Օգոստոսի 28-ի երեկոյան հորդառատ անձրևի հետևանքով Գյումրի քաղաքի Անի թաղամասի մի շարք հասցեներում ջրալցվել են նկուղներ։Ժամը 20։16-ից սկսած Շիրակի մարզային օպերատիվ կառավարման կենտրոն ստացված ահազանգերին արձագանքել են ՆԳՆ ՓԾ մարզային փրկարարական վարչության հրշեջ-փրկարարական ջոկատների երկու մարտական հաշվարկները։
Փրկարարները տարբեր հասցեներում մոտոպոմպերի միջոցով իրականացրել են ջրահեռացման աշխատանքներ՝ նկուղներից հեռացնելով ընդհանուր մոտ 125 խմ ջուր։
Մեր տարածաշրջանի համար օդի ջերմաստիճանը սեպտեմբերի առաջին շաբաթը կանխատեսվում է նորմայից ցածր 1-3 աստիճանով։ Այդ մասին Ֆեյսբուքի իր էջում գրել է «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Լևոն Ազիզյանը:
«Կանխատեսումները՝ ըստ Եղանակի միջնաժամկետ կանխատեսումների Եվրոպական կենտրոնի (ECMWF)»,- գրել է նա:
Մոսկվան Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Ալեն Սիմոնյանի՝ ռուսների մասին հայտարարությունները համարում է սադրիչ՝ Ռուսաստանում հնարավոր զորահավաքի մասին ենթադրությունների ֆոնին, որոնք պաշտոնյաները բազմիցս հերքել են, այս մասին նշել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության մամուլի խոսնակ Մարիա Զախարովան:
Դիվանագետը ուշադրություն է հրավիրել Սիմոնյանի այն հայտարարության վրա, որ հանրապետությունը, իբր, պատրաստ է ընդունել «ռուս քաղաքացիների նոր ալիք, որոնք ցանկանում են խուսափել ռազմաճակատ ուղարկվելուց»:
«Մենք ցավով նշում ենք, որ պաշտոնական Երևանի ներկայացուցիչների կողմից շարունակվում են հրապարակային հայտարարությունները, որոնք խաթարում են Մոսկվայի հետ երկկողմ համագործակցությունը: Մենք Սիմոնյանի հայտարարությունները համարում ենք սադրիչ: Դրանք, ըստ էության, խրախուսում են Ռուսաստանի քաղաքացիներին կատարել անօրինական գործողություններ և ավանդական հայկական հյուրընկալությանը տալիս են թունավոր քաղաքական երանգ»,- ասել է նա։
Զախարովան ընդգծել է, որ ռուսական կողմը Սիմոնյանի վերոնշյալ մեկնաբանություններում, ով 2026 թվականի փետրվարին Ռուսաստան այցի ժամանակ խոսել է ռուս-հայաստանյան կապերի զարգացման կարևորության մասին, այդ թվում՝ Հայաստանի համար, տեսնում է «հանրապետության իշխանությունների՝ Արևմուտքին և Կիևի ռեժիմին ծառայելու ցանկության ապացույց»:
ԱՄՆ դոլարի առքի առավելագույն արժեքն է 362․5 դրամ, վաճառքի նվազագույն արժեքը՝ 364․5 դրամ։
Եվրոյի առքի առավելագույն արժեքն է 421 դրամ, վաճառքի նվազագույն արժեքը՝ 424․5 դրամ։
Ռուսական ռուբլու առքի առավելագույն արժեքն է 4․07 դրամ, վաճառքի նվազագույն արժեքը՝ 4․24 դրամ։
Պաշտպանության նախարարության տենդերների մանրամասները սովորաբար փակ թեմա են։ Ո՛չ դրանց մասնակիցներն են հրապարակավ խոսում այդ մասին, ո՛չ էլ պաշտոնյաներն են հակված կուլիսային գաղտնիքներ բացահայտելուն։ «Աննարկա» ընկերությունն այլ ճանապարհ է ընտրել՝ արդարության համար շիտակ ու բացահայտ պայքարի ուղին։ Ուր կտանի այդ ճանապարհը, դեռ պարզ չէ, բայց այն, ինչ կատարվում է ռազմական գերատեսչության տենդերների դաշտում, կարող է շոկ առաջացնել հպարտ քաղաքացու մոտ:
2023 թվականին, օրենքով սահմանված կարգով, «Աննարկա» ՍՊԸ-ն մասնակցել է ՊՆ-ի կարիքների համար բժշկական սարքավորումների ձեռքբերման մրցույթին եւ ճանաչվել հաղթող։ Ավելի վաղ արդեն կայացել եւ ավարտվել էր այն շենքի համար հայտարարված տենդերը, որտեղ պետք է Մուրացանի հոսպիտալին կից տեղադրվեր ապագա ՄՌՏ ապարատը։ Այսինքն՝ տեղն արդեն պատրաստում էին շատ կոնկրետ սարքի համար, այլ ոչ թե սկզբում սարքի տենդերն էին հայտարարում, ապա դրան համապատասխանող շենքի պարամետրերը որոշում։ Եվ մրցույթի տեխնիկական բնութագրի մեջ էլ կոնկրետ սարքի անձնագրի տվյալներն էին գրել։ Այնքան անփույթ էին ձեւակերպել, որ նույնիսկ ֆիրմայի անունը՝ CANON, չէին հանել իրենց գծագրերից։ Դրանք նայելիս ապուշի համար էլ պարզ էր, որ մրցույթը պետք է շահի հենց մեկ կոնկրետ ընկերություն` կոնկրետ սարք բերելու համար։ Ու հանկարծ բոլորի համար անսպասելիորեն մեջտեղ է գալիս երկրորդ մասնակիցը՝ «Աննարկա» ՍՊԸ-ն, եւ ավելի ցածր գին է առաջարկում ու 550 միլիոն դրամով շահում տենդերը։
ՊՆ-ն կամայական ձեւով կրճատեց ժամկետները
