Վերջին շրջանում մեր երկրին առնչվող շատ իրադարձությունների մասին տեղեկանում ենք Ադրբեջանի նախագահից։ Օրինակ՝ որ Հայաստանում էլեկտրասյուների տեղադրման վայրը որոշելու համար ադրբեջանցի փորձագետներ են եկել Հայաստան, կամ էլ TRIPP-ի շինարարական աշխատանքները Հայաստանի տարածքում մեկնարկելու են տարեվերջին։ Քաղաքագետ Գագիկ Համբարյանն էլ հավելում է՝ վերջում էլ պարզվում է, որ Անկարայից և Բաքվից մեր ներքին խնդիրներին վերաբերող ցանկացած հայտարարություն համապատասխանում է իրականությանը։ Իսկ ո՞ւր մնաց Նիկոլ Փաշինյանի հռչակած «ինքնիշխանությունը»։ «Միջազգային պրակտիկայում երբեք չի եղել, որ պարտված ղեկավարը վերընտրվի։ Պատահական չէ, որ այս հարցի պատասխանը հենց այս թեզով սկսեցի։ Ադրբեջանի բռնապետը 2021 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրություններից հետո շատ հետաքրքիր մի միտք արտահայտեց։ Ասաց՝ եթե մինչև Հայաստանում Նիկոլի իշխանության վերարտադրությունը համարում էի, որ հաղթել եմ Նիկոլին, ապա նրա վերարտադրությունից հետո համարում եմ, որ հաղթել եմ հայ ժողովրդին, իսկ հայ ժողովուրդը, Նիկոլին վերընտրելով, հաստատում է, որ պարտվել է ինձ և ադրբեջանցիներին։ Ըստ այդմ, պարտված ժողովուրդը պետք է «ըմբոշխնի» բոլոր այն ստորացուցիչ և նսեմացուցիչ քայլերը, որոնք հատուկ դրված են պարտված ժողովրդի առաջ։ Հինգ տարուց ավելի է՝ շարունակաբար այդ գործընթացն ենք տեսնում։ Փաշինյանը դիտավորյալ հրահրեց հակառուսական տրամադրություններ, երեկ էլ Ազգային ժողովում կրկին նշեց, որ Արցախը մեզ համար թակարդ էր, ազատվեցինք դրանից։ Խնդիրն այն է, որ «ռուսական թակարդից ազատվելով»՝ հայտնվել ենք թուրք-ադրբեջանական ստրկատիրության մեջ։ Եթե նա թակարդ էր, ապա թուրք-ադրբեջանական տանդեմի մոտ ստրուկ ենք լինելու, որովհետև նրանց ծրագրերով անկախ Հայաստան, արժանապատիվ ապրող հայ ժողովուրդ այս տարածաշրջանում չպետք է լինի։ Կամ ասում է՝ չպետք է Հայաստանից դուրս հայկական տարածքներ փնտրենք, Ադրբեջանն էլ չպետք է Հայաստանում փնտրի Ադրբեջան։ Այս երկու թեզերը նույն նժարի վրա դնելը դավաճանություն է Նիկոլի կողմից։ Այսինքն, պետք է ուրանանք Արցախը, Ադրբեջանն էլ պետք է ուրանա իր շինծու թեզը, որ Հայաստանն «Արևմտյան Ադրբեջան է»։ Սա ոչ միայն հակագիտական է, այլ նաև հակահայկական է իր ողջ ուղնուծուծով։ Երկրորդ՝ հետպատերազմյան շրջանում որևէ առաջարկ, որը հնչեցրել է Փաշինյանը, արձագանքի արժանացե՞լ է պաշտոնական Բաքվից։ Կա՛մ արհամարհում են, կա՛մ որոշ ժամանակ անց իրենց մեթոդներով Նիկոլին պարտադրում են, որ ինքն իրեն հերքի։ Մի քանի տարի առաջ Ադրբեջանը հայտարարում էր, որ Հայաստանը պետք է հանձնի Տիգրանաշենը, և, այսպես կոչված, անկլավները։ Փաշինյանն ասում էր՝ քարտեզը չի կարող համարվել ապացույց, որ այդպիսի տարածքներ եղել են Հայաստանի տարածքում, մեզ պետք են իրավական որոշումներ, ակտեր։ Հիմա ասում է՝ քարտեզ կա, որտեղ Տիգրանաշենը կամ Տավուշի մարզում գոյություն ունեցած, այսպես կոչված, «անկլավները» ադրբեջանական են։ Օրերս հրապարակել եմ 1928 թվականին Խորհրդային Միության քարտեզագրության ինստիտուտի հրատարակած քարտեզը, որտեղ ոչ միայն, այսպես կոչված, ադրբեջանական անկլավներ չկան Հայաստանի տարածքում, այլ Արծվաշենն ընդհանրապես անկլավ չէ, այն Հայաստանի Հանրապետության տարածք է։ Ինչո՞ւ Փաշինյանն, օրինակ՝ չի առաջարկում 1928 թվականի քարտեզներով անցկացնել սահմանազատում և սահմանագծում։ Նույն խոսույթը, զառանցանքները, որոնք չորս-հինգ տարի առաջ լսում էինք Ալիևի շուրթերից, հիմա նա է կրկնում»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Համբարյանը։ Հիշեցնում է՝ Ալմա Աթայի հռչակագիրը Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ստորագրել է տասը վերապահումով, որոնցից ամենակարևորներն էին, որ Հայաստանը չի ճանաչում Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը որպես Ադրբեջանի տարածք, և Հայաստանի Հանրապետությունը Խորհրդային Հայաստանի և Խորհրդային Ադրբեջանի միջև գոյություն ունեցող վարչական սահմանը չի ճանաչում միջպետական։ «Փաշինյանը փորձում է, դրանք հեռավար կարգով ճանաչելով և գցելով Լևոն Տեր-Պետրոսյանի գրպանը, օրինականացնել իր ապօրինությունները, որոնք կատարել է 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ից հետո, երբ առանց որևէ իրավական փաստաթղթի, Հայաստանի տարածքները նվիրել է