Blog

Շարունակում ենք «Ուխտագնացություն Կապան» նախագծի իրականացումը, որը ենթադրում է այցելություն Կապան համայնքի մոտ 65 քրիստոնեական սրբավայր, դրանց վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքում և ուսումնասիրում։

2026 թ․ օգոստոսի 26-ին մեր ստեղծագործական խումբը (Սամվել Ալեքսանյան, Մարի Նավասարդյան, Իզա Ասծատրյան) ուխտագնացություն կատարեց Խաչի խութ սրբավայր, որ Խուստուփի հյուսիս–արևելյան լանջին է։

Սրբավայր այցելելու երեք երթուղի գոյություն ունի։

Առաջին՝ Վաչագան գյուղ–Քոլվա (Քոլու) գյուղատեղի–անտառամիջյան ճանապարհով՝ վերելք հաղթահարելով, դեպի Խուստուփ։

Երկրորդ՝ Խուստուփի գագաթ–մեզ հայտնի քարանձավ–Խուստուփի զառիթափ լանջերով ներքև՝ դեպի Խաչի խութ։

Երրորդ՝ Բաղաբուրջ կամ Գեղանուշ գյուղերով (այդ երթուղիներն ինչ–որ վայրում միանում են)՝ վերելք հաղթահարելով հասնում ենք Խուստուփի լանջի հյուսիս–արևելյան հատված, որտեղից էլ՝ հորիզոնաձիգ ուղղությամբ քայլում դեպի Խաչի խութ։

Տեղացիների կարծիքը հաշվի առնելով նախընտրեցինք երրորդ երթուղին։

Ծագումով Վաչագան գյուղացի Կարեն Օրբելյանի ամենագնաց մեքենայով՝ մոտ 10 կմ ճանապարհ անցնելով, հասանք Նավչա կոչվող հանդամաս, որ Խուստուփի ստորոտում է։

Այդտեղից այլևս մեքենահարմար ճանապարհ չկա։

Նավչայից դեպի Խուստուփ ձգվող արահետով հաղթահարեցինք մոտ 3 կմ երկարությամբ բարձունքը։

Բարձունքից՝ ևս 0.5 կմ արահետով քայլերթ։

Այնուհետև՝ հորիզոնաձիգ ուղղությամբ (Խուստուփի լանջերով) շարժվեցինք դեպի Խաչի խութ։

Մոտ 3 կմ երկարությամբ ճանապարհի խաղթահարումն ամենադժվարն էր։

Մարդու ոտքի կարոտ այդ կողմերում որևէ արահետ չկար։

Եթե անգամ նախկինում եղել են արահետներ, ապա վաղուց ծածկվել են խոտով ու անտեսանելի և անանցանելի դարձել։

Բարդությունը այն էր,  որ Խուստուփի լանջի այդ հատվածը մեծամասամբ ծածկված է եղինջի, քեղի և այլ խոտաբույսերի մարդաբոյ ու խիտ թփերով։

Արահետ բացելու ծանր առաքելությունը ստանձնեց մեր հրաշալի ուղեկից Կարեն Օրբելյանը, ով, ինչպես նշեցինք, Վաչագան գյուղից է և մանկության ու պատանեկության տարիներին քանիցս եղել է այդ վայրերում։

Եվ ցաքատի օգնությամբ նա արահետ էր բացում, իսկ մենք հետևում էինք նրան․․․

Մեր քայլքն ուրիշ դժվարություն էլ ուներ․ օգոստոսյան կիզիչ արևին պետք էր դիմակայել։

Այդ հանգամանքն ավելի շատ նեղում էր տողերիս հեղինակին, և ստիպված գլխի փաթթոց (գլխաշոր) օգտագործեցի։

Ընթացքում, բնականաբար, ամենաշատը ջրի կարիք էինք զգում։ Իհարկե վերցրել էինք որոշակի քանակությամբ ջուր, բայց․․․ Կարեն Օրբելյանը ժամանակ առ ժամանակ մեզ հյուրասիրում էր Խուստուփի վերին լանջերից՝ որոշ ձորակներով, ավազի տակով քիչումիչ հոսող, բայց սառնանուշ ջրով։