«Աննարկա»-ի հիմնադիր Երեմ Սարգսյանը, որը երեք տարի է, ինչ հայտնվել է ՊՆ-ի հարուցած արգելքների տեղապտույտում, ահռելի փաստաթղթերը ձեռքին՝ ատյանից ատյան է ընկել, դիմել բոլոր հնարավոր պատասխանատուներին, ապա՝ դատարան, որ թույլ տան՝ իր շահած տենդերը ավարտին հասցնի, ու չի կարողացել։ Նա ապացուցում է, որ իր բերած ապարատը որակով է, այն կարող է շատ օգտակար լինել բանակի համար, հարյուրավոր զինվորների առողջական խնդիրների հետազոտման համար նախատեսված ժամանակակից սարք է, որի նմանը Հայաստանում չկա։ Սակայն քանի որ իր նախատեսած կազմակերպությունը տենդերը չի շահել, ՊՆ-ն ամեն ինչ արել է, որ բոլոր փուլերում խանգարի սարքի ներմուծմանը, տեղադրմանը, ուսուցմանը, ընդունում-հանձնմանը, եւ Սարգսյանի համար սկսվել է «արգելքներով մրցավազքը»։ ՊՆ ռազմաբժշկական վարչությունը, օգնելու փոխարեն, ինչպես կարողացել` խոչընդոտել է նրա աշխատանքին:
«Նախ, այդ վարչության աշխատակից Միրաքյանը մեզնից նամակով մեր սարքավորման պարամետրերը պահանջեց։ Երեւի չէին հավատում, որ իրենց պահանջած սարքը բերելու ենք։ Մենք ներկայացրինք փաստաթղթերը, որից հետո սկսեցին արհեստական բարդություններ դնել մեր առաջ։ Սարքն արտադրելու համար, ըստ պլանի, տրված էր 5 ամիս, բայց մեզ ասացին, որ այն պետք է բերենք 2 ամսում, հույս ունեին, որ չենք հասցնի։ Բացի այն, որ սարքը գտնվում էր Չինաստանում, անհրաժեշտ էր, որ դրա հետ դիզել-գեներատոր միացված լիներ, համապատասխան կոնտեյներ լիներ։ Մենք գրեցինք ընկերությանը, փոխեցինք լոգիստիկան ու մեծ բարդություններով այն բերեցինք պահանջված 2 ամսում»,- պատմում է Երեմ Սարգսյանը։
Սարսափ «քվեստը» շարունակվում է
Երբ բեռն արդեն Հայաստանում է լինում ու պատրաստ մաքսային ձեւակերպման, պարզվում է՝ շենքը, որը Մուրացանի հոսպիտալի տարածքում կառուցվել էր հատուկ նոր ՄՌՏ սարքը տեղադրելու համար, կիսաքանդ վիճակում է` չունի առանձին եռաֆազ հոսանք, չկա ոչ մի պայման՝ մի քանի տոննա քաշով հսկայական նուրբ սարքավորումը ներս մտցնելու համար։ Շենքը պետք է վերակառուցվեր։ Այսինքն՝ սարքը բերել են տվել կայծակնային արագությամբ, բայց տեղը պատրաստ չի եղել։ 2023 թ. դեկտեմբերի 23-ին ընկերության տնօրենը նամակ է գրում վարչապետին։ Նրան կանչում են նախարարի տեղակալ Բրուտյանի եւ ռազմաբժշկական վարչության պետ, վերջերս գեներալի կոչում ստացած Փաշոյանի հետ հանդիպման։ Կազմվում է համատեղ գործողությունների պլան, թղթի վրա գծում են՝ ով ինչ պետք է անի, տարին փոխվում է, բայց շենքը նույն՝ քանդված վիճակում էլ մնում է։ Պարզվում է՝ ՊՆ-ն շինարարին գումար չի տալիս, անհրաժեշտ փաստաթղթային հարցերն է ձգձգում։ «Ամեն ինչ անում են, որ մեր աշխատանքը տապալեն»,- ասում է Երեմ Սարգսյանը։ Նա «Հրապարակի» խմբագրություն էր եկել իր հաշվապահի հետ ու ամեն բառին համապատասխան թուղթ էր հանում տրցակից։
Ի վերջո, 2024 թվականի մարտին, երբ շենքն ու բոլոր պայմանները վերջապես պատրաստ են լինում, Մուրացանի հոսպիտալ են ժամանում արտերկրից հրավիրված ինժեներները, որոնք պետք է ՄՌՏ սարքի տեղադրման համար հատուկ սենյակ կահավորեին, բայց ՊՆ-ն վերցնում ու առանց որեւէ բացատրության արգելում է նրանց մուտքը հոսպիտալի տարածք։ Խեղճ ինժեներները մի ամբողջ շաբաթ ապրում են հյուրանոցում ու մեկնում Հայաստանից։
Ինչպես են մի քանի տոննա կշռող ՄՌՏ սարքը «գլորելով» մտցրել «Մուրացան»
Քվեստի այս հատվածը հաղթահարելուց հետո, երբ մի քանի տոննա քաշով հսկայական սարքը պետք է ներս մտցվեր, Երեմ Սարգսյանը զանգահարում է ՊՆ ռազմաբժշկական վարչություն, խնդրում՝ գոնե մի 10 հոգի ուղարկեն, որ օգնեն՝ ծանր ապարատը ներս տանել։ Այս տարրական խնդրանքն էլ է մերժվում։ Սարգսյանը ստիպված մոբիլիզացնում է իր ընկերության բոլոր աշխատողներին, ու մարդիկ սեփական ուժերով, ձեռքով ՄՌՏ սարքը «գլորելով» ներս են մտցնում Մուրացանի հոսպիտալ։ Սարքը վերջապես միացնում են։ Այսօր էլ այն Մուրացանի հոսպիտալի տարածքում՝ հատուկ կառուցված շենքում դրված է, միացված է, բայց չի աշխատում։ Հետո ՊՆ ընդունող հանձնաժողովն է սկսում «մանր-մունր» տեխնիկական անհամապատասխանություններ ման գալ։ Օրինակ, որ սեղանի բարձրությունը մի քանի սմ ավել պետք է լիներ` պակաս է։ «Չնայած բոլոր չափանիշները նախապես իրենց հետ համաձայնեցված են եղել ու երկկողմանի ստորագրված։ Դրանից հետո մեր երաշխիքային գումարը՝ 650 հազար դոլարի չափով, պետք է քաշեին, բայց մենք դիմեցինք դատարան»,- ասում է Երեմ Սարգսյանը։ Դատական ոդիսականի մեջ մի հետաքրքիր «հաշտեցման» էպիզոդ կա։ Որպես փոխհատուցում՝ ՊՆ-ն ընկերությունից պահանջել է հոսպիտալին մի հատ էլ ձրի համակարգչային տոմոգրաֆիայի (ԿՏ) սարքավորում։ Ընկերությունը` միայն թե հարցը լուծվի, համաձայնել է ու պաշտոնական գրություն ուղարկել ՊՆ։ Բայց այս փաստաթուղթն էլ է մնացել թղթի վրա։