Ադրբեջանին։ Իսկ Ադրբեջանի բռնապետի խորհրդական Էլչին Ամիրբեկովն իր մի քանի հարցազրույցներում նշել է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահման չկա, և սահմանը գծվում է հիմա՝ ըստ Ադրբեջանի ցանկության, և դա է իրականությունը։ Այո, Ռուսաստանից ինքնիշխան ենք դառնում, բայց հայտնվում ենք թուրք-ադրբեջանական տանդեմի ստրկության մեջ։ Եթե հրաժարվում ենք ռուսական գազից, վաղն այդ գազն ամբողջությամբ Ադրբեջանն է տալու, իսկ Ադրբեջանը դա հենց այնպես չի տալու, ոչ միայն ինչ-որ պահանջներ է ներկայացնելու Հայաստանի Հանրապետությանը, որոնք Նիկոլը մեծ ցանկությամբ կկատարի, այլ ուղղակի կարող է գազը փակել, և որտե՞ղ կհայտնվի Հայաստանը։ Փաշինյանը հայտարարում է, որ արդեն խաղաղություն է բերել։ 21-րդ դարում, երբ երկրների միջև նույնիսկ կա փաստաթուղթ խաղաղության, բարեկամության մասին, այն առոչինչ է։ Մենք խաղաղության պայմանագիր չունենք, բայց նա ասում է՝ խաղաղություն եմ բերել։ Այդ «խաղաղությունը» ձեռնտու է Ադրբեջանին, որպեսզի նա Նիկոլի նման հակահայի ձեռքերով ստանա այն, ինչի մասին նույնիսկ չէր երազում։ Կամ՝ սահմանազատումը և սահմանագծումը տեղի են ունենում այն տարածքներում, որտեղ ձեռնտու է Ադրբեջանին։ Ասում էին՝ սահմանազատումը հյուսիսից հարավ պետք է լինի։ Ինչո՞ւ հանկարծ հասավ Տիգրանաշեն։ Ադրբեջանը սահմանազատելու և սահմանագծելու է այն հատվածները, որոնք իրեն է ձեռնտու և դա անելու է իրեն ձեռնտու քարտեզների հիման վրա։ Ադրբեջանը առաջ է շարժվում իր պետական և ազգային շահերով՝ ի տարբերություն Փաշինյանի, որը մտածում է, թե թուրքին տարածքները տալով՝ կարող է խաղաղություն բերել, այնինչ այդ կերպ վարվելով՝ նորանոր աղետների դիմաց է կանգնեցնում Հայաստանը։ Մեր ժողովուրդը պետք է շատ երկար մտածի, թե Փաշինյանի «ինքնիշխանությունը» մեզ ո՞ւր է տանում»,-նկատում է մեր զրուցակիցը։
Քաղաքագետի պնդմամբ, Ադրբեջանը կանգ չի առնելու հերթական զիջումից հետո։ «Ադրբեջանն ավելի է լկտիանալու իր պահանջների մեջ, որովհետև նա տեսնում է, որ Նիկոլի նման մեկը, արհամարհելով մի ողջ հանրության, կարող է իր ցանկությունները առաջ տանել։ Երբ ժողովրդին բացատրում էինք, որ Ադրբեջանը պլանավորում է Նիկոլի ձեռամբ 300 հազար ադրբեջանցի լցնել Հայաստան, նկատի չունեինք, որ ընտրություններից մի քանի օր հետո գալու են։ Հիմա Նիկոլին սպասարկողներն ասում են՝ որտե՞ղ են ադրբեջանցիները։ Ադրբեջանն ունի իր ծրագիրը՝ մինչև 2029-2030 թթ. ադրբեջանցիներին լցնել Հայաստան, որպեսզի 2031 թվականի ընտրություններում ապահովեն Նիկոլի վերարտադրությունը, իսկ 2036 թվականի ընտրություններում Նիկոլ չի լինելու, ինչպես նաև Հայաստան։ Այդ ժամանակ ադրբեջանցիները Նիկոլի ծառայություններից օգտվելու որևէ պատճառ չունեն, նրանք Նիկոլին ուղղակիորեն կհեռացնեն, որովհետև իրենց բերած և Հայաստանում բնակվող ադրբեջանցիները շատ շեշտակի ազդեցություն կունենան համապետական, ինչպես նաև ՏԻՄ ընտրությունների վրա։ Ադրբեջանական կողմը 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ից հետո ինչ ասել է, նպատակասլաց ձևով հասնում է իր ուզածին։ Թե՛ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ից հետո, թե՛ 2024 թվականի փետրվարին Ադրբեջանի բռնապետի ընտանիքին պատկանող «Բաքու TV» կայքում հրապարակված նոր շանտաժ-նախապայմանները գրեթե իրականություն են դարձել։ Ադրբեջանական կողմը 2024 թվականի փետրվարին «Բաքու TV» կայքում հրապարակեց հինգ նոր նախապայման, որոնց համաձայն, խաղաղության պայմանագիր կստորագրի Հայաստանի հետ։ Այն է՝ Սահմանադրության փոփոխություն, «Զանգեզուրի միջանցքի» բացում, Հայկական բանակի կազմաքանդում, ներողություն հայցում Ադրբեջանից և փոխհատուցման տրամադրում, 300 հազար ադրբեջանցիների բնակեցում Հայաստանում։ «Զանգեզուրի միջանցքը» տրված է TRIPP-ի քողի ներքո։ Հայկական բանակի թուլացումն ընթացքի մեջ է՝ 1,5 տարվա ծառայություն, բանակի բյուջեի կրճատում և այլն։ Երեկ ազդարարեց, որ մոտակա ամիսներին նոր Սահմանադրության նախագիծը կհրապարակվի։ Նոր Սահմանադրության պահանջը Բաքվից իջեցված պարտադրանք է Հայաստանի Հանրապետությանը։ 2025 թվականի օգոստոսի 6-ին, երբ ստորագրվեց TRIPP-ի պայմանագիրը Վաշինգտոնում, ամերիկյան «Աքսիոս» և «Պոլիտիկո» պարբերականները հրապարակեցին մի շատ հետաքրքիր տվ յալ, որ TRIPP-ից ստացված եկամտի 40 տոկոսն անցնելու է ԱՄՆ-ին, 30 տոկոսը՝ Ադրբեջանին, 30 տոկոսը՝ Հայաստանին։ Հայաստանի տարածքով անցնող ենթակառուցվածքներից ստացված օգուտի 30 տոկոսն ինչո՞ւ է տրվելու Ադրբեջանին։ Կամ՝ Հայաստանով անցնող TRIPP ծրագրի վերաբերյալ ԱՄՆ-ն ինչո՞ւ է հանդիպումներ ունենում Բաքվում, կամ ինչո՞ւ են Բաքվի պաշտոնյաները Հայաստանի տարածքով անցնող ենթակառուցվածքների վերակառուցման կամ վերականգնման պահով գնում Վաշինգտոն։ Այսինքն՝ TRIPP-ի շրջանակներում ոչ թե սեղանի շուրջ ենք, այլ սեղանի վրա։ TRIPP-ի վերաբերյալ բոլոր հարցերը լուծվում են Բաքվում, Վաշինգտոնում և Անկարայում։ Մնացել է հինգերորդ նախապայմանը՝ 300 հազար ադրբեջանցիների բնակեցումը Հայաստանում։ Մինչև 2031 թվականի ընտրությունները Նիկոլը նրանց լցնելու է Հայաստան։ Լավ, մի՞թե հայ ժողովրդի մեծ մասն այս աստիճանի անգրագետ է, պատմական ամնեզիայով տառապող և բացարձակ զուրկ ինքնապաշտպանական բնազդից։ Հիմա հասկանո՞ւմ եք, թե ինչ պատճառով է, որ 360 հազար քառակուսի կիլոմետր տարածք ունեցող Հայաստանից հիմա 29 հազար քառակուսի կիլոմետր էլ չկա։ Ամենամեծ ողբերգությունն այն է, որ մենք պետական մտածելակերպից զուրկ ժողովուրդ ենք։ Կարող ենք մեր ներքին նենգությունը և չարությունը թափել, ասենք, սոցիալական անարդարության վրա, բայց մեր ազգային արժանապատվության, դեմքի, պատմական տարածքների կորուստներին կարող ենք շատ հանգիստ վերաբերվել»,-եզրափակում է Գագիկ Համբարյանը։
ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր Տիգրան Աբրահամյանը գրում է․ «Զինված ուժերում գրանցվող մահվան ելքով միջադեպերին արձագանքելիս ՔՊ ներկայացուցիչները՝ ամենավերևից մինչև պաշտպանության նախարար, համեմատության մեջ են դնում նախորդ տասնամյակների վիճակագրության հետ՝ փորձելով ցույց տալ, որ նման դեպքեր նախկինում էլ են եղել։
Համեմատականության տեսությունն ինքնին ունի դիտարկման ենթակա պարզ պարամետրեր, որոնք համեմատության ենթակա են միայն անհրաժեշտ հիմքերի առկայության պայմաններում։
Այս տեսանկյունից պետք է հետևյալ հակասություններն արձանագրել։
10 տարի առաջ բանակում անձնակազմի թիվն այլ էր՝ իմ մոտավոր գնահատականներով՝ 35-40%-ով ավելի։ Եվ պայմանական 2015 թվականի 8 դեպքը համեմատելի չէ այսօրվա 8 դեպքի հետ։
Երկրորդ, լարված իրադրությունը բավականին մեծ ազդեցություն ունի գրանցվող տարբեր միջադեպերի, այդ թվում՝ ոչ մարտական կորուստների վրա։ Իսկ 2015 թվականը դիվերսիոն պատերազմի շրջանն էր, որի պայմաններում մշտական լարվածություն էր առկա։
Երրորդ հանգամանքն այն է, որ գործող իշխանությունը ոչ մարտական կորուստները բաժանել է երկու խմբի՝ ծառայության հետ առնչություն ունեցող և չունեցող, ինչի հաշվին պաշտոնական վիճակագրությունն էականորեն փոքր է ներկայացվում և, ըստ այդմ, խառնաշփոթ է ստեղծվում նախորդ տասնամյակի թվերի համեմատության մեջ։
Միաժամանակ անհասկանալի է, երբ դեպքերից մի քանի ժամ հետո՝ կամ պաշտոնապես, կամ արտահոսքով, շրջանառության մեջ են դնում դեպքի՝ ծառայության հետ առնչություն չունենալու մասին տեղեկությունը։
Մի խոսքով, նույնիսկ պարզ հարցերից «գլուխ չեն հանում» կամ հանրությանը մոլորեցնելու համար դիտմամբ նման իրավիճակ են ստեղծում, որի պայմաններում նույնիսկ անիմաստ է խոսել ֆունդամենատալ խնդիրներից և դրանց լուծելու հնարավոր սցենարներից»:
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Լևոն Քոչարյանի բնակարանում խուզարկություն է իրականացնում Հակակոռուպցիոն կոմիտեն:
«Ի պատասխան հայտնում ենք, որ ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում կոռուպցիոն բնույթի հանցագործությունների դեպքերով քննվող քրեական վարույթի շրջանակում մի քանի տասնյակ հասցեներում կատարվում են խուզարկություններ և վարութային այլ գործողություններ»,- ասաց ՀԿԿ խոսնակ Մարինա Օհանջանյանը:
Հիշեցնենք, որ նախօրեին ԱԺ-ում ելույթի ժամանակ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ասաց, որ եթե ազդեցություն ունենար դատարանի վրա, ապա նախկին ղեկավարները հիմա ազատության մեջ չէին լինի։
«Երանի կախարդական փայտիկ լիներ, և կրկին վերադառնայի Ռոմանիս մանկություն։ Շատ լավ է անցել տղայիս մանկությունը, հրաշալի ընտանիքում և մթնոլորտում է մեծացել։ Բոլորն իրեն շատ են սիրել։ Անտարբեր չէր սպորտի հանդեպ։ Խենթի նման էր սիրում ֆուտբոլը, հինգ տարեկանից հաճախում էր ֆուտբոլի, հոգնում էր, բայց ամեն օր պարտաճանաչ մասնակցում էր պարապմունքներին։ Ցանկանում էր տարբեր բարձրակարգ թիմերում խաղալ, բայց երազանքն, ավաղ, անկատար մնաց»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Ռոմանի մայրիկը՝ տիկին Ռուզաննան։
Ռոմանը ծնունդով Լոռու մարզից է, Տաշիր քաղաքից։ Սովորել է տեղի դպրոցում։ Այն ավարտելուց հետո ընդունվել է Ագրարային համալսարանի Վանաձորի մասնաճյուղ, հասցրել է ուսանող լինել, թեկուզ շատ կարճ։ Որդու դպրոցական տարիների մասին խոսելիս մայրիկը նշում է՝ հայոց լեզուն և գրականությունը նրա սիրելի առարկաներն էին։ «Շատ սիրուն ձեռագիր ուներ Ռոմանս։ Զուգահեռ նաև դաշնամուրի հաճախեց, ցանկանում էինք, որ ավելի հասուն տարիքում սինթեզատոր նվագել սովորեր, սակայն երեք տարի հաճախեց դաշնամուրի, հետո ասաց, որ դա իրենը չէ։ Իր համար ամեն դեպքում ֆուտբոլը դարձավ առաջնային»։
2020 թվականի հունվարի 8-ին Ռոմանը զորակոչվում է ժամկետային ծառայության։ Ծառայում էր Հադրութի առաջին պաշտպանականում։ «Շատ գոհ էր ծառայությունից, ինն ամիս սիրով ծառայեց, ոչ մի անգամ չտրտնջաց, չբողոքեց, բայց, ցավոք, սկսվեց չարաբաստիկ պատերազմը։ Ամեն անգամ զանգելուց ասում էր, որ ծառայությունն ավարտելուց հետո մնալու է Հադրութում։ Իր խոսքերն էին. «Մա՛մ, ես այս տեղը շատ եմ հավանել, կմնամ Հադրութում ապրելու»։ Երբ հիմա հիշում եմ 2020 թվականին Ռոմանիս ասած խոսքերը, ամեն ինչ գալիս, ընկնում է իր տեղը։ Նախքան պատերազմը հաճախ էր ասում. «Մա՛մ, մենք այս հողի համար ենք կանգնած, ամեն ինչ պետք է անենք, որ թուրքերը ձեզ չհասնեն»»։
Երբ խոսում ենք զորացրվելուց հետո Ռոմանի երազանքների մասին, տիկին Ռուզաննան նշում է՝ վերադառնալուց հետո պետք է ամուսնանար։ «Սիրահարված էր, երբ մեկնեց ծառայության։ Անգամ մինչ բանակ գնալն էր ուզում ամուսնանալ, բայց ես, կարծես, հոգուս խորքում ինչ-որ ցավ զգայի, ասացի՝ չէ, Ռոմա՛ն ջան, բանակ գնա, արի, հետո մեծ հարսանիք կանենք քեզ համար։ Իր ամենակարևոր ցանկությունն ընտանիք կազմելն էր, և, իհարկե, նաև կրթությունը շարունակելը։ Ցանկանում էր Հայաստանում մնալ, չմեկնել արտագնա աշխատանքի Ռուսաստանի Դաշնություն»։
Բայց սեպտեմբերի 27-ին սկսված պատերազմը փոխեց հազարավոր տղաների կյանքի ուղին, Ռոմանինը՝ նույնպես։ «35 օր իմ տղան մասնակցել է պատերազմին։ Այդ օրերի ընթացքում մի անգամ չի ասել՝ կռիվ է, վատ ենք, օգնեք։ Բայց հետո իմացանք, որ շրջափակման մեջ են հայտնվել, ընկերները զոհվել են իր աչքի առաջ, շատերին հուղարկավորել են, սարսափի միջով են անցել, բայց մեզ հետ զրուցելուց գոնե մի անգամ չի բողոքել։ Իր հետ ամեն օր զրուցել ենք։ Այնպիսի ձայներ էի լսում, որ անգամ պատմելու չէ։ Իրեն ասում էի՝ Ռոմա՛ն, ձեզ մոտ կռիվ է, ձայներ են լսվում, իսկ նա արձագանքում էր. «Մա՛մ, ես ապահով տեղում եմ»։ Այդպես ինձ խաբեց, հանգստացրեց 35 օր։ Բայց այն օրը, երբ իրենից զանգ չեկավ, ասացի՝ տղաս չկա։ Բոլորն ինձ հակառակն էին համոզում, ասում էին՝ գուցե գերի է, գուցե հարմար չէ։ Բայց ես գիտեի՝ Ռոմանս չէր կարող ինձ չզանգել»։
Ռոմանը Հադրութում է եղել մինչև հոկտեմբերի 27-ը։ «Հայկ անունով շատ լավ հրամանատար է եղել, իրենց շրջափակումից մի կերպ հանել է, բերել «Մարտունի 2»։ Այդտեղ հոկտեմբերի 31-ին սարսափելի օդային հարվածներ են եղել, երեխեքը զոհվել են։ Այդ օրն առավոտյան զանգեց ինձ, կարծես հրաժեշտ տար։ Ասաց. «Մա՛մ ջան, Հադրութից մեզ բերել են Մարտունի»։ Ինձ հետ խոսելիս վազում էր դաշտի մեջ, ձայներ էի լսում։ Մեքենաներից մեկին արդեն հարվածել էին, տղաները զոհվել էին, այդ պահին իրենք փրկվել էին, բայց երևի կանխազգացում ուներ, որ իրենք էլ ողջ չեն մնա։ Զգում էի, որ տղաս ինձ հրաժեշտ է տալիս։ Ասաց. «Մա՛մ ջան, ես քեզ սիրում եմ, ամեն ինչ լավ է լինելու»: Եվ շարունակում էր վազել։ Իսկ հետո զանգն անջատվեց։ Նույնիսկ պատերազմի ժամանակ չտրտնջացող իմ տղան հոկտեմբերին ինձ ասաց. «Մա՛մ, ես ամեն ինչ կանեմ, որ թուրքերը ձեզ չհասնեն, բայց տանը մենակ մի մնա»։ Անհանգստանում էր ինձ համար»։
Ռոմանն անմահացել է հոկտեմբերի 31-ին Մարտունիում՝ ավիացիայի հարվածից, տուն «վերադարձել»… երեք ամիս անց։ «Հունվարի 13-ին զանգ եկավ։ Փոքր տղաս ձեռքերով պատին էր հարվածում։ Հարցրեցի՝ ի՞նչ է եղել, Հարութ ջան։ Այդ պահին ինձ ոչինչ չասաց, բայց ես ամեն ինչ հասկացա։ Զանգը Հերացիից էր»։