Այդ գործում էլ մեր ուղեկիցը հնարամիտ էր՝ բացում էր ավազի տակով դանդաղորեն հոսող ջրի հունը և քեղի ցողունից պատրաստած «խողովակի» օգնությամբ ջուրը լցնում շշերի մեջ։

Կարծեք սառնարանից հենց նոր դուրս բերած ջուր լիներ․․․ Սառնորակ այդ ջուրն էլ մեզ ուժ էր տալիս։

Մոտ 3 կմ երկարությամբ հորիզոնաձիգ ճանապարհը հաղթահարեցինք երկու ժամում։

Եվ ահա Խաչի խութում ենք․․․

Հին ժամանակներից հայտնի այդ սրբավայրը Խուստուփի լանջի մի յուրօրինակ լեզվակ–լեռնաճյուղի վրա է, որտեղից այցելուներիս առջև բացվեց Կապան քաղաքը՝ մերձակայքով, Վաչագան գյուղը և, իհարկե, անծայրածիր անտառները՝ բոլոր կիրճերը «նվաճած»։

Հնամենի այդ սրբավայրում ի սկզբանե հողից ելած՝ սրբություն համարվող՝ պաշտամունքի առարկա դարձած մի քար է եղել ու կա։

Հենց այդ սրբաքարի հետ հաղորդվելու համար էինք մեր ուխտագնացությունը կազմակերպել։

Պարզվում է՝ 1998-2001 թթ․ Վաչագան գյուղի նշանավոր զավակ, գնդապետ Գառնիկ Աղավելյանն այդ սրբաքարի վրա կառուցում է կատարել՝ սրբավայրին մատուռի տեքս տալով։

Նորահիմն մատուռում՝ սրբաքարի կողքին նաև՝ տապանաքարի տպավորություն թողնող մի քար է տեղադրել՝ երեսին խաչի պատկեր։

Իսկ մատուռի աջ անկյունում՝ խաչքար:

Անշուշտ, կարելի է պատկերացնել, թե Վաչագան գյուղից ինչ դժվարություններով են (ձիերի ու ջորիների միջոցով) շինանյութ տեղափոխել այդտեղ։

Կարեն Օրբելյանի վկայությամբ՝ սրբավայրի վրա հիմնված մատուռը 2001-ին օծել է Կապանի տարածքի հոգևոր հովիվ Տեր Սահակը։ Եվ սրբավայրի մատուռը կոչել են Սուրբ Սարգիս:

Մենք մոմավառություն կատարեցինք սրբաքարի վրա․․․

Չմոռանանք ասել՝ երբ մեր արշավախումբը թեքվում էր դեպի Խաչի խութ, հանդիպեցինք մի երիտասարդ ուխտավորի՝ Համազասպ Ասլանյան անուն–ազգանունով։ Երևանից էր, արմատներով Արևմտյան Հայաստանի Սեբաստիայից։ Արդեն քանի տարի է՝ մեն–մենակ ուխտագնացություն է կատարում Խուստուփի սրբավայրեր…

Այս անգամ գագաթից իջել էր քարանձավ–սրբավայր, որտեղից էլ իջնում էր Խաչի խութ։ Այնտեղից էլ պետք է իջներ Քոլվա (Քոլու) գյուղատեղի։

Համազասպը Խաչի խութում մեզ անակնկալ մատուցեց․ հնչեցրեց կոմիտասյան հայտնի հոգևոր երգը՝ «Խորհուրդ խորին»․  «Խորհուրդ, խորին, անհաս, անսկիզբն․․․»։

Հավանաբար առաջին դեպքն էր, որ հազարամյա այս սրբավայրում հնչում էր կոմիտասյան խոսքն ու մեղեդին։

Այնուհետև մենք բաժանվեցինք՝ ինքն անտառամիջյան տարածքներով շարժվեց դեպի Քոլա, իսկ մենք բռնեցինք հետդարձի ճանապարհը, բայց նոր երթուղով, որը (Կարեն Օրբելյանի հավաստմամբ) ավելի դյուրին պետք է լիներ և (համեմատաբար) այդպես էլ եղավ…

 

Սամվել Ալեքսանյան

 

Լուսանկարները՝ Իզա Ասծատրյանի