ՀԳ․ Ճարահատյալ դիմել են դատարան, բայց առաջին ատյանը հօգուտ ՊՆ-ի որոշում է կայացրել։ Այն բողոքարկել են։ Իսկ 550 միլիոնանոց սարքը դեռ չի ծառայում ոչ մեկին, հարյուրավոր զինվորներ ամիսներով ՄՌՏ հետազոտություն անցնելու իրենց հերթին են սպասում այլ կլինիկաներում, որոնց դիմաց ՊՆ-ն է վճարում։ Ընկերության փողերը սառեցված են:
Ուզում էինք նաեւ ՊՆ-ից մեկնաբանություն ստանալ, չնայած «Աննարկայի» տրամադրած փաստաթղթերը, նամակագրությունը կասկածի տեղիք չեն տալիս։ Այնուամենայնիվ, ՊՆ արձագանքին կսպասենք։ Ի դեպ, Սուրեն Պապիկյանի հետ անձամբ հանդիպելու խնդրանքով Երեմ Սարգսյանը բազմիցս դիմել է նախարարություն, բայց Պապիկյանը համառորեն հրաժարվել է ընդունել։ Իսկ պատերազմների մասնակից, հազար առողջական խնդիր ունեցող հարյուրավոր զինծառայողներ ունեն գլխի եւ ողնաշարի ծանր վնասվածքներ, կոնտուզիաներ, թաքնված հեմատոմաներ, եւ ՄՌՏ-ի ճշգրիտ ախտորոշումը կարող է միակ փրկությունը լինել:
Վարդան Սմբատյանի էսսեներն ու պատմվածքներն ամփոփվել են «Ձուկը լեռներում» ժողովածուում։ Չորս չափածո գրքերից հետո սա հեղինակի առաջին արձակ ժողովածուն է, որը լույս է ընծայել «Ակտուալ արվեստ» հրատարակչությունը։ Լռությա՞ն, թե՞ լռությունը խախտելու մասին է ժողովածուն. այս եւ այլ հարցերի մասին զրուցել ենք Վարդան Սմբատյանի հետ, ում բնորոշմամբ՝ ճիշտ ընտրված բառերը հաջողության բանալի են։
– Պատմվածքների ժողովածուն բաղկացած է տարբեր խորագրերից։ Ի՞նչ սկզբունքով եք ընտրել դրանք։
– Փորձել եմ պահպանել շրջափուլային մտածողությունը. յուրաքանչյուր խորագրում ընտրվել են միմյանց փոխլրացնող պատմվածքներ։
– Մահ, կյանք, սեր, կին, բառ, լռություն, Աստված․․․ Առաջին իսկ պատմվածքից արդեն ուրվագծվում է գլխավոր ասելիքը։ «Կրկնությունների աշխարհում» ստեղծում եք ձեր պատմությունը, բայց չեք պարտադրում հավատալ դրան։ Իսկ ո՞րն է այն ամենակարեւոր միտքը, որ կուզեիք` ընթերցողն անսխալ որսար։
– Շատ ճիշտ եք նկատել. սկզբում ես տալիս եմ գրական լեյտմոտիվը, որը կառուցված է հավերժորեն կրկնվող թեմաներից, ապա պատմվածաշարերում բացում այն:
Գալով ձեր հարցի երկրորդ մասին՝ ասեմ. միշտ վախեցել ու խուսափել եմ «ամենակարեւոր», «ամենաճշմարիտ» մտքից, որովհետեւ գրողը, առհասարակ ստեղծագործող մարդը, որքան էլ հետազոտում է կյանքը, միշտ մնում է հարցերի տրցակի առաջ: Ո՞րն է ամենակարեւոր միտքը, ամենակարեւոր ասելիքը կամ ամենաճշմարիտը. ոչ ոք չգիտի, եւ հենց այդ հարցի պատասխանը չիմանալն էլ ստիպում է գրել: Ստեղծագործելը՝ գրելը, փնտրել-գտնելու, նաեւ հիշելու եւ անհրաժեշտաբար կորցնելու ճանապարհորդություն է, եւ առհասարակ արվեստը փնտրտուքի, աշխարհաճանաչման ու ինքնաճանաչման մասին է:
Թող ընթերցողն ինքը գտնի ամենակարեւոր միտքը, եթե, իհարկե, այն կա: Մի բան գիտեմ. ճշմարտությունը միշտ մոտ է մեզ, բայց այն նման է արագասահ օձի. որքան հետեւից ընկնես, այնքան արագ կփախչի՝ մաքրելով հետքերը: Ես փորձում եմ գրականության միջոցով խոսել իմ ու մարդկանց անունից՝ առանց սահմանումներ տալու:
– «Տեսածս երազներն ավելի հետաքրքիր են, գունեղ ու տպավորիչ, քան գարշահոտ իրականությունը»։ Ի վերջո, իրականությո՞ւնից, թե՞ երազներից են ծնվում Ձեր պատմվածքները։
– Իմ թե՛ պոետիկ, թե՛ արձակ գործերը ծնվում են իրականության ու երազների միախառնումից։ Շատ սյուրռեալ պատկերներ, տեսարաններ ու սյուժեներ վերցրել եմ՝ ավելի ճիշտ՝ գողացել եմ իմ երազներից (ժպտում է-Ա․ Ս․ )։
Սակայն կարեւոր է նշել. այս գրքի գրեթե բոլոր հերոսներն իրական են։ Բնականաբար, գեղարվեստական հավելումներ էլ կան, բայց սրանք վավերագրական հիմք ունեցող գործեր են։ Հետաքրքիրն այն է, որ իմ հերոսների մեծ մասն իրենք են ինձ գտնում: Շատ եմ մտածել սրա մասին. գուցե պատահական հանդիպումնե՞ր են, բայց մի՞թե այսքան պատահականություն լինում է։ Գիրքը գրելիս՝ այս 10 տարիների ընթացքում, շատ միստիկ ու տարօրինակ բաներ տեղի ունեցան: Փորձում եմ անտեսել դավադրապաշտական տեսություններն ու միստիկան։
Շնորհակալ եմ գրքիս հերոսներին. նրանք նոր տեսողություն տվեցին ինձ, օգնեցին այլ կերպ նայել աշխարհին, «բարոյագիտությանը», ցավին, սովորական ու անսովոր երեւույթներին: Օգնեցին ավելի շատ սիրել կյանքը՝ գեղեցիկն ու անմեկնելին: Նրանք ինձ շատ բան սովորեցրին, բայց ես գաղտնապահ մարդ եմ, չեմ կարող չափից շատ անկեղծանալ, կներեք։
– Գիրքը բոլորի ու ամեն ինչի մասի՞ն է, եթե նույնիսկ հերոսի անունը Վարդան է, ազգանունը՝ Սմբատյան։
– Գիրքը բնավ բոլորի մասին չէ, բայց կարող է ինչ-որ բան ասել բոլորին։ Շատ պատմվածքներ գրված են առաջին դեմքով՝ ավելի համոզիչ լինելու համար, իսկ թե որ գործերում է թաքնված իմ «ես»-ը, չեմ ասի (ժպտում է- Ա․Ս․)։ Հաճախ եմ կրկնում իմ սիրելի միտքը՝ գաղտնիքը գեղեցկացնում է կյանքը։ Հավելեմ, որ իմ գրողական ձայնն այս գրքում երկրորդ պլան է մղված, որպեսզի լսելի լինեն հերոսները:
Իհարկե, անհնար է թաքցնել գրողական ըմբոստությունս, պոետիկ հնարքներն ու ինձ մատնող՝ տիպիկ վարդանական էմոցիաները. այնուամենայնիվ, փորձել եմ առաջին պլան բերել հասարակության կողմից անտեսված մարդկանց: Մեծամասնության համար նրանք «փոքր մարդիկ» են, ինձ համար՝ մեծ ու անչափ կարեւոր։ Դժվար էր նրանց խոսեցնել, բայց կարծես թե ստացվել է։
Այդ հարցում օգնել է ձուկը…
– Վարդան, իսկ կարո՞ղ եք կյանքում, ինչպես ձեր գրվածքներում, փաստել, որ «սերը մեծերի համար չէ»։
– Այո՛, ցավոք, պիտի փաստեմ, որ մեծերի աշխարհում հիմա սերը ֆալշ է դարձել։ Լսե՞լ եք՝ ինչպես է նվագում ապաշնորհ շեփորահարը. շեփորի ձայնը զրնգուն է, ականջ ծակող, բայց դա երաժշտություն չէ, նվագողը կապ չունի երաժշտության հետ։ էդպես էլ կյանքում է. սերը փչացնում են, էժանացնում, իմիտացիա ստեղծում, կլիշեավորում ու նսեմացնում այն՝ տափակ ու բանալ ֆիլմերով, սերիալներով, գրքերով ու պաթոսով ծոր տվող քաղցրմեղցր երգերով։ Այնինչ սերը թեորեմի պես է՝ պիտի ապացուցես։ Իրական սերը կուռ քարի նման է՝ կոտրել չես կարող…
Փոքրերը եւ նրանք, ովքեր իրենց մեջ չեն սպանում մանկանը անգամ 60 տարեկանում, իսկապես սիրել գիտեն։ էս մարդիկ սիրո ջահակիրներն են։
– Կա՞ թեմա, դիպված կամ նյութ, որի մասին միշտ ցանկացել եք գրել, բայց չի հաջողվում։
– Այո՛, կան մի քանի թեմաներ, որոնց մասին դեռ փորձում եմ գրել։
Առաջինը Ցեղասպանության թեման է. մեկ տարի աշխատեցի մի վիպակի վրա («Ռեքվիեմ մեղուների համար»), բայց չկարողացա ավարտել. արյունն ու հիշողությունը հաճախ տեքստից ուժեղ են։ Պատռել եմ ամբողջ վիպակը… Կա մի խնդիր. ողբերգությունը, որը չես հաղթահարել, ինչպե՞ս փոխադրես գեղարվեստական տեքստի, որ խղճահարություն չառաջացնի: Հուսով եմ՝ մի օր կհասկանամ՝ ինչպես դա անել։
Իմ մանկության տարիներին մի քանի սարսափելի տեսարանների եմ ականատես եղել, որոնց մասին չի ստացվում գրել։ Հարազատներս գառ մորթեցին… Չեմ էլ ուզում հիշել էդ պատկերները. կենդանուն հաճախ երազումս եմ տեսնում: Դեպքից հետո ես գառան միս չեմ ուտում եւ որոշել եմ առհասարակ հրաժարվել մսից…
Մի դիպված էլ կա, որի մասին միշտ ցանկացել եմ գրել. փոքր երեխա էի, բակի երեխաները տանիքից ցած նետեցին շան քոթոթին։ Այդ օրվանից ես դադարեցի շփվել երեխաների հետ։ Իմ առաջին փոքրիկ բանաստեղծությունը էդ ձագուկի մասին էր. ավա՜ղ, նույն երեխաները պատռեցին բանաստեղծություններիս առաջին տետրը, ու ես չեմ կարողանում մտաբերել էդ փոքրիկ տեքստը։ Փորձեցի պատմվածք գրել՝ «Սեւ շան երազը» վերնագրով, բայց այն կիսատ մնաց…
– «Տատս միակ կինը եղավ, որի ապտակը սովորեցրեց չընկնել»։ Իսկ ինչպե՞ս դիմակայել կյանքի մնացած «ապտակներին»։
– Վերջին 10 տարիներին այնքան շատ են եղել էդ ապտակները… Մի բան կարող եմ ասել՝ որքան շատ ես ընդդիմանում կյանքի քացիներին ու ապտակներին, այնքան շատանում են քեզ անդունդը շպրտել ցանկացող, կանգնած-պատրաստ մարդիկ:
Պետք է լողալ ինչպես ձուկը, չհանձնվել, որքան էլ ուժեղ լինեն ալիքները։ Եվ հետո, պետք է հիշել. կյանքը չափազանց կարճ է ամեն ինչին եւ շատերին լուրջ վերաբերվելու համար։ Առողջ հեգնանքը, երբեմն էլ ցինիզմը չեն խանգարի։
Մարդկային կենսափորձը մեզ սովորեցնում է հնարավորինս խորագետ լինել, խուսափել որոշ հարվածներից, բայց թե՛ ողբերգությունները, թե՛ բերկրությունները՝ այն ամենն, ինչ կանխորոշվել է մեզ համար, չեղարկել ոչ ոք չի կարող։
– Ձեր գրքի հերոսները եւ՛ որոնում, եւ՛ հերքո՞ւմ են Հայր Աստծուն։
– Այո՛: Դա իմ հերոսների ընդվզման ակտն է։ Նրանք անհայրության զավակներն են. սա բավականին մեծ թեմա է գրականության մեջ։ Ես չեմ բացել թեման ամբողջովին. կուզեի վեպ գրել անհայրության թեմայով: Իմ գրքում փորձել եմ արտացոլել հայրության երկվությունը: Գրքի հերոսները չեն գտնում իրենց հարցերի պատասխանները, նրանք հավերժական որբեր են, որովհետեւ երկնային հայրը էդպես էլ չի իջնում. նա այլեւս փրկիչ չէ, իսկ կենսաբանական հայրերը կամ մեռած են, կամ լուռ՝ ինչպես ձուկը…
– «Այսուհետ գերադասում եմ ոչինչ չիմանալ ՈՉՆՉԻ մասին»։ Կրկնություննե՞րը, թե՞ հակասություններն են աշխարհը վերածում «ոչնչի»։
– Կրկնությունները։ Հակասությունները կյանքը դարձնում են հետաքրիր, կրկնությունները սպանում են… Կրկնության չաստվածներն ու մարդիկ չեն թողնում նոր մտքին, նոր հղացմանը, նոր խենթությանը, նոր հույսին գոյակցել աշխարհում։ Սա կայացած ստանդարտների, չափորոշիչների ու հին՝ ընդունված-անառարկելի ճշմարտությունների աշխարհ է, որտեղ ուրիշությունը գրեթե միշտ դատապարտված է պարտության ու մահվան։