Ապրելու ուժի մասին։ «Անհնար է մոռանալ այն, ինչ տեղի ունեցավ։ Ես էլ եմ ապրում, ի վերջո, էլի երեխա ունեմ։ Բայց սա ապրել չի։ Այս վեց տարվա ընթացքում կորցրեցի առողջությունս։ Սա ապրել չի, ուղղակի փորձում եմ հնարավորինս ամուր լինել մյուս տղայիս համար։ Երկու տարի առաջ մեր տան դուռը թակեցին, մի տղա էր Ստեփանակերտից, նա մինչև վերջ կռվել էր տղայիս հետ, վիրավորվել։ Տուն մտավ, ձեռքս համբուրեց, ասաց. «Ձեր տղան առյուծ էր, իմ կյանքը փրկել է։ Ես ձեզ գտա, որ ասեմ այդ մասին»։ Մեկ շաբաթ մնաց մեր տանը։ Այնպիսի բաներ պատմեց իմ Ռոմանից։ Տղաս մեզ ոչինչ չէր ասում։ Պատերազմի ժամանակ ձեռնամարտի է բռնվել թշնամու հետ, երբ տեսել է, որ ընկերոջ վրա են հարձակվել։ Փրկել է ընկերոջ կյանքը։ Այնպիսի բաներ պատմեց այդ տղան, որ հավատս չէր գալիս։ Ասում էի՝ չի կարող պատահել, որ իմ տղան ինչ-որ մեկին կյանքից զրկեր, նա մի ճանճ չի սատկացրել անգամ։ Բայց պատերազմի ժամանակ, երբ վտանգի տակ է եղել ընկերոջ կյանքը, Ռոմանս անասելի խիզախություն է դրսևորել։
Հիմա մյուս տղայիս համար եմ ապրում։ Մի երազանք ունեմ՝ Հարութիս Ռոման անունով որդուն տեսնեմ։ Հիմա միայն դրա համար եմ ապրում։ Երեխան առանց ծնողի կարող է ապրել, բայց ծնողն առանց զավակի ապրել չի կարող։ Դա անհնար մի բան է։ Ամեն րոպե աչքիս առաջ Ռոմանիս ժպիտն է, պարելը, խոսելը, ամեն րոպե տղաս է աչքիս առաջ»։
Հ. Գ. – Ռոման Կիրակոսյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» և «Արիության համար» մեդալներով։ Հուղարկավորված է Տաշիրի գերեզմանատանը։
«Կարկառուն» քպականներից մեկի այն թեզը, թե «Սփյուռքը պետք է թուլանա, որ Հայաստանն ուժեղանա», վերջերս լայն քննարկման ու քննադատությունների արժանացավ հասարակական-քաղաքական շրջանակների կողմից։ Առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե գործ ունենք իշխանականների հերթական անբովանդակ, դատարկ հայտարարության հետ, որոնց պակասը երբեք չի զգացվել, բայց իրականում խնդիրն առավել խորքային է. նման հայտարարությունները պետք է դիտարկվեն այն շղթայի մեջ, որով հարվածի տակ է դրվում ազգային միասնությունն ու արժեհամակարգը։
Մի ժամանակ առաջ էր տարվում Հայաստան-Արցախ-Սփյուռք եռամիասնության գաղափարը, որի հիմքում հայ ժողովրդի հատվածների՝ Հայաստանի Հանրապետության, Արցախի և աշխարհասփյուռ հայության միասնության ու համագործակցության խորհուրդն էր, ինչն էլ հիմնվում էր ընդհանուր հայրենիքի, պատմության, մշակույթի և ազգային նպատակների վրա։ Երբ այս եռամիասնությունը գործում էր, հայ ժողովուրդն իր հավաքականությամբ իրենից ուժ էր ներկայացնում, բայց քպական իշխանության օրոք այն սկսեց աստիճանաբար քայքայվել։ Այս առումով անալոգիան շատ ցայտուն է։
Ինչպես հիմա են իշխանություններն առաջ տանում այն գաղափարը, թե «Սփյուռքը պետք է թուլանա, որ Հայաստանն ուժեղանա», այնպես էլ 2018 թվականից ի վեր առաջ էր մղվում այն մոտեցումը, թե Արցախը դարձել է «հակահեղափոխական» ուժերի օջախ ու աշխատում է Հայաստանի դեմ, թե այն «թոկ» է, որից պետք է ազատվել։ Այդպիսով ավելի մեծ թափ ստացավ ատելության գեներացումն արցախցիների նկատմամբ, ու Հայաստան-Արցախ բաժանարար գծեր անցկացվեցին, որը հետագայում արդեն պիտի «հիմնավորվեր» այն համատեքստում, որ Արցախը պիտի թողնենք, որ ինքնիշխան Հայաստան ունենանք, ու Հայաստանը զարգանա։ Այսինքն, Նիկոլ Փաշինյանի «տրամաբանությամբ» (ընդ որում, նա այդ կարծիքին է եղել նաև խմբագիր, ապա ընդդիմադիր եղած ժամանակ) հենց Արցախն էր խանգարում Հայաստանի զարգացմանը։ Պատահական չէ, որ նա բազմիցս բարձրաձայնել է, թե Արցախի հանձնումից հետո Հայաստանի ինքնիշխանությունը վերահաստատվեց, Հայաստանը կարողացավ դուրս գալ «աշխարհաքաղաքական թակարդից»։
Սա զարմանալի չէ. նա հայ հասարակության ներսում գեներացնում է այն թեզերը, որոնք թուրք-ադրբեջանական տանդեմի շահերին են ծառայում։ Ինչպես Թուրքիան, այնպես էլ Ադրբեջանը ժամանակի ընթացքում մեծ վտանգ են տեսել Հայաստան-ԱրցախՍփյուռք եռամիասնության մեջ, դրա համար էլ պայքարել են այն պառակտելու ու դրա արդյունքում նաև հայության ուժերը կազմալուծելու նպատակով, իսկ թուլացած հայությունը չի կարողանա դիմադրել թուրք-ադրբեջանական տանդեմի էքսպանսիոնիստական ծրագրերին։
