային Կորեա (Kimchi Diplomacy). Կորեայի կառավարությունը միլիոնավոր դոլարներ է ներդնում «K-Food» նախագծում, որտեղ կորեական մշակույթի (K-pop, սերիալներ) հետ մեկտեղ ակտիվորեն գովազդվում է ազգային խոհանոցը։ «Կիմչիի դիպլոմատիայի» շնորհիվ Կորեան իր ավանդական թթուն ներկայացրեց որպես առողջարար գերսնունդ (superfood) և 2013-ին այն ընդգրկեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում՝ ամրապնդելով երկրի «առողջ և մոդեռն» իմիջը։

Ճապոնիա (Սուշիի հեղափոխությունը). 2000-ականների սկզբին, տնտեսական ստագնացիայի ֆոնին, Ճապոնիան թողարկեց «Cool Japan» stratégie-ն, որի առանցքային մասը ճապոնական խոհանոցի (Washoku) տարածումն էր։ Ճապոնիան սուշին ու ռամենը վերածեց բարձր ճաշակի, ճշգրտության և մաքրության խորհրդանիշի, որն այժմ ասոցացվում է ճապոնական որակի և էսթետիկայի հետ։

Պերու (Խոհարարական վերածնունդ). 21-րդ դարի սկզբում Պերուի կառավարությունը հայտնի chef-երի (օրինակ՝ Գաստոն Ակուրիոյի) հետ համատեղ սկսեց ակտիվորեն առաջ տանել պերուական խոհանոցը։ Արդյունքում, Լիմա քաղաքը ներքին հակամարտություններից հոգնած երկրից վերածվեց աշխարհի գաստրոնոմիկ մայրաքաղաքներից մեկի՝ Պերուն դիրքավորելով որպես տարածաշրջանային մշակութային առաջնորդ։

Ֆրանսիա և Իտալիա (Աուտենտիկության պահպանում). Այս երկրները խոհանոցն օգտագործում են որպես մշակութային գերիշխանության գործիք։ Օրինակ՝ իտալական DOP (Protected Designation of Origin) համակարգը պաշտպանում է տեղական ապրանքները (օրինակ՝ Պարմեզան պանիրը)՝ աշխարհին պարտադրելով այն գաղափարը, որ իսկական որակը միայն Իտալիայում է։