– «Ձուկը լեռներում» վերնագիրն այն հենքն է, որի վրա կառուցվե՞լ են Ձեր գործերը, թե՞ այն ավելի շատ ամփոփում է տարիների Ձեր մտորումները։ Չէ՞ որ, սովորաբար, վերնագիրը վերջում են ընտրում։
– Հետաքրքիրն այն է, որ իմ պարագայում գրքի վերնագրերը միշտ ավելի վաղ են ծնվում, «Ձուկը լեռներումը» բացառություն չէր։ Վերնագիրը հենքային է, այո։
– Գրում եք նաեւ «գերությունից ազատող լռության» մասին․․․
– Լռությունը հաճախ լավագույն ելքն է, լավագույն պատասխանը: Լռության մեջ բոլորն էլ վաղ թե ուշ գտնում են պատասխաններ…
– Լեռներում հայտնված ձուկը ներանձնայի՞ն, ազգայի՞ն, թե՞ համամարդկային խնդիր է վեր հանում։ Գուցե բոլորը միաժամանա՞կ։
– Բոլորը միաժամանակ. ձուկը մեր պայքարող ժողովրդի հավաքական կերպարի սիմվոլիկ մարմնավորումն է։ Բայց ձուկը նաեւ խորհրդանշում է հայ անհատի, ստեղծարար ու շնորհալի մարդու պայքարն առ վերելք: Անհաղթահարելի թվացող փորձությունները, պատմաքաղաքական լաբիրինթոսներն ու ազգային արատները հաղթահարելու համար մենք նախ պետք է հասկանանք ինքներս մեզ, հետեւություններ անենք անցյալից, սովորենք ապրել ու թռչել։
Գրքի համանուն պատմվածքում ձկան թռիչքը խորհրդանշում է փրկությունն ու ազատությունը։ Իսկ պատմվածաշարերում ձկան խնդիրը հերոսներին խոսեցնելն է. նրանք պիտի խոսեն այնքան, մինչեւ բացվի համր ձկան բերանն ու հնչի փրկության բանալի բառը…
– «Հերս ասում էր՝ մարդն իրականում ինքն իր դեմ ա կռվում ու ինքն իրեն ա սպանում միշտ։ Էս աշխարհում ավելի շատ արյուն ա հոսում, քան ջուր․․․» («Հայը, թախտ-բախտը»)։ Չէիք կարող որեւէ կերպ չանդրադառնալ պատերազմին։ 2020-ն ի՞նչ փոխեց ձեր ձեռագրում, ներսում եւ մեր այս աշխարհում։
– Եկանք հասանք իմ աքիլեսյան գարշապարին. պատերազմը դեռ չի ավարտվել իմ ու շատերի կյանքում: Մենք դեռ կռվում ենք ողբերգության, մեր մեղքի բաժնի հետ: Պատերազմից հետո իմ գրականությունն ու ես կորցրինք իրար, բառերն ու աշխարհը օտարացան։ Հիմա՝ վեց տարի անց, փորձում եմ զատել ինձ պատերազմից: Փորձում եմ ապրեցնել մեր հերոսներին, ամեն օր վերարժեւորել նրանց գրականությամբ:
Ամենասարսափելին այն է, որ գիտես անտանելի ճշմարտությունը՝ կան բաներ, որ փոխել չես կարող: Եթե հրաշքով լիներ կյանքը խմբագրելու կամ հետ գնալու հնարավորություն, ես կջնջեի պատերազմը…
– «Փրկության ձուկը», ի վերջո, խոսո՞ւմ է․․․
– Այո՛, բայց քչերը կլսեն նրա ձայնը: Գիտե՞ք ինչու. որովհետեւ մենք մեզ՝ մեր կրծքի տակ ապրող ձկանը եւ կյանքի ամենակարեւոր շշուկները լսել չենք կարողանում… «Ով լսելու ականջ ունի, թող լսի» (Մատթ. 11:15): Մենք սիրում ենք տոներ, սիրում ենք բարձր երգել ու պարել, մենք աղմուկ ենք սիրում, այնինչ հույժ կարեւոր բաները միշտ շշուկով են ասվում: Կսովորե՞նք մի օր լսել։
– «Մարդը ծնվում է մոռանալու համար։ Չկա սրանից մեծ ողբերգություն»։ Բայց, ի վերջո, անհիշողությո՞ւնն է ավելի մեծ ողբերգություն, թե՞ հիշողության բեռը․ գոնե մեր պարագայում։
– Անհիշողությունը… Եթե հիշեինք, եթե հետեւություններ անեինք, եթե չմոռանայինք, թե ինչպիսի պատմական փոթորիկների միջով ենք անցել, արդյունքում չէր լինի ցավի էս անտանելի բեռը, չէր լինի կրկնվող ողբերգությունը… Անհիշողությունը յոթ մահացու մեղքերից էլ վատն է…
– Գրում եք․ «Մահը հիշում է բոլորիս անունները»։ Իսկ կյա՞նքը․․․ Իսկ ո՞րն է գրականության դերը։
– Կյանքը հիմա է. կյանքը երբեք չի դադարում տրոփել, պարզապես ունի կանգառներ. մահվան կանգառն անխուսափելի է եւ անհրաժեշտ: Մահը կյանքի կարեւոր կանգառներից է: Կյանքը ջրի նման է. հոսում է, հետո հանդիպում մի մեծ քարի: Թվում է՝ ջուրն այլեւս չի կարող իր հավերժական շարժումը շարունակել, բայց մի քանի ժամում այն ծակում է քարն ու շարունակում հոսել՝ ապրել:
Վարդան Սմբատյանը
Լուսանկարը` Լիլիթ Հովհաննիսյանի
Պետք է սիրել եւ՛ կյանքը, եւ՛ մահը։ Պետք է հաշտ լինել երկուսի հետ էլ. բուդդիստներից սովորելու շատ բան կա: Գրականության դերը մարդուն մտածել սովորեցնելն է. հաճախ այն ստիպում է տեսնել մեզ այլոց աչքերով՝ հակառակ դիտանկյունից: Եվ վերջապես, կարդալով գրքեր՝ մենք կարդում ենք կյանքը եւ սկսում հասկանալ մեզ ու այլոց…
– Տպավորություն ունեմ, որ գրքի ձեր առաջին եւ վերջին գործերը փոխլրացնում են իրար՝ կազմելով մի յուրօրինակ շրջօղակ։ Ի՞նչ եք ասելու այսուհետ. սպասե՞նք մեծ կտավի գործի։