Եվ հիմա թուրք-ադրբեջանական այդ նպատակի առաջին քայլն իրականացված է։ Արցախը հայաթափված ու հանձնված է, սակայն հայության երկու թևերը՝ Հայաստանն ու Սփյուռքը, դեռևս գործում են միասնաբար։ Բայց այս երկու թևերի միջև կան սկզբունքային տարբերություններ։ Հայաստանը այս պահին, մեծ հաշվով, վտանգ չի ներկայացնում թուրք-ադրբեջանական տանդեմի համար, քանի որ Հայաստանի իշխանությունները տրամադրված են կատարել բոլոր այն զիջումները, որոնք իրենց կպարտադրվեն։ Իսկ Սփյուռքը, որը շատ տարասեռ ու խայտաբղետ է՝ հաշվի առնելով, որ իր մեջ է ամփոփում տարբեր ժամանակահատվածներում գաղթած ու տարբեր ազդեցություններ կրած հայությանը, դեռևս իրենից մեծ ուժ է ներկայացնում։ Չենք մոռանում, որ Սփյուռքի ձևավորումը մեր ազգային ամենամեծ ողբերգության՝ Հայոց ցեղասպանության արդյունքում տեղի ունեցավ։ Եվ այն պարագայում, երբ Հայաստանը խորհրդային էր ու չէր կարող ինքնուրույն արտաքին քաղաքականություն վարել, հենց Սփյուռքն էր առաջ տանում ազգային շահերին ու Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ու դատապարտման հետ կապված խնդիրները։
Ըստ այդմ, Թուրքիայում գիտեն, թե ինչ մեծ ուժ է իրենից ներկայացնում Սփյուռքը՝ տեսնելով այն հսկայածավալ աշխատանքը, որը տասնամյակների ընթացքում կազմակերպվել ու կատարվել է Սփյուռքի կողմից։ Իսկ հիմա, երբ հայկական Սփյուռքը, որն ընդգրկում է շուրջ 8-9 միլիոն մարդ, ունի հսկայական տնտեսական, մտավոր, քաղաքական և մշակութային ներուժ, փաստացի որոշ ուղղություններով ու ապակենտրոնացված կառուցվածքով նույնիսկ գերազանցում է Հայաստանի ունեցած հնարավորությունները։
Սփյուռքի լոբբին (հատկապես ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում և այլ երկրներում) տասնամյակներ շարունակ մեծ դեր է խաղացել Հայաստանի, Արցախի և հայկական համայնքների շահերի պաշտպանության գործում՝ հասնելով կարևորագույն քաղաքական ու դիվանագիտական հաջողությունների: Ավելին, անգամ առանց Հայաստանի աջակցության, սփյուռքահայ լոբբին կարող է ազգային տարբեր հարցեր բարձրաձայնել ու հասնել տարբեր որոշումների ու բանաձևերի ընդունման, իսկ դա, ըստ երևույթին, հակասում է իշխանությունների որդեգրած զիջողականության ու հանձնվողականության քաղաքականությանը։
Ըստ այդմ, բացառված չէ նաև, որ Սփյուռքում մի շարք զիջումների հետ կապված դիմակայություն սկսվի՝ հաշվի առնելով նաև այն հանգամանքը, որ արդեն իսկ որոշակի լարվածություն նկատվել է, ու մի շարք սփյուռքահայ գործիչների մուտքը դեպի Հայաստան արգելվել է, իսկ հիմա արդեն քայլեր են ձեռնարկվում Սփյուռքի ներազդեցությունը թուլացնելու ուղղությամբ։
Այս համատեքստում իշխանությունների կողմից Սփյուռքը թուլացնելու (ավել ի ստույգ՝ թույլ տեսնելու) մասին հայտարարությունը պետք է ընդունել խիստ անհանգստությամբ, քանի որ այն ճանապարհ է բացում հայության հերթական պառակտման համար։ Դրա արդյունքում կարող է ստացվել այնպես, որ հայության տարբեր հատվածներ, ազգային շահերի շուրջ համախմբվելու փոխարեն, պետք է սկսեն պայքարել միմյանց դեմ։ Ինչպես ներհայաստանյան քաղաքական դաշտում, այնպես էլ Սփյուռքում իշխանությունը կարող է գտնել այնպիսի շերտեր, որոնք ՀՀ իշխանությանը ծառայելու համատեքստում կսկսեն Սփյուռքը պառակտել ներսից։
Ուստի, Սփյուռքում պետք է հետևություններ անեն ուղարկվող մեսիջներից և հասկանան, որ ազգային թեմաներին վերաբերող և Հայաստանի շահերը պաշտպանելու հարցերը ևս մնում են իրենց ուսերին։
ՔՊ ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանը ԱԺ երեկվա նիստում ներկայացրեց իր գլխավորած կառավարության գործունեության ծրագիրը: Այդ «դարակազմիկ» փաստաթղթի և օրվա գլխավոր հռետորի կրքոտ ու ոչ այնքան կրքոտ դրսևորումներին դեռ առիթ կլինի անդրադառնալ մանրամասնորեն: Իսկ մինչ այդ, կարծում ենք, կարիք կա մի քանի առանցքային հարցերի ուշադրություն դարձնել:
Նախ՝ ինչն է հատկանշական երեկվա ծրագրաներկայացման հետ կապված. թե՛ նախանախընտրական շրջանում, թե՛ բուն ընտրապայքարի ընթացքում, նաև՝ դրանից հետո Նիկոլ Փաշինյանն, այսպես ասենք, առանձնացել է կոշտ, վիրավորական, այդ թվում՝ գռեհիկ արտահայտություններով, ֆիզիկական հաշվեհարդարի հրապարակային սպառնալիքներով: Բայց նրա գլխավորած ՔՊ-ն, ինչը շատերն են արդեն արձանագրել, նորակազմ ԱԺ-ում ձև է բռնել, թե բարեկիրթ, քաղաքակիրթ վարք են դրսևորում:
Նիկոլ Փաշինյանը, բնականաբար, արագորեն ցրեց այդ ձևական պատրանքները, մանավանդ, երբ անդրադարձավ Հայ առաքելական եկեղեցուն ու հատկապես Ամենայն հայոց կաթողիկոսին: Փաշինյանը, ինչպես և բնորոշ է իրեն, գործածեց վիրավորական, արգահատելի և որևէ քրիստոնյայի համար անընդունելի բառապաշար, բնորոշումներ, որոնք մենք այստեղ չենք կրկնի կամ մեջբերի, թեպետ երեկ դա բոլորն էլ լսեցին:
Հիմա՝ բուն ծրագրի ու ծրագրային ելույթի մի քանի առանցքային կետերի մասին՝ զուտ բովանդակային առումով, եթե ընդհանրապես բովանդակության մասին խոսելն այս կառավարության դեպքում ճիշտ է: Փաշինյանը նախ ազդարարեց, թե այլևս «չորրորդ հանրապետությունը» հիմնադրված է, Զինված ուժերում վերջին 11 օրվա մեջ 4-րդ զինծառայողի մահվան (սպանության կամ ինքնասպանության) խորապատկերում հայտարարեց, թե «բանակը դինամիկ զարգանում է»: Նաև ասաց, որ «նոր Սահմանադրության» (որը դեռ մի քանի ամիս պիտի գրվի) նախաբանում ՀՀ Անկախության հռչակագրին հղում չի լինի: Բայց դա արդեն զարմանալի էլ չէ՝ հաշվի առնելով ինչպես Ալիևի հրապարակային պահանջը նաև այդ մասով, այնպես էլ՝ Փաշինյանի կողմից գործնականում այն ընդունելն ու ավելի վաղ հնչեցնելը:
Այսուհանդերձ, հիմնական պահերից մեկը Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ ՔՊ-ի առաջնորդի ոտնձգությունները շարունակելու մղումն ու դրան ինստիտուցիոնալիզացված փաթեթավորում տալն է: Այսինքն, Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ Փաշինյանի մղումներն ու դրսևորումները այլևս բարձրացված են «կառավարության ծրագրի» մակարդակ: Մի բան, որ ոչ միայն աբսուրդ է քրիստոնեությունն առաջինը պետական կրոն ընդունած ազգի ու հինականում այդ ազգը ներկայացնող պետության պարագայում, այլև տիեզերական մասշտաբի խայտառակություն է և անջնջելի խարան:
Նիկոլ Փաշինյանն իր կառավարության ծրագրում նշում է. «Հոգևոր անվտանգության խնդիրն ապահովելու, Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին հիբրիդային պայքարի հենակետ դարձնելու արտաքին ուժերի փորձերը բացառելու և Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին բարենորոգելու նպատակով ջանքեր են գործադրվելու հետևյալ օրակարգի իրագործման համար. 1) Ապահովվելու է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու փաստացի պետի հեռացումը (հանգստի կոչումը), և սահմանված կարգով իրականացվելու է Կաթողիկոսական տեղապահի ընտրություն: 2) Ապահովվելու է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու կանոնադրության ընդունումը, որով պետք է սահմանվեն ամրագրված սկզբունքների պահպանման, ֆինանսական թափանցիկության և հոգևորականների բարեվարքության ապահովման կառուցակարգեր: 3) Սահմանված կարգով ապահովվելու է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ընտրությունը»:
Պարզ ասած՝ Փաշինյանը կառավարության ծրագիր է կազմել այն մասին, որ հեռացնի Ամենայն հայոց կաթողիկոսին: Սա ամենացինիկ և ուղիղ միջամտություն է Հայ առաքելական եկեղեցու ինքնավարությանը, Եկեղեցու՝ որպես կրոնական կազմակերպության ինքնավար գործունեությանը: Հանգամանքներ, որ ուղղակիորեն խախտում են Հայաստանի Սահմանադրությունը: Չունի որևէ աշխարհիկ մարմին, թեկուզ տասնապատիկ վարչապետ կամ սուպերվարչապետ կոչվի, Հայ առաքելական եկեղեցու գործերին միջամտելու ոչ մի իրավունք: Անկախ այն բանից՝ նման անիրավության դիմողը քանի՞ սաղմոս անգիր կարտասանի, թե չի արտասանի:
Մյուս կողմից՝ կառավարության ծրագրում բացահայտ հակաեկեղեցական ու հակակաթողիկոսական դրույթներ ներառելը գալիս է ամբողջացնելու այն բռնաճնշումները և հալածանքները, որոնք արդեն շուրջ 2 տարի փաշինյանական իշխանությունը վարում է ՀԱԵ-ի, Վեհափառի և բարձրաստիճան հոգևորականության դեմ:
Դա ևս ունի իր խորքային պատճառները. Հայ առաքելական եկեղեցին շարունակում է մնալ ազգային ամենից ազդեցիկ ու վստահություն վայելող կառույցը (բոլոր հարցումներն են դա վկայում), ՀԱԵ-ն, ցանցային կառույց լինելով, շարունակում է ունենալ իր ազդեցությունը ազգային կյանքի ու հարցերի վրա: Հիմնականներից մեկը՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոսն ու նրա առաջնորդությամբ Հայ առաքելական եկեղեցին չեն ընկրկում ահաբեկումների և բռնաճնշումների առաջ, շարունակում են հետամուտ լինել ազգային շահերին, շարունակում են բարձրացնել Արցախի հայության իրավունքի և պատմամշակութային ժառանգության պահպանման հարցերը:
Իսկ «Ղարաբաղյան շարժման» էջը փակած հռչակող, Արցախ բառն այլևս արգելված ճանաչող (առնվազն՝ ՔՊ շրջանակում) Փաշինյանի համար դա անընդունելի է:
Մի խոսքով, Եկեղեցին խանգարում է, ու այն պետք է քանդել:
Այդ խորապատկերում, ի դեպ, «չորրորդ հանրապետության» մասին ազդարարումը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ՝ «երրորդ հանրապետության» պատմաքաղաքական ժառանգության զրոյացում, ուրացում և թաղում: Այսինքն, ավիրման հետևողական շղթայի ևս մեկ օղակ:
Բայց…
«Երրորդ Հանրապետությունը» հռչակվել ու ազդարարվել է հենց Անկախության հռչակագրով, 1990 թվականի այս օրերին, ի դեպ: Իսկ «չորրո՞րդը»… 49 տոկոս ձայն ստացած Փաշինյանի ելույթով: Դրանք կամընտրական տարբեր երևույթներ են:
Պարզ է մեկ բան. առաջիկա օրերին ու շաբաթներին սպասվում են փաշինյանական իշխանության կողմից նոր հարձակումներ Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ: Իսկ ընդդիմադիր ուժերը պետք է կարողանան նաև քաղաքական դաշտում այդ հարձակումներին դիմակայելու ավելի արդյունավետ տարբերակներ գտնել…
Փաստաբան Ռուբեն Մելիքյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է․
Դե ֆակտո ազգային ժողովում կառավարության դե ֆակտո ղեկավարին «պիղծ» անվանելու հաջորդ իսկ լուսաբացին Լևոն Քոչարյանի տանը «պատժողական» խուզարկության կատարումը բերում է մի քանի հետևության՝
1) այս փաստն ինքնին բավարար է՝ փաստելու, որ «իրավապահ» կոչվող մարմինները բացահայտ դուրս են եկել օրինականության տիրույթից։
2) խուզարկությունը թույլատրելու որոշում կայացրած դատավորը (չգիտեմ էլ ով է) առերևույթ կատարել է հանցանք։
3) Լևոն Քոչարյանի հնչեցրած բնութագիրը ճիշտ էր. ժողովրդավարության պղծումը հո պոզով-պոչով չի՞ լինում։
Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտան Կիևում հանդիպել է Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկիի հետ։
«Արմենպրես»-ի փոխանցմամբ՝ այս մասին Կոշտան X-ի իր միկրոբլոգում գրառում է կատարել՝ Զելենսկիի հետ հանդիպումը որակելով որպես հիանալի։
«Մենք քննարկեցինք Ուկրաինային մեր շարունակական աջակցությունը և առաջ շարժվելու ուղին։ ԵՄ-ն Ուկրաինայի կողքին է եղել Ռուսաստանի ագրեսիվ պատերազմի առաջին իսկ օրվանից, և մենք կշարունակենք կանգնել Ուկրաինայի կողքին։ Ուկրաինան կարող է հույս դնել մեզ վրա։ Ես բարձր գնահատեցի անդամակցության բարեփոխումների չափանիշները կատարելու ուղղությամբ աշխատանքը՝ շատ դժվարին պայմաններում, և խրախուսեցի Ուկրաինային շարունակել այդ ուղին։ ԵՄ անդամակցությունը Ուկրաինայում ուժեղ, ժողովրդավարական և անկախ ինստիտուտներ ապահովելու լավագույն միջոցն է»,-գրել է Եվրոպական խորհրդի նախագահը։
դիտվել է 102 անգամ
Լրահոս
Ամենաընթերցվածները
Շուտով
Օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Երվանդ Բոզոյանը
Օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 12։30-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Էդգար Էլբակյանը
Օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 11։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Հայկ Նահապետյանը
Օգոստոսի 21-ին՝ ժամը 12։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Ռուզաննա Ստեփանյանը
Օգոստոսի 21-ին՝ ժամը 13։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Խաչիկ Մանուկյանը
Օգոստոսի 20-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Ձյունիկ Աղաջանյանը
Օգոստոսի 20-ին՝ ժամը 12։30-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Երվանդ Բոզոյանը
Օգոստոսի 20-ին՝ ժամը 11։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Լարիսա Ալավերդյանը
Օգոստոսի 19-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Անաստաս Իսրայելյանը
Օգոստոսի 19-ին՝ ժամը 11։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Մանուկ Սուքիասյանը
ՀՀ բանկերում այսօր՝ օգոստոսի 25-ին ժամը 08:45-ի դրությամբ, ԱՄՆ դոլարի առքի միջին փոխարժեքը կազմում է 362.17 դրամ՝ նախորդ օրվա վերջի համեմատ նվազելով 0.0744 դրամով։
Ըստ Rate.am կայքի՝ դոլարի վաճառքի միջին գինը՝ 366.79 դրամ է:
Փոխանակման կետերում դոլարի առքը 362 դրամ է, վաճառքը՝ 364.5։Եվրոյի առքի միջին փոխարժեքը կազմում է 419.70 դրամ, իսկ վաճառքի դեպքում միջին գինն է 431.29 դր։
Փոխանակման կետերում եվրոյի առքը 421 դրամ է, վաճառքը՝ 424։Ռուբլու առքն էլ կազմում է 4.24 դրամ, վաճառքի դեպքում միջին գինը՝ 4.51 է։
Փոխանակման կետերում ռուբլին գնվում է 4.10 դրամ է, վաճառվում՝ 4.20։
Փաստաբան Ռուբեն Մելիքյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է․