– Ճիշտ եք. գրողական, ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ մարդաձկան շղթան փակվում է վերջին էսսեով: Առաջին եւ վերջին էսսեները կապված են իրար. երկուսն էլ ֆինալային եւ, որքան էլ տարօրինակ է հնչում, մեկնարկային գրական պարտիտուրներ են: Գիրքը չի ավարտվում եւ կարծես թե չի էլ սկսվում. սա գրողական փոքրիկ խորամանկություն է: Ձուկը, որ իմ հերոսների եւ ընթերցողների կրծքի տակ լողում է 120+ էջեր, բառերից ու մարդկային ոգուց թափ է առնում ու թռչում է…
Մեծ կտավի գործերի համար ժամանակ ու քաջություն է պետք: Ես դեռ մտածում եմ. գլխումս մի քանի վեպի գաղափարներ կան, կաշխատեմ չհիասթափեցնել իմ սիրելի ընթերցողին: Առիթից ուզում եմ օգտվել եւ շնորհակալություն հայտնել նրանց՝ էս անտանելի տարիներին ինձ աջակցելու, հուսադրելու եւ գրքի նախավաճառքին մասնակցելու համար: էս գիրքը մեր համատեղ թռիչքների արդյունքն է. շնորհակալ եմ, սիրելի ընթերցողներ:
– «Ձուկը լեռներում» ժողովածուն ամրագրո՞ւմ է ձեր վերջնական անցումը պոեզիայից արձակ։
– Վերջնական ոչինչ չկա իմ կյանքում: Հաճախ եմ ասում՝ իմ պոեզիան կին է, իսկ ինչպես գիտեք, կինը խանդոտ էակ է: Կփորձեմ ինձ դեռ արձակում՝ չհեռանալով բանաստեղծությունից:
Արմինե Սարգսյան
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Ներքին գործերի նախարարությունն առաջարկում է փոփոխություններ և լրացումներ կատարել «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին», «Լիցենզավորման մասին», «Պետական տուրքի մասին» օրենքներում և Վարչական իրա վա խախ տում նե րի վե րա բե ր յ ա լ օրենսգրքում։
Գործող օրենսդրությամբ տրանսպորտային միջոց վարելու ուսուցման գործունեությունն իրականացվում է իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց կամ անհատ ձեռնարկատերերի կողմից՝ հիմնվելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքի 28-րդ հոդվածով սահմանված ընդամենը մի քանի պահանջի հիման վրա, ըստ էության, առանց գործընթացի նկատմամբ որևէ պետական վերահսկողության։
Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ինքնուս անձինք, առանց ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման բնագավառի օրենսդրությունն ուսումնասիրելու, տեսական քննությանը պատրաստվում են բացառապես քննական հարցաշարերը մեխանիկորեն անգիր կամ տեսողական հիշողությամբ սովորելով, ինչի արդյունքում անձը ստանում է ոլորտի ոչ պատշաճ գիտելիքներ, որոնք սովորաբար կարճ ժամանակ անց մոռացվում են։ Գործնական քննությունների պարագայում ևս առկա է նման խնդիր, քանի որ գործնական քննությանը պատրաստվում են բացառապես այն վայրերում, որտեղ սովորաբար քննություններն անցկացվում են։ Սա է վկայում այն փաստը, որ քննության անցկացման վայրի փոփոխության դեպքում գրեթե բոլոր քննություն հանձնողները ստանում են անբավարար գնահատական։
Խնդիրը կարգավորելու նպատակով անհրաժեշտություն է առաջացել տրանսպորտային միջոց վարելու ուսուցման գործունեության իրականացման նկատմամբ սահմանել պետական վերահսկողություն՝ գործընթացն իրականացնելու հնարավորություն տալով միայն լիցենզավորված իրավաբանական անձանց կամ անհատ ձեռնարկատերերին։
Միաժամանակ, տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի վկայական ստանալու քննություններին կթույլատրվի մասնակցել բացառապես լիցենզավորված իրավաբանական անձանց կամ անհատ ձեռնարկատերերի կողմից համապատասխան ուսուցում անցած և դրական գնահատական ստացած լինելը հավաստող փաստաթղթի հիման վրա։
Այսպիսով՝ նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է ներդնել տրանսպորտային միջոց վարելու ուսուցման գործունեության իրականացման լիցենզավորման համակարգ՝ գործընթացն իրականացնելու հնարավորություն տալով միայն լիցենզավորված իրավաբանական անձանց կամ անհատ ձեռնարկատերերին, ինչպես նաև բացառապես ուսուցման արդյունքում վարելու իրավունքի վկայական ստանալու ընթացակարգ։ Բացի դա, նախատեսվում է իրականացնել տրանսպորտային միջոց վարելու ուսուցման գործունեություն իրականացնող իրավաբանական անձանց և անհատ ձեռնարկատերերի վարկանշավորում և հրապարակել այն։
Նախագծերի ընդունմամբ նախատեսվում է պետական բյուջեում եկամուտների ավելացում յուրաքանչյուր տրված լիցենզիայի գծով տարեկան տուրքի չափով:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
Որքան էլ Նիկոլ Փաշինյանը հոխորտա, հրահանգներ իջեցնի, ցույց տա, որ իր խոսքը «քար է ծակում», եւ այս երկրում չկա քննիչ, դատավոր կամ դատախազ, որ իր ասածը չանի, այդպես չէ: Եվ ոչ միայն այն պատճառով, որ մեկ անձի հրահանգով, անգամ եթե նա վարչապետի աթոռն է զբաղեցնում, շատ բարդ է գործ սարքելն ու հիմնավորումներ գտնելը` որքան էլ անօրեն ու կամակատար, այդ քննիչ-դատախազները պետք է ինչ-որ տարրական կանոններ պահեն եւ այդ գործերը պետք է մտնեն դատարան ու դատավորների կողմից հավանության արժանանան:
Հասկանալի է, որ այս զանգվածը վախկոտ է, աշխատատեղից կառչած, բայց երբեմն պլանը «փուստ» է տալիս. մի դեպքում հանկարծ Դավիթ Բալայանի նման մի համարձակ դատավոր է հայտնվում, մյուս անգամ՝ Աստծո պատժից վախեցող նորելուկ մի դատավոր, որը չի ուզում իր եւ իր սերունդների վրա անեծքի բեռ վերցնել: Եվ մի հավատացեք իր պնդումներին, թե դատավորներն իր թիրախներին բաց են թողնում բացառապես փողի դիմաց: Այդ համակարգում չկա խելագար, որը փող կվերցնի Փաշինյանի թիրախներից եւ մի քանի կոպեկի համար կհայտնվի նրա անզուսպ զայրույթի եւ վրեժի կիզակետում: Երեկ մենք տեսանք, որ երկրորդ դատավորն էլ հրաժարվեց Վեհափառի ու սրբազանների գործը քննելուց, նախ որովհետեւ այդտեղ չկա գործ, եւ այդ նյութերի հիման վրա որոշում կայացնել հնարավոր չէ: Բայց այն, որ Նիկոլ Փաշինյանի հակաեկեղեցական պայքարի «խոփը քարին է դեմ առել», արդեն անգամ մանկահասակ երեխաներին է ակնհայտ, թեեւ ինքը չի ուզում համառորեն այդ պարզ իրողությունը տեսնել: Եվ դա ոչ միայն հանրային վերաբերմունքով է արտահայտվում, այլ նաեւ նրանով, որ ինքն է ձեռք քաշել պատարագներում կաթողիկոսի անունը զեղչելուց, նոր տիրադավներ չեն հայտնվում, հներն էլ բորոտների նման հալածվում են հոտի կողմից:
դիտվել է 27 անգամ
Լրահոս
Ամենաընթերցվածները
Շուտով
Օգոստոսի 27-ին՝ ժամը 15։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Նաիրի Հոխիկյանը
Օգոստոսի 27-ին՝ ժամը 13։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Արմինե Ադիբեկյանը
Օգոստոսի 27-ին՝ ժամը 10։30-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Էդիկ Անդրեասյանը
Օգոստոսի 26-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Ազգային ճակատից Նաիրա Գևորգյանը
Օգոստոսի 26-ին՝ ժամը 11։30-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Արամ Գ․ Սարգսյանը
Օգոստոսի 26-ին՝ ժամը 10։30-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Հովհաննես Իշխանյանը
Օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 14։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Երվանդ Բոզոյանը
Օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 12։30-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Էդգար Էլբակյանը
Օգոստոսի 25-ին՝ ժամը 11։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Հայկ Նահապետյանը
Օգոստոսի 21-ին՝ ժամը 12։00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է Ռուզաննա Ստեփանյանը
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
«Համլետը մեր տան փոքրն է, երկու քույրերի կրտսեր եղբայրը։ Սպասված էր մեր տղայի ծնունդը։ Սիրված երեխա էր թե՛ բակում, թե՛ ուսումնական հաստատություններում, թե՛ ընկերական ու հարազատների շրջապատում։ Լուրջ էր, խելացի, ընկերասեր, ընկերների համար կյանքը կտար։ Իր ընկերները հիմա էլ մեր կողքին են, նաև իրենցով ենք մխիթարվում։ Գաղտնապահ էր իր տեսակով, երբեք տանը չէր պատմում, թե դրսում ինչ է եղել։ Կռվարար չէր, բայց եթե իրեն նեղացնեին, չէր հանդուրժի»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Համլետի մայրիկը՝ տիկին Կարինեն։
Համլետը ծնվել է Երևանում։ Այստեղ են անցել նրա մանկությունն ու պատանեկությունը։ Դպրոցական տարիների մասին խոսելիս մայրիկը նշում է՝ որդու սիրելի առարկան մաթեմատիկան էր։ «Զուգահեռ նաև սպորտի է հաճախել՝ ֆուտբոլի, ձյուդոյի։ Խաղացել է «Ալաշկերտ» ֆուտբոլային ակումբում։ Պլաստիլինով էր սիրում աշխատել, կենդանիներ էր պատրաստում, քանդակում էր։ Իր գեներում դա կար, քանի որ ամուսինս ևս ձեռքի շնորհք ունի, աղջիկս նկարչուհի է։ Հետաքրքրությունների շրջանակը շատ մեծ էր։ Իններորդ դասարանն ավարտելուց հետո Համլետս ընդունվեց Ինֆորմատիկայի պետական քոլեջ։ Այնտեղ անվճար էր սովորում, հնարավորություն ուներ տարկետում վերցնելու և մեկ տարի հետո բանակ զորակոչվելու, բայց չհամաձայնեց, ցանկացավ իր տարիքայինների հետ մեկնել ծառայության։ Նախքան բանակ մեկնելն աշխատում էր, ձգտում ուներ ամեն ինչի ավելի լավն ունենալու, նպատակներ շատ ուներ»։
2019 թվականի հուլիսի 11-ին Համլետը զորակոչվում է ժամկետային ծառայության։ Ծառայել է նախ՝ Մուղնիի ուսումնական զորամասում (ՀՕՊ), այնուհետև ծառայությունը շարունակել է Մեղրիում։ «Սիրով մեկնեց ծառայության։ Երբեք ոչնչից չի տրտնջացել, պատրաստակամությամբ ու նվիրումով ծառայեց։ Իրենց ամբողջ դասարանից միայն Համլետս էր Հայաստանում ծառայում, բոլոր ընկերները մեկնեցին ծառայության Արցախ։ Ինքս ներքին անհանգստություն ունեի, որ հանկարծ Արցախում չծառայի, չեմ էլ կարող բացատրել, թե ինչու։ Աստծուն խնդրում էի՝ թող մեզ մոտիկ ծառայի, որ կարողանանք իրեն հաճախակի այցելել»։
Համլետի ծառայությունը շատ լավ էր անցնում, հասցրել էր անգամ արձակուրդ գալ, ընտանիքն էլ որոշել էր սեպտեմբերին նրա մոտ Մեղրի գնալ, մի քանի օր անցկացնել այնտեղ։ «Արդեն պատրաստվում էինք, բայց մի օր Համլետս զանգեց. «Մա՛մ, հանկարծ չգաք, այսօր մեզ շարք են կանգնեցրել, ասել՝ կարանտին է, այցելություններն արգելվում են»»։
Իսկ հետո սկսվում է պատերազմը։ «Հոկտեմբերի 5-ին իրեն տարել են Ջրական, մոտ 12 օր եղել է այնտեղ, մասնակցել է մարտերին։ Նա մեզ ոչինչ չի ասել։ Ամուսինս վատառողջ էր, դարի հիվանդությունը մեզ ևս չշրջանցեց։ Ճիշտ է, Համլետս հստակ չգիտեր այդ մասին, բայց երևի թե ինչ-որ բան կասկածելով՝ մեզ շատ բան չէր ասում, որ իր համար չանհանգստանայինք։ Քույրերին, մեր բարեկամներին պատմել էր, որ գնացել է Ջրական ու հետ եկել։ Իրենք էլ ինձ ոչինչ չէին ասում, այդ շրջանում անընդհատ հիվանդանոցներում էինք, չէին ուզում մեզ անհանգստացնել։ Առանց մեկ քերծվածքի Համլետս վերադարձել էր Մեղրի։ Նոյեմբերի 1-ին հրահանգ են ստացել, գնացել Նռնաձոր, իմ տղան նահանջի հրամանին չի ենթարկվել»։
Համլետն անմահացել է նոյեմբերի 1-ին Նռնաձորում ԱԹՍ-ի հարվածից։ «Քույրերին ասել էր, որ իրեն էլ չեն տանելու, սխալմունք է եղել, իրենք այն ժամանակ էլ չպետք է Ջրական գնային։ Մենք էլ գիտեինք, որ նա Մեղրիում է, այնտեղ կրակոցներ չկան, հանգիստ էինք։ Հոկտեմբերի 22-ին քրոջ ծննդյան օրն էր։ Հուլիսին մեծ քույրիկի ծննդյան օրն էր։ Համլետս կարողացել էր քույրիկին ծաղիկներ և տորթ ուղարկել։ Փոքր քրոջ ծննդյան օրը զանգահարեց, ձայնը հեռվից էր գալիս, ինձ ասաց. «Մա՛մ, զորամասում մաքրություն են անում, մենք մի քիչ հեռու ենք, վրանների տակ։ Ես քույրիկին չեմ կարող ծաղիկներ ուղարկել, իմ կողմից դու իրեն ծաղիկներ կտանես, բայց չասես, որ դու ես գնել։ Այս անգամ չեմ կարող առաքում անել»։ Երևի հենց դա էր մեր վերջին զրույցը։ Հետո մենք կրկին հիվանդանոցում էինք, անջատում էի հեռախոսիս ինտերնետը, որ Համլետը չզանգահարի ու չհասկանա, թե որտեղ ենք։ Ամեն կերպ իրեն հեռու էի պահում հայրիկի վատառողջ լինելու փաստն իմանալուց։ Քույրիկների հետ այդ ընթացքում խոսել է։ Իմ քրոջ տղաներն էին իրեն ասել՝ Հա՛մ, դիմացի, կգանք։ Բայց նա խստորեն հրահանգել էր՝ հանկարծ չգաք, սա ձեր պատկերացրած կռիվը չի»։
Նոյեմբերի 3-ին ծնողներին հայտնում են բոթը։ «Ես որևէ բան չեմ հիշում այդ օրերից, ամբողջ ընթացքում եղել եմ ցավազրկողների ազդեցության տակ։ Իր մահվան 40-րդ օրը լրանալուց հետո միայն կարողացա Եռաբլուր գնալ։ Ասում են՝ Համլետս անճանաչելի է եղել, բայց ընկերը նրան ճանաչել է, դեպքից անմիջապես հետո իրեն գտել ու զորամաս է իջեցրել։ Ասում են՝ եթե չիջեցներ, հետո շատ դժվար էր լինելու, քանի որ այնքան էին ռմբակոծել այդ հատվածը, որ ժայռերն ավազ էին դարձել»։
Իսկ հիմա Համլետի մասին «պատմում» են երևանյան բակում տեղադրված հուշաղբյուրը, հարազատ շենքի պատին Համլետի նկարը, որը նրա ընկերն է պատկերել, դպրոցում իր անունով անվանակոչված դասարանն ու պուրակը։
Ապրելու ուժի մասին։ «Երեք թոռնիկ ունեմ, երկուսն այնքան նման են Համլետիս։ Հենց նրանք են ինձ ուժ տվողը, իրենցով եմ մխիթարվում»։
Հ. Գ. – Համլետ Բադալ յանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» և «Անդրանիկ Զորավար» մեդալներով։ Հուղարկավորված է Եռաբլուրում։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
«Հրապարակ» թերթը գրում է․ «Ռուսաստանում ՀՀ դեսպան Գուրգեն Արսենյանը, ինչպես հայտնի է, հետ է կանչվել: Այժմ պատրաստվում են նոր դեսպանի ագրեմանն ուղարկել Մոսկվա: Մեր տեղեկություններով, Փաշինյանը որոշել է Մոսկվա գործուղել ողջ կյանքում եվրոպական երկրներում աշխատած եւ 2004-10 թթ․ ՆԱՏՕ-ում ՀՀ պաշտոնական ներկայացուցչին` 67-ամյա Սամվել Մկրտչյանին, որը նաեւ ԱԳ փոխնախարար Ռոբերտ Աբիսողոմյանի քեռին է: Նա 2018-2023 թթ․ եղել է Լեհաստանում ՀՀ դեսպանը, ապա տեղը զիջել է Ալեքսանդր Արզումանյանին: ՌԴ ուղարկել Արեւմուտքում եւ հատկապես ՆԱՏՕ-ում երկար տարիներ աշխատած դիվանագետի՝ բավականին համարձակ քայլ է, պարզ չէ, թե ինչպես կընդունի դա ՌԴ-ն, որը, ի դեպ, հունվարին պատրաստվում է ինքն էլ նոր դեսպան ուղարկել Հայաստան: Եթե կողմերը համաձայնության չգան եւ փոխադարձաբար ագրեմանները չհաստատեն, հայ-ռուսական հարաբերությունների ճգնաժամը կարող է խորանալ